Wonen met familie en een huisdier | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 你和家人一起住吗？

   Woon je met je familie?

   你

   jij

   和

   met; en

   家人

   familieleden

   一起

   samen

   住

   wonen

   吗

   ja/nee-vraag

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “jij” en is een persoonlijk voornaamwoord voor de aangesproken persoon. Het verandert in deze vorm niet naar geslacht. Een bruikbaar contrast is 我 “ik”; in het vervolg staat bijvoorbeeld 我和我的孩子一起住。 — “Ik woon samen met mijn kind.” 和 verbindt hier de persoon met de groep waarmee die persoon woont: 你和家人 betekent “jij met je familie”. In deze constructie kan 和 dus als “met” worden vertaald; dezelfde vorm kan in andere zinnen ook twee zelfstandige naamwoordgroepen verbinden met “en”. 家人 betekent “familieleden” of, als groep opgevat, “familie”. Het woord verwijst hier naar de familie van de aangesproken persoon, zonder het aantal familieleden vast te leggen. 家 betekent “huis” of “thuis”, maar 家人 moet je als het vaste woord voor “familieleden” leren, niet als een willekeurige combinatie met de betekenis “mensen in een huis”. 一起 betekent “samen”. Het staat vóór 住 en geeft aan dat het wonen gezamenlijk gebeurt. Een herbruikbaar patroon is 和 iemand 一起 + werkwoord, bijvoorbeeld 我和朋友一起学习。 — “Ik studeer samen met een vriend.” 住 betekent hier “wonen”. De vorm is niet zichtbaar verbogen voor persoon of tijd; de context en eventuele andere woorden geven die informatie. In 一起住 betekent het geheel “samen wonen”. Een eenvoudig voorbeeld is 我住在北京。 — “Ik woon in Beijing.” 吗 staat aan het einde en maakt van de voorafgaande mededeling een ja-neevraag. De zin zonder 吗, 你和家人一起住, zou een mededeling zijn; met 吗 wordt het “Woon je met je familie?” 吗 draagt zelf niet de betekenis “ja” of “nee”; het markeert het vraagtype. Samen opgebouwd betekent 你和家人 “jij met je familie”, 一起住 “samen wonen”, en 吗 maakt daarvan een ja-neevraag: “Woon je met je familie?”

2. 我和我的孩子一起住。

   Ik woon met mijn kind.

   我

   ik

   和

   met; en

   我的

   mijn

   孩子

   kind

   一起

   samen

   住

   wonen

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier ‘ik’: de spreker is degene die woont. Het Chinese persoonlijk voornaamwoord verandert niet naar geslacht of getal; 我们 betekent ‘wij’, wanneer de spreker zichzelf samen met anderen bedoelt. 和 verbindt hier 我 met 我的孩子 in de betekenis ‘met’. Het kan ook ‘en’ gebruiken om woorden of woordgroepen te verbinden, maar hier introduceert het de persoon die samen met de spreker woont. 我的 bestaat uit 我 (‘ik’) en 的, dat hier bezit of een relatie markeert: ‘mijn’. 我的孩子 betekent dus ‘mijn kind’. In het Chinees verandert 我的 niet naar geslacht of getal. 的 kan in sommige korte, vaste relaties worden weggelaten, maar in deze zin staat het expliciet. 孩子 betekent hier ‘kind’. Het woord zelf krijgt geen meervoudsuitgang. In deze vaste zin geeft de vertaling de bedoelde lezing als één kind: ‘mijn kind’. 一起 betekent ‘samen’ en maakt duidelijk dat de betrokken personen gezamenlijk wonen. Een herbruikbaar patroon is 和 ... 一起 + werkwoord: ‘samen met ... [iets doen]’. Voorbeeld: 我和朋友一起吃饭。 — ‘Ik eet samen met een vriend.’ Dit is een nieuw oefenvoorbeeld, geen extra feit uit de brontekst. 住 is het werkwoord ‘wonen’ of ‘verblijven’. De vorm blijft in het Chinees hetzelfde voor persoon en getal; tijd wordt vaak uit de context of met andere woorden begrepen. Voorbeeld: 我住在北京。 — ‘Ik woon in Beijing.’ Dit is een nieuw oefenvoorbeeld. Samen vormen de delen 我 和 我的孩子 一起 住: ‘Ik woon samen met mijn kind.’ 和我的孩子 noemt met wie de spreker woont, 一起 benadrukt het gezamenlijke karakter en 住 geeft de handeling ‘wonen’ aan. De Nederlandse vertaling drukt dezelfde betekenis uit met ‘met mijn kind’.

3. 家里也有宠物吗？

   Is er thuis ook een huisdier?

   家里

   thuis

   也

   ook

   有

   er zijn; aanwezig zijn

   宠物

   huisdier

   吗

   maakt er een ja-neevraag van

   Uitgebreide uitleg

   家里 betekent hier “thuis” of “in huis”. 家 is “huis/thuis”, en 里 geeft een plaats binnen iets aan. Het vaste woord 家里 is dus een bruikbare plaatsaanduiding; het zegt op zichzelf niet wie er thuis is. 也 betekent “ook”. Het voegt deze vraag toe aan iets wat al als vergelijkbaar of aanvullend wordt behandeld. Bijvoorbeeld: 我也住这里。 — “Ik woon hier ook.” 有 betekent hier “er zijn” of “aanwezig zijn”. In combinatie met een plaats introduceert het iets dat daar aanwezig is: 家里有猫。 — “Thuis is er een kat.” De vorm 有 verandert hier niet voor persoon of aantal. 宠物 betekent “huisdier”. Het is een zelfstandig naamwoord: 宠物 kan bijvoorbeeld een hond, kat of ander gehouden dier aanduiden. In deze zin wordt niet specifieker gezegd welk dier het is. 吗 staat aan het einde van een mededelende zin en maakt er een ja-neevraag van. De kern 家里也有宠物 betekent “Thuis is er ook een huisdier”; met 吗 wordt dat een vraag. 吗 zelf voegt geen persoon of aantal toe. Samen staat de plaatsaanduiding vooraan: 家里 (“thuis”), gevolgd door 也有宠物 (“is er ook een huisdier aanwezig”). Het slotpartikel 吗 maakt het geheel tot 家里也有宠物吗？, met de vaste betekenis: “Is er thuis ook een huisdier?”

4. 我们有一只小狗。

   We hebben een kleine hond.

   我们

   wij

   有

   hebben

   一只

   één dier

   小

   klein

   狗

   hond

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij”: de spreker verwijst samen met minstens één andere persoon naar zichzelf. Het is een persoonlijk voornaamwoord; in het Chinees verandert deze vorm niet voor grammaticaal geslacht. Voor één persoon gebruik je 我 (“ik”), en voor “jullie” 你们. Voorbeeld: 我们学习中文。 — “Wij leren Chinees.” 有 betekent hier “hebben” en verbindt 我们 met wat zij bezitten: een hond. Hetzelfde woord kan in een andere zin ook “er is/zijn” betekenen, bijvoorbeeld 这里有水。 — “Hier is water.” De concrete betekenis in deze zin is bezit, niet een algemene mededeling over aanwezigheid. 一只 geeft hier aan dat het om één dier gaat. 一 betekent “één”; 只 is het maatwoord dat hier bij een dier wordt gebruikt. Samen vormen ze een herbruikbaar patroon: 一只 + dier. Bijvoorbeeld: 一只猫 — “één kat”. In het Chinees staan zulke maatwoorden normaal tussen het getal en het zelfstandig naamwoord. 小 betekent hier “klein” en beschrijft de hond. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het beschrijft. Een eenvoudige tegenstelling is 大 (“groot”): 一只大狗 — “een grote hond”. 狗 betekent “hond”. Het is hier het zelfstandig naamwoord na de beschrijving 小; de combinatie 小狗 betekent “kleine hond”. Voor een ander dier kun je hetzelfde patroon gebruiken, bijvoorbeeld 小猫 — “kleine kat”. Samen vormen de delen 我们 + 有 + 一只 + 小 + 狗 de betekenis: “Wij hebben één kleine hond”, natuurlijk vertaald als “We hebben een kleine hond.” De volgorde is: bezitter, bezitwerkwoord, aantal en maatwoord, daarna het zelfstandig naamwoord.

5. 他们相处得怎么样？

   Hoe kunnen ze met elkaar opschieten?

   他们

   ze

   相处

   met elkaar opschieten

   得怎么样

   hoe …?

   Uitgebreide uitleg

   他们 betekent hier “ze” of “zij” en verwijst volgens de vaste vertaling naar de betrokken personen. Het is een persoonlijk voornaamwoord in de derde persoon meervoud. Vergelijk 他 “hij” en 她 “zij”; in gesproken Mandarijns klinken die twee hetzelfde, terwijl 他们 expliciet meervoud is. 相处 betekent hier “met elkaar opschieten” of “met elkaar omgaan”. Het is een werkwoord dat de manier beschrijft waarop mensen samen met elkaar omgaan; het betekent dus niet simpelweg dat ze op dezelfde plaats zijn. Een bruikbaar voorbeeld is: 我们相处得很好。 — “We kunnen goed met elkaar opschieten.” 得怎么样 vormt na het werkwoord een vraag naar de manier of kwaliteit van de handeling. 得 is hier een grammaticaal partikel dat het werkwoord met een daaropvolgende beschrijving verbindt; 怎么样 betekent “hoe?” of “hoe is het?”. Het patroon is werkwoord + 得怎么样, bijvoorbeeld 学习得怎么样？ — “Hoe gaat het leren?” In deze zin hoort 得怎么样 bij 相处, niet bij 他们 afzonderlijk. Samen ontstaat de vraag 他们相处得怎么样？: “Hoe kunnen ze met elkaar opschieten?” De vraag informeert naar de kwaliteit van hun omgang met elkaar, zonder zelf te beweren dat die goed of slecht is. De volgende zin in de context beschrijft dat ze samen spelen, maar bepaalt niet op zichzelf welk antwoord op deze vraag gegeven wordt.

6. 他们每天一起玩。

   Ze spelen elke dag samen.

   他们

   zij

   每天

   elke dag

   一起

   samen

   玩

   spelen

   Uitgebreide uitleg

   他们 betekent hier ‘zij’ en verwijst naar de meervoudige personen die in de vertaling als ‘ze’ worden aangeduid. Het is een persoonlijk voornaamwoord van de derde persoon in het meervoud. 们 maakt bij bepaalde persoonlijke voornaamwoorden het meervoud: 他 ‘hij’ → 他们 ‘zij’ voor een mannelijke of gemengde groep; 她 ‘zij’ → 她们 ‘zij’ voor een groep vrouwen. In de gesproken taal klinken 他, 她 en de vormen met 们 hetzelfde; het onderscheid is vooral zichtbaar in het schrift. Voorbeeld: 他们来了。— ‘Zij zijn gekomen.’ 每天 betekent ‘elke dag’. Het is een tijdsbepaling met 每 ‘elke/ieder’ en 天 ‘dag’. Hier geeft 每天 aan dat de handeling dagelijks terugkeert. Voorbeeld: 我每天学习。— ‘Ik studeer elke dag.’ 一起 betekent ‘samen’. Het geeft aan dat de betrokken personen de handeling gezamenlijk uitvoeren. Het staat vaak vóór het werkwoord, zoals in 一起吃饭 ‘samen eten’. Voorbeeld: 我们一起走。— ‘We lopen samen.’ 玩 betekent hier ‘spelen’. Het is een werkwoord dat in deze zin niet van vorm verandert voor persoon of aantal. Afhankelijk van de context kan 玩 ook ‘plezier maken’ of ‘tijd doorbrengen’ betekenen; bij de vaste vertaling past hier ‘spelen’. De dagelijkse herhaling wordt niet door een verbuiging van 玩 uitgedrukt, maar door 每天. Voorbeeld: 孩子们在公园玩。— ‘De kinderen spelen in het park.’ Samen vormen de delen: 他们 ‘zij’ + 每天 ‘elke dag’ + 一起 ‘samen’ + 玩 ‘spelen’. De volledige betekenis is: ‘Zij spelen elke dag samen.’ De zin plaatst het onderwerp 他们 voor de tijdsbepaling 每天, daarna de manierbepaling 一起 en ten slotte het werkwoord 玩.