De juiste bus bevestigen | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 公交车来了。

   De bus is er.

   公交车

   bus

   来了

   is gekomen; is er

   Uitgebreide uitleg

   公交车 betekent hier “bus”. Het is een zelfstandig naamwoord: 公交 verwijst naar openbaar vervoer en 车 naar een voertuig; samen vormen ze de gebruikelijke benaming voor een bus. In een ander voorbeeld: 公交车到了。 — “De bus is aangekomen.” 来了 bestaat uit 来 “komen” en 了, dat hier aangeeft dat de komst als nieuwe of bereikte toestand wordt waargenomen. 来 is het werkwoord in de basisvorm; 了 is geen apart werkwoord voor “zijn”, maar markeert de verandering: de bus is aangekomen en is er nu. In deze zin staat 来 vóór 了, zoals in 他来了。 — “Hij is er.” Het onderwerp van dat voorbeeld is alleen ter illustratie; in de vaste zin is de bus het onderwerp. Samen vormt 公交车来了。 de mededeling “De bus is er.” Letterlijker ligt de nadruk op het feit dat de bus is gekomen: hij is nu aangekomen of beschikbaar op de plaats waarover men spreekt. De punt 。 sluit de mededelende zin af.

2. 你觉得这是我们该坐的公交车吗？

   Denk je dat dit de juiste bus is?

   你觉得

   vind je / denk je

   这

   dit

   是

   zijn

   我们

   wij / we

   该

   horen te / zouden moeten

   坐

   nemen of reizen met

   公交车

   bus

   吗

   maakt er een ja-neevraag van

   Uitgebreide uitleg

   你觉得 betekent hier “denk je / vind je”. 觉得 is een werkwoord met de basisvorm 觉得; het drukt een mening of indruk uit. In een vraag kan 你觉得……吗？ dus “Denk je dat …?” betekenen. Voorbeeld: 你觉得好吃吗？ — “Vind je het lekker?” 这 betekent “dit” of “deze”. Het is een aanwijzend woord voor iets dat als dichtbij of als het huidige onderwerp wordt aangewezen. De vorm verandert hier niet voor persoon of grammaticaal geslacht. 是 betekent “zijn” en verbindt hier het aangewezen onderwerp met de identificatie ervan. Het is geen vorm die in deze zin voor tijd of persoon verandert. Bijvoorbeeld: 这是我的书。 — “Dit is mijn boek.” 我们 betekent “wij / we” en verwijst naar de spreker samen met minstens één andere persoon. Het is de vorm voor “wij” en niet voor “jij” (你) of “zij” (他们). In deze zin is 我们 het onderwerp van het deel dat beschrijft welke bus bedoeld is. 该 betekent hier “horen te” of “zouden moeten”. Het geeft aan wat volgens de situatie passend of aangewezen is; het markeert niet op zichzelf verleden tijd. In 我们该坐 betekent het: “die wij zouden moeten nemen”. Voorbeeld: 我们该走了。 — “We zouden moeten vertrekken.” 坐 betekent in deze zin “met een voertuig reizen” of “een voertuig nemen”. De basisvorm is 坐; Chinees verandert dit werkwoord hier niet naar persoon of getal. Het kan ook “zitten” betekenen, maar in combinatie met 公交车 is de bedoelde betekenis “de bus nemen”. Voorbeeld: 我坐地铁上班。 — “Ik neem de metro naar mijn werk.” 公交车 betekent “bus”. Dit is een zelfstandig naamwoord voor een bus voor openbaar vervoer. In 坐公交车 vormt het samen met 坐 de gebruikelijke combinatie “de bus nemen / met de bus reizen”. 吗 staat aan het einde van een zin en maakt er een ja-neevraag van. Het verandert de zin niet in een specifiek vraagwoord zoals “waar” of “wanneer”. De woordgroep 我们该坐的公交车 gebruikt de structuur [beschrijving] 的 + zelfstandig naamwoord: 我们该坐 beschrijft 公交车, en 的 verbindt die beschrijving met het zelfstandig naamwoord. Letterlijk gaat het om “de bus die wij zouden moeten nemen”. Samen met 这是 ontstaat 这是我们该坐的公交车 — “Dit is de bus die wij zouden moeten nemen.” Met 你觉得 en het afsluitende 吗 wordt de volledige betekenis: “Denk je dat dit de juiste bus is?”

3. 我们上车前问问司机吧。

   Laten we het aan de chauffeur vragen voordat we instappen.

   我们

   wij / we

   上车

   instappen

   前

   voordat; ervoor

   问问

   even vragen

   司机

   chauffeur

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier ‘wij/we’ en verwijst naar de spreker samen met minstens één andere persoon. Het is de onderwerpsvorm; in het Chinees verandert deze vorm niet naar grammaticaal geslacht. Vergelijk 我 (‘ik’) en 他们 (‘zij’ voor een groep). 上车 betekent ‘instappen’, letterlijk in een voertuig gaan. 上 kan in zulke combinaties de beweging naar een voertuig of ander vervoermiddel uitdrukken; 车 is ‘voertuig/auto’. Een bruikbaar contrast is 下车 (‘uitstappen’): 上车 beschrijft het naar binnen gaan, 下车 het verlaten van het voertuig. 前 betekent hier ‘voordat’ en staat na de gebeurtenis die als tijdsgrens dient. Het patroon 上车前 is dus ‘voordat we instappen’. In het Chinees kan een tijdsbepaling met 前 zo een eerdere handeling aangeven; 以后 betekent daarentegen ‘daarna/na’. 问问 betekent hier ‘even vragen’. Het werkwoord 问 betekent ‘vragen’; de herhaling in 问问 maakt de handeling kort of informeel van toon, zonder dat er twee afzonderlijke vragen worden bedoeld. Een voorbeeld is 我问问他。 — ‘Ik zal het hem even vragen.’ 司机 betekent ‘chauffeur’ of ‘bestuurder’, hier de chauffeur aan wie men iets wil vragen. Het zelfstandig naamwoord 司机 bestaat uit 司, ‘bedienen/beheren’, en 机, ‘machine’, maar die onderdelen vormen in modern gebruik samen één beroepsterm; leer 司机 daarom als geheel. Samen vormen 我们上车前 (‘voordat we instappen’) en 问问司机 (‘de chauffeur even vragen’) de volledige zin. 吧 aan het einde verzacht het voorstel: de spreker stelt voor dat de groep het doet. De betekenis is daarom: ‘Laten we het aan de chauffeur vragen voordat we instappen.’

4. 请问，这辆公交车去车站吗？

   Pardon, gaat deze bus naar het station?

   请问

   Pardon, mag ik vragen

   这辆

   deze

   公交车

   bus

   去

   naar ... gaan

   车站

   station

   吗

   maakt er een ja/nee-vraag van

   Uitgebreide uitleg

   请问 is een beleefde manier om een vraag te beginnen, vergelijkbaar met “pardon, mag ik vragen…”. Het is hier geen onderdeel van de inhoudelijke vraag naar de bus, maar een beleefde vraaginleiding. 这辆 betekent “deze” bij een voertuig. 这 betekent “deze” en 辆 is het maatwoord dat in deze zin bij voertuigen wordt gebruikt. In het Chinees staat zo’n maatwoord tussen een aanwijzend woord en het zelfstandig naamwoord: 这辆车 = “dit voertuig/deze auto”. 公交车 betekent “bus”, meer bepaald een bus voor openbaar vervoer. Het woord 车 kan ook in andere voertuigwoorden voorkomen, maar hier vormt 公交车 samen de betekenis “bus”. 去 betekent hier “naar … gaan” en verbindt het vervoermiddel met zijn bestemming. Een bruikbaar patroon is A 去 B = “A gaat naar B”. Voorbeeld: 我们去车站。 — “Wij gaan naar het station.” 车站 betekent “station” of “halte”. In deze zin is het, volgens de vaste vertaling en de context, het station waar de bus naartoe gaat. Het woord kan afhankelijk van de context naar een station of halte verwijzen. 吗 staat aan het einde van een mededelende zin en maakt er een ja-neevraag van. Het voegt geen zelfstandig woord met de betekenis “of” toe; het markeert de vraag als geheel. De volgorde blijft verder dezelfde: 这辆公交车去车站吗？. Samen ontstaat de zin: 请问 + 这辆公交车 + 去车站 + 吗 = “Pardon, gaat deze bus naar het station?” De bus is het onderwerp, 车站 is de bestemming, en 吗 maakt van die mededeling een vraag.

5. 车站是最后一站。

   Het station is de laatste halte.

   车站

   station

   是

   zijn; is

   最后

   laatste

   一站

   één halte; een halte

   Uitgebreide uitleg

   车站 betekent hier “station”. Het is een zelfstandig naamwoord; samen vormen 车 en 站 in dit woord de vaste betekenis “station”, dus 车 betekent hier niet afzonderlijk “auto”. 是 verbindt hier het onderwerp 车站 met 最后一站: “is”. Deze vorm verandert in het Chinees niet naar persoon of getal. Het patroon A 是 B betekent “A is B”, bijvoorbeeld: 这是车站。 — “Dit is het station.” 最后 betekent hier “laatste” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het bepaalt. Het duidt de eindpositie in een reeks aan. Het is hier geen werkwoordsvorm en hoeft niet als een Nederlandse verbuiging te worden behandeld. Vergelijk: 最后一站 — “de laatste halte”; 第一站 — “de eerste halte”. 一站 bevat 一 en 站 en betekent letterlijk “één halte/stop”. In de volledige groep 最后一站 krijgt de groep de betekenis “de laatste halte”; de Nederlandse vertaling gebruikt daar niet nogmaals het losse telwoord “één”. 站 kan ook zelfstandig een halte of stop aanduiden. In 车站 maakt het echter deel uit van het vaste woord “station”. Samen is 车站是最后一站。 opgebouwd als “Het station is de laatste halte.” 车站 is wat wordt beschreven, 是 legt de gelijkstelling uit en 最后一站 benoemt die halte als de laatste in de reeks. De punt sluit een gewone mededelende zin af.

6. 那这就是我们该坐的公交车。

   Dan is dit de juiste bus.

   那

   dan

   这

   dit

   就是

   is precies

   我们

   wij

   该

   moeten

   坐

   nemen

   公交车

   bus

   Uitgebreide uitleg

   那 betekent hier “dan” of “in dat geval” en verbindt deze conclusie met de voorafgaande situatie. Het kan ook een aanwijzend woord zijn, maar in deze zin heeft het een verbindende functie. 这 betekent “dit/deze” en wijst iets aan. Het woord zelf geeft geen extra informatie over het precieze referent; hier wordt het in de vertaling opgevat als de bus die bedoeld is. 就是 combineert 就 en 是 en geeft een bevestigende identificatie: “is precies” of “is inderdaad”. 是 betekent “zijn” en koppelt het onderwerp aan de daaropvolgende naamwoordgroep. In een patroon als 这就是…… betekent het geheel “dit is precies …”. 我们 betekent “wij/ons” en verwijst naar de spreker samen met minstens één andere persoon. Het Chinees markeert hier geen grammaticaal verschil tussen onderwerpvorm en objectvorm zoals het Nederlands dat doet; de plaats in de zin bepaalt de functie. 该 betekent hier “moeten” of “horen te”. Het drukt uit welke keuze volgens de situatie passend of aangewezen is. Het is geen verleden-tijdsvorm en verandert hier niet voor persoon of aantal. 坐 betekent hier “nemen” in de betekenis van met een vervoermiddel reizen, dus “de bus nemen”. Het kan ook “zitten” betekenen; het volgende woord maakt hier de vervoersbetekenis duidelijk. Een herbruikbaar patroon is 坐 + vervoermiddel, bijvoorbeeld 坐火车 — “de trein nemen”. 公交车 betekent “bus”, meer bepaald een openbare stadsbus. Het is een zelfstandig naamwoord: 公交 verwijst naar openbaar vervoer en 车 naar een voertuig, maar in deze vaste combinatie betekent het geheel “bus”. Samen vormt 我们该坐的公交车 de naamwoordgroep “de bus die wij moeten nemen”. 该 staat vóór 坐 en geeft aan dat dit de aangewezen bus is; 坐 staat vóór 公交车 en beschrijft welke bus bedoeld wordt. De hele zin 那这就是我们该坐的公交车。 betekent daarom: “Dan is dit de juiste bus.” De formulering is geschikt om een identificatie of keuze in de gegeven situatie te bevestigen.

7. 我们上车，再往里面走一点吧。

   Laten we instappen en verder naar binnen gaan.

   我们 … 吧

   laten we ...

   上车

   instappen

   再

   daarna; opnieuw

   往里面

   naar binnen

   走

   gaan; lopen

   一点

   een beetje

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij/ons” en benoemt de groep die de voorgestelde handeling uitvoert. In combinatie met 吧 aan het einde vormt het een voorstel: 我们……吧 = “laten we …”. 吧 maakt de zin hier dus voorstelachtig; het betekent niet zelfstandig “laten we”. 上车 betekent hier “instappen” of “in de bus stappen”. Het is een vaste, compacte uitdrukking voor het betreden van een voertuig; 上 heeft in deze combinatie de richting “op/in”, en 车 betekent “voertuig” of, in deze context, “bus”. Voorbeeld: 请上车。 — “Stap alstublieft in.” 再 staat vóór de volgende handeling en geeft hier aan dat die daarna of bovendien volgt: eerst instappen, en vervolgens verder naar binnen gaan. Het kan in andere contexten ook “opnieuw” betekenen, maar die herhalingsbetekenis is hier niet de bedoelde lezing. 往里面 geeft de richting aan: “naar binnen” of “meer naar het binnenste”. 往 markeert de richting, terwijl 里面 “de binnenkant” betekent. Het patroon 往 + plaats/richting + bewegen is bruikbaar voor beschrijvingen van een beweging naar een doelrichting. 走 is het werkwoord “gaan” of “lopen”. Hier beschrijft het niet noodzakelijk wandelen als aparte activiteit, maar het verder naar binnen bewegen. Voorbeeld: 我们走吧。 — “Laten we gaan.” 一点 betekent hier “een beetje” en beperkt de mate of afstand van 走: de groep moet slechts een kleine afstand verder naar binnen gaan. Het drukt hier geen exact geteld aantal uit. Samen ontstaat de structuur 我们 + 上车 + 再 + 往里面走一点 + 吧: “Laten we instappen en daarna een beetje verder naar binnen gaan.” De zin stelt dus twee opeenvolgende handelingen voor: eerst het voertuig binnengaan, daarna een kleine afstand verder naar binnen bewegen.

8. 我站在中间附近。

   Ik ga bij het midden staan.

   我

   ik

   站

   staan

   中间

   het midden

   附近

   in de buurt

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Dit voornaamwoord verandert niet voor persoon of getal; meervoud wordt bijvoorbeeld met 我们 uitgedrukt. 站 is hier het werkwoord “staan”. Het verandert in het Chinees niet voor persoon, getal of tijd. In de constructie 站在 + plaats betekent het “op/bij een plaats staan”; de vertaling geeft dit als “gaan staan”, maar de vorm 站 zelf is het werkwoord voor staan. Voorbeeld: 他站在门口。 — “Hij staat bij de deur.” 中间 betekent “het midden” of “het centrale gedeelte”. Het is een plaatsaanduiding en kan na 在 staan: 在中间 betekent “in het midden”. Voorbeeld: 孩子坐在中间。 — “Het kind zit in het midden.” 附近 betekent “in de buurt” of “nabij”. Het duidt een gebied rond een plaats aan. In 中间附近 volgt het op 中间 en maakt het de plaats minder precies: niet precies het midden, maar de omgeving ervan. Voorbeeld: 我住在车站附近。 — “Ik woon in de buurt van het station.” De zin bouwt zich op als 我 + 站 + 在 + 中间 + 附近: “ik sta bij/in de buurt van het midden”. 在 koppelt de handeling of toestand aan de plaats, terwijl 中间附近 samen de locatie vormt. In overeenstemming met de vaste vertaling is de volledige betekenis: “Ik ga bij het midden staan.”