Basisroutines en familie | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我要睡觉了。

   Ik ga naar bed.

   我要

   ik ga…

   睡觉

   slapen

   了

   nu is het zover

   Uitgebreide uitleg

   我要 betekent hier dat de spreker van plan is iets te doen: “ik ga …”. 我 is “ik”; 要 drukt in deze combinatie een voornemen of nabije bedoeling uit. Bijvoorbeeld: 我要喝水。 = “Ik ga water drinken.” 睡觉 betekent “slapen” en wordt als vaste werkwoordelijke combinatie gebruikt. 睡 betekent “slapen”; leer 睡觉 in deze zin als de volledige combinatie. Bijvoorbeeld: 我想睡觉。 = “Ik wil slapen.” 了 staat aan het einde van de zin en markeert hier een nieuwe, nu aanbrekende situatie. In combinatie met 要 maakt het de aankondiging natuurlijk als “Ik ga nu slapen”. Het is hier niet simpelweg een verleden-tijdsteken. De zin wordt dus opgebouwd als 我要 + 睡觉 + 了: “ik ga” + “slapen” + een slotpartikel dat aangeeft dat dit nu aan de orde is. De vaste vertaling “Ik ga naar bed” geeft die bedoelde strekking natuurlijk weer.

2. 我早起。

   Ik word vroeg wakker.

   我

   ik

   早起

   vroeg opstaan

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de eerste persoon enkelvoud. Hetzelfde woord kan in andere zinnen ook als onderwerp of object optreden; de vorm verandert niet voor die rollen. 早起 betekent hier “vroeg opstaan” en sluit in deze context aan bij “vroeg wakker worden”. 早 geeft het vroege tijdstip aan en 起 heeft hier de betekenis “opstaan”. Samen vormt dit een compacte uitdrukking voor vroeg opstaan; het is niet nodig om er een apart werkwoord voor “worden” in te voegen. Voorbeeld: 我早起上班。 — “Ik sta vroeg op om naar mijn werk te gaan.” Hier blijft 早起 dezelfde handeling aangeven, terwijl 上班 het doel of de daaropvolgende activiteit toevoegt. Samen vormen 我 en 早起 de eenvoudige mededeling “Ik sta vroeg op” of, volgens de vaste vertaling in deze context, “Ik word vroeg wakker.” De Chinese zin bevat geen afzonderlijke tijdsvorm zoals een Nederlandse verleden of tegenwoordige vervoeging; de context bepaalt wanneer de gewoonte of gebeurtenis wordt geplaatst.

3. 我去上班。

   Ik ga naar mijn werk.

   我

   ik

   去

   gaan

   上班

   naar het werk gaan

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Dit Chinese voornaamwoord is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud en verandert niet naar grammaticaal geslacht. Bijvoorbeeld: 我早起。 betekent “Ik word vroeg wakker.” 去 betekent hier “gaan”, namelijk zich naar een bestemming begeven. De vorm verandert in deze zin niet voor persoon of enkelvoud/meervoud. Bijvoorbeeld: 我去学校。 betekent “Ik ga naar school.” 上班 is een vaste uitdrukking voor “naar het werk gaan” of “gaan werken”. In deze uitdrukking betekent 上班 niet simpelweg het algemene “gaan”; het benoemt de activiteit van naar het werk gaan. Een vergelijkbare uitdrukking is 上学, “naar school gaan”; die staat ook in de volgende contextzin. Samen vormen 我 + 去 + 上班 de betekenis: “Ik ga naar mijn werk.” 我 geeft de handelende persoon aan, 去 drukt de beweging uit en 上班 geeft de bestemming/activiteit “naar het werk gaan” aan. De Chinese zin gebruikt daarbij geen apart woord dat letterlijk “mijn” betekent; de Nederlandse vertaling maakt het werk van de spreker als contextueel bedoeld expliciet.

4. 我去上学。

   Ik ga naar school.

   我

   ik

   去

   gaan

   上学

   naar school gaan

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Dit voornaamwoord verandert niet naar grammaticaal geslacht; het kan dus door verschillende sprekers worden gebruikt. Voor “wij” bestaat bijvoorbeeld 我们, maar dat zou meer dan één persoon aanduiden. 去 betekent “gaan” en geeft beweging naar een andere plaats of activiteit aan. Het woord staat hier vóór wat de bestemming of activiteit specificeert. Een eenvoudig herbruikbaar patroon is 去 + activiteit, bijvoorbeeld 去工作 — “gaan werken”. 上学 is de vaste combinatie “naar school gaan” of “school bezoeken”. In deze combinatie betekent 上 niet letterlijk alleen “omhoog”; samen met 学 vormt het een werkwoordelijke uitdrukking voor naar school gaan. Het is daarom nuttig om 上学 als geheel te leren. Een vergelijkbaar voorbeeld is 上班 — “naar het werk gaan/werken”; dat is een andere vaste combinatie. Samen vormen de delen 我 + 去 + 上学: “Ik ga naar school.” 我 is degene die gaat, 去 drukt het gaan uit en 上学 benoemt de activiteit of bestemming. Het Chinees markeert in deze zin geen tijdsvorm op het werkwoord; de context bepaalt bijvoorbeeld of het om nu of een nabije geplande handeling gaat.

5. 我和家人在一起。

   Ik ben samen met mijn familie.

   我

   ik

   和

   met

   家人

   familie

   在一起

   samen

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Deze vorm is de eerste persoon enkelvoud; een nuttig contrast is 你 voor “jij”. Voorbeeld: 我是学生。 — “Ik ben student.” 和 verbindt hier de spreker met de andere betrokkenen en betekent “met”. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord waarmee de spreker wordt verbonden. Voorbeeld: 我和朋友去学校。 — “Ik ga met een vriend naar school.” 家人 betekent “familie” of “familieleden”. Het is een zelfstandig naamwoord voor personen uit iemands familie. Het tweede karakter 人 betekent “persoon/mens”, maar 家人 moet hier als de vaste combinatie “familieleden” worden geleerd. Voorbeeld: 我的家人很好。 — “Mijn familie is aardig.” 在一起 is de nuttige combinatie “samen zijn” of “bij elkaar zijn”. 在 draagt in deze combinatie bij aan de toestand van ergens samen zijn, en 一起 betekent “samen”. In het Chinees staat hier geen afzonderlijk werkwoord dat letterlijk met Nederlands “zijn” overeenkomt; de combinatie vormt de predicatie. Voorbeeld: 我们在一起。 — “Wij zijn samen.” Samen vormen de delen 我和家人 (“ik en mijn familie”) en 在一起 (“samen zijn”) de betekenis: “Ik ben samen met mijn familie.” De zin stelt een huidige toestand voor; het onderwerp is 我, en 和家人 noemt met wie de spreker samen is.

6. 这是我的朋友。

   Dit is een vriend van mij.

   这

   dit

   是

   is

   我的

   mijn

   朋友

   vriend

   Uitgebreide uitleg

   这 betekent hier “dit” en wijst naar iets dat als nabij of als het huidige onderwerp wordt gepresenteerd. Het is een aanwijzend woord; het verandert niet naar grammaticaal geslacht of getal. Een vergelijkbare vorm is 那 voor “dat” aan de andere kant of verder weg. 是 is het koppelwerkwoord “zijn”. Het verbindt het onderwerp met wat het onderwerp is of hoe het wordt geïdentificeerd. Het verandert in deze zin niet naar persoon of getal. Een bruikbaar patroon is A 是 B — “A is B”. Voorbeeld: 他是老师。 — “Hij is leraar.” 我的 bestaat uit 我 (“ik/mij”) en 的, dat hier een bezitsrelatie markeert. Samen betekent het “mijn” of letterlijk “van mij”. 我 is de eerste persoon; 的 maakt hier niet zelfstandig een meervoud of een telwoord. Voorbeeld: 我的书 — “mijn boek”. 朋友 betekent “vriend”. Dit zelfstandig naamwoord heeft in deze vorm geen aparte zichtbare enkelvouds- of meervoudsuitgang. De vertaling geeft hier één vriend weer, maar het Chinese zelfstandig naamwoord zelf markeert dat aantal niet noodzakelijk met een vormverandering. Samen vormt 这 是 我的 朋友 het patroon dit is mijn vriend: 这 wijst het onderwerp aan, 是 koppelt het aan de identificatie, en 我的朋友 betekent “mijn vriend”. De volledige betekenis is dus: “Dit is een vriend van mij.”