Dichtbij wonen en naar de les gaan | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 你住在哪里？

   Waar woon je?

   你

   jij

   住

   wonen

   哪里

   waar

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “je/jij” en is het onderwerp. Deze vorm verandert niet voor grammaticaal geslacht. Voor meervoud staat vaak 你们; de beleefde vorm is 您, maar die gebruik je niet automatisch in plaats van 你. 住 is het werkwoord “wonen” of, afhankelijk van de context, “verblijven”. In deze vraag gaat het om wonen. De vorm verandert niet naar persoon of aantal: 我住 betekent “ik woon” en 你住 betekent “je woont”. Het Chinees markeert de tegenwoordige tijd hier niet met een aparte werkwoordsuitgang. Voorbeeld: 我住在北京。 — “Ik woon in Beijing.” 哪里 is het vraagwoord voor een plaats: “waar”. Het vormt samen met het werkwoord de plaatsvraag; het is geen zelfstandig naamwoord voor een bepaalde plaats. Voorbeeld: 你在哪里？ — “Waar ben je?” In 哪里 staat 里 niet als een los Nederlands equivalent van “waar”; de volledige vaste vraagvorm 哪里 betekent hier “waar”. Samen vormen 你住在哪里？ de structuur “jij wonen waar?”: 你 is degene over wie wordt gevraagd, 住 geeft de handeling of toestand “wonen” aan, en 哪里 vraagt naar de plaats. Natuurlijk vertaald betekent de hele zin: “Waar woon je?”

2. 我住在附近。

   Ik woon vlakbij.

   我

   ik

   住

   wonen

   在附近

   in de buurt

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker is het onderwerp. Het is een persoonlijk voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. Bijvoorbeeld: 我住在这里。 — “Ik woon hier.” 住 betekent hier “wonen” of “verblijven”. De vorm verandert in deze zin niet om de persoon aan te geven; 我住 betekent dus letterlijk “ik woon”. Bijvoorbeeld: 她住在北京。 — “Zij woont in Beijing.” 在附近 geeft de locatie “in de buurt” aan. 在 markeert een plaats, en 附近 betekent “de omgeving” of “de buurt”. Samen vormt dit een herbruikbaar patroon: 住在 + plaats — “wonen in/op een plaats”. Bijvoorbeeld: 我住在学校附近。 — “Ik woon in de buurt van de school.” Samen vormen de delen 我 + 住 + 在附近 de betekenis “Ik woon vlakbij.” De zin zegt dat de spreker ergens in de nabije omgeving woont; de precieze plaats wordt niet genoemd.

3. 你怎么来这里？

   Hoe kom je hier?

   你

   je/jij

   怎么

   hoe

   来

   komen

   这里

   hier

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “je/jij” en is de tweede persoon als onderwerp. Het Chinese voornaamwoord verandert niet naar geslacht of getal; de context bepaalt wie ermee wordt aangesproken. Ter vergelijking: 我 betekent “ik” en 他/她 betekent respectievelijk “hij/zij”. 怎么 betekent hier “hoe” en vraagt naar de manier waarop iets gebeurt. Het staat vóór het werkwoord waarop de vraag betrekking heeft. Bijvoorbeeld: 你怎么学习？ — “Hoe studeer je?” 来 is het werkwoord “komen”. De vorm verandert hier niet voor persoon of getal; Chinees drukt tijd en aspect vaak met context of extra woorden uit, niet met een vervoeging zoals in het Nederlands. 来 beschrijft beweging naar de plaats die vanuit de situatie als aankomstpunt geldt; het tegenovergestelde werkwoord is vaak 去, “gaan”. 这里 betekent “hier” en verwijst naar de plaats die in de gesprekssituatie als nabij of als huidige locatie geldt. Het is een plaatsaanduiding; 这 betekent “dit/deze” en 里 betekent “binnen/in”, maar samen vormen ze hier het vaste woord 这里 voor “hier”. Samen vormen 你怎么来这里？ de vraag “Hoe kom je hier?”. De volgorde is: onderwerp 你 + vraagwoord voor de manier 怎么 + werkwoord 来 + plaatsaanduiding 这里. De vraag vraagt dus naar de manier waarop de aangesprokene naar deze plaats komt, zonder zelf een vervoermiddel te noemen.

4. 晴天我骑自行车。

   Op zonnige dagen fiets ik.

   晴天

   zonnige dagen

   我

   ik

   骑

   rijden

   自行车

   fiets

   Uitgebreide uitleg

   晴天 betekent hier “op zonnige dagen”. 晴 betekent “zonnig/helder weer” en 天 betekent “dag” of “het weer/de hemel” in zulke weeruitdrukkingen. Het Chinees markeert hier geen meervoud; de Nederlandse vertaling “op zonnige dagen” geeft de bedoelde algemene situatie weer. Een vergelijkbaar patroon is 下雨天 “op regenachtige dagen”, zoals in de volgende context. 我 betekent “ik”. Dit voornaamwoord verandert niet van vorm voor naamval of geslacht. Het staat hier vóór het werkwoord en is degene die de handeling uitvoert. 骑 betekent hier “rijden” met een voertuig waarop men zit, in combinatie met 自行车. De basisvorm is ook 骑; het Chinees vervoegt dit werkwoord niet voor persoon of getal. Bijvoorbeeld: 我骑车。 — “Ik fiets.” 自行车 betekent “fiets”. Het is een zelfstandig naamwoord: 自 en 行 maken hier samen met 车 één gebruikelijke benaming voor een fiets, dus dit moet niet als drie losse Nederlandse betekenissen worden vertaald. Samen vormen de delen 晴天 + 我 + 骑 + 自行车 de zin “Op zonnige dagen fiets ik.” De tijd- of situatiesomstandigheid staat vooraan, gevolgd door de uitvoerder, het werkwoord en het vervoermiddel. Chinees gebruikt hier geen aparte uitgang op het werkwoord om “ik” of meervoud aan te geven.

5. 下雨天呢？

   En op regenachtige dagen?

   下雨天

   regenachtige dagen

   呢

   zinseindepartikel voor een aansluitende vraag

   Uitgebreide uitleg

   下雨天 betekent hier “regenachtige dagen” of “dagen waarop het regent”. Het is een vaste combinatie van 下雨 (“regenen; letterlijk: regen valt”) en 天 (“dag” in deze tijdsaanduiding). Het geheel benoemt dus een soort dag, niet één specifiek genoemde dag. Voorbeeld: 下雨天我不出门。 — “Op regenachtige dagen ga ik niet naar buiten.” 呢 staat aan het einde van de korte vraag. Hier maakt het van 下雨天 een aansluitende vraag met de betekenis “En op regenachtige dagen?” De partikel verwijst niet zelf naar een persoon of tijd; zijn effect hangt af van de context. In deze zin sluit het aan bij de eerder genoemde zonnige dagen en vraagt het naar de overeenkomstige situatie. Voorbeeld: 你呢？ — “En jij?” Samen vormt 下雨天呢？ een elliptische, natuurlijke vervolgvraag: “En op regenachtige dagen?” Het onderwerp en de handeling worden niet opnieuw uitgesproken; de luisteraar vult de bedoelde vergelijking met de context aan. De zin vraagt dus naar wat er op regenachtige dagen gebeurt, zonder dat de Chinese tekst zelf een werkwoord voor die handeling bevat.

6. 下雨时我坐公交车。

   Als het regent, neem ik de bus.

   下雨

   regenen

   时

   wanneer; als

   我

   ik

   坐

   nemen

   公交车

   bus

   Uitgebreide uitleg

   下雨 betekent hier “regenen”. 下 is in deze vaste combinatie geen zelfstandig “naar beneden”; samen met 雨 vormt het de gebruikelijke uitdrukking voor regen. Het werkwoord verandert hier niet voor persoon of tijd. Bijvoorbeeld: 今天下雨。 — “Vandaag regent het.” 时 maakt van wat ervoor staat een tijdsbepaling: 下雨时 betekent “wanneer het regent” of “als het regent”. De vorm staat achter de tijds- of gebeurtenisbepaling. Bijvoorbeeld: 吃饭时不要说话。 — “Praat niet tijdens het eten.” 我 betekent “ik” en verwijst naar de spreker. Het Chinese voornaamwoord verandert hier niet naar geslacht of naamval. Bijvoorbeeld: 我是学生。 — “Ik ben student.” 坐 betekent hier “nemen” in de betekenis van met een vervoermiddel reizen. In deze zin is het dus niet het letterlijke “zitten”. Bijvoorbeeld: 我坐火车。 — “Ik neem de trein.” 公交车 betekent “bus”, meer bepaald een openbare stadsbus. 公交车 is hier het vervoermiddel na 坐; samen betekent 坐公交车 “de bus nemen”. Bijvoorbeeld: 她坐公交车上班。 — “Zij neemt de bus naar haar werk.” De zin is opgebouwd als 下雨时 (“als het regent”) + 我 (“ik”) + 坐公交车 (“neem de bus”). Samen betekent 下雨时我坐公交车。: “Als het regent, neem ik de bus.”