Zitten in de trein | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 车里感觉很凉快。

   Binnen in de trein voelt het koel.

   车里

   in de trein

   感觉

   aanvoelen; voelen

   凉快

   koel

   Uitgebreide uitleg

   车里 betekent hier “in de trein”. 车 is het zelfstandige naamwoord voor een voertuig; in deze vaste vertaling gaat het om een trein. 里 betekent “binnen/in” en vormt met een plaatsnaam of zelfstandig naamwoord een plaatsbepaling, bijvoorbeeld 房间里 = “in de kamer”. 感觉 is hier het werkwoord “aanvoelen” of “voelen”: de binnenruimte wordt als koel ervaren. Het kan in andere zinnen ook een zelfstandig naamwoord zijn met de betekenis “gevoel”, maar dat is niet de functie in deze zin. Voorbeeld: 我感觉很累。 — “Ik voel me erg moe.” 凉快 is een beschrijvend woord voor aangenaam koel. Het staat hier na 很; in deze structuur maakt 很 de beschrijving natuurlijk en kan het afhankelijk van de context “erg” of slechts een vloeiende verbindingsmarkering betekenen. Chinese beschrijvende woorden veranderen hier niet voor persoon of getal. Voorbeeld: 今天很凉快。 — “Vandaag is het lekker koel.” Samen ontstaat de betekenis: 车里 geeft de plaats aan, 感觉 zegt dat die plaats zo wordt ervaren, en 很凉快 beschrijft de temperatuur als koel. De volledige zin betekent daarom: “Binnen in de trein voelt het koel.”

2. 里面还有空座位。

   Verderop zijn er vrije zitplaatsen.

   里面

   daarbinnen / verderop

   还有

   er zijn nog

   空

   vrij, onbezet

   座位

   zitplaats

   Uitgebreide uitleg

   里面 is hier de plaatsaanduiding, met de bedoelde betekenis “verderop”. Het woord verwijst letterlijk naar een plek daarbinnen: 里 betekent “binnen/in” en 面 maakt deel uit van deze plaatsaanduiding. Een bruikbaar patroon is plaats + 有 + iets: “Op/in een plaats is er iets”. 还有 betekent hier “er zijn nog”. 还 voegt de betekenis “nog” toe aan 有, dat aanwezigheid uitdrukt. Dit is geen verleden tijd. Voorbeeld: 桌上还有水。 — “Er staat nog water op tafel.” 空 betekent hier “vrij” of “onbezet”: de zitplaats wordt niet gebruikt. Het tegenovergestelde in deze context is 满 (“vol”), bijvoorbeeld in 座位满了 — “De zitplaatsen zijn vol.” 座位 betekent “zitplaats” of “stoel”. Het woord duidt op een plaats om te zitten, ongeacht of die plaats bezet is; 空 maakt in deze zin duidelijk dat ze vrij is. 椅子 betekent “stoel” als meubel, terwijl 座位 ook een zitplaats in bijvoorbeeld een voertuig of zaal kan aanduiden. Samen vormen de delen de structuur 里面 + 还有 + 空座位: eerst wordt de plaats aangegeven, daarna dat er daar nog iets aanwezig is, en ten slotte datgene wat aanwezig is. De volledige betekenis is: “Verderop zijn er vrije zitplaatsen.”

3. 走了这么多路，我想坐下。

   Na al dat lopen wil ik zitten.

   走了

   gelopen

   这么多

   zoveel

   路

   gelopen afstand

   我想

   ik wil

   坐下

   gaan zitten

   Uitgebreide uitleg

   走了 betekent hier dat het lopen als afgeronde hoeveelheid ervaring wordt voorgesteld: “gelopen hebben”. Het basiswerkwoord is 走 “lopen/gaan”. 了 markeert hier de voltooiing of verandering van situatie; het is niet simpelweg een vaste verledenstijdsuitgang. Voorbeeld: 我走了。 — “Ik ga weg” of, afhankelijk van de context, “Ik ben vertrokken”; de context bepaalt hoe 了 wordt begrepen. 这么多 betekent hier “zoveel”. 这么 verwijst naar een hoeveelheid of graad die als “zo” wordt voorgesteld, en 多 betekent “veel”. Samen kan het vóór een zelfstandig naamwoord staan: 这么多书 — “zoveel boeken”. In deze zin bepaalt 这么多 de hoeveelheid van 路. 路 betekent hier “gelopen afstand” of letterlijk “weg”. Het is het zelfstandige naamwoord in 这么多路; de zin zegt dus dat er zoveel afstand is gelopen, niet dat er noodzakelijkerwijs zoveel afzonderlijke wegen zijn. 路 kan in een andere context ook een concrete weg betekenen, bijvoorbeeld 这条路很长。 — “Deze weg is lang.” 我想 bestaat uit 我 “ik” en 想 “willen” in deze context. 想 kan ook “denken” of “missen” betekenen, maar vóór een handeling drukt het hier een wens uit: “ik wil”. Chinees verandert 想 niet voor persoon of aantal. Voorbeeld: 我想休息。 — “Ik wil rusten.” 坐下 betekent “gaan zitten” of “zitten gaan”. Het basiswerkwoord 坐 betekent “zitten”; 下 geeft hier de neerwaartse overgang naar de zittende positie aan. Daardoor beschrijft 坐下 vooral het gaan zitten, terwijl 坐 ook de toestand “zitten” kan aanduiden. Voorbeeld: 请坐下。 — “Ga alstublieft zitten.” De eerste woordgroep 走了这么多路 geeft de voorafgaande aanleiding: na zoveel gelopen afstand. Daarna maakt 我想 de spreker tot degene die de wens heeft, en 坐下 benoemt de gewenste handeling. Samen betekent de volledige zin: “Na al dat lopen wil ik gaan zitten.”

4. 这些座位很舒服。

   Deze stoelen zijn comfortabel.

   这些

   deze

   座位

   zitplaatsen

   舒服

   comfortabel

   Uitgebreide uitleg

   这些 betekent hier “deze” en verwijst naar meerdere dingen die als nabij worden voorgesteld. 这 is de aanwijzende basisvorm voor “deze/dit”; 些 maakt de verwijzing meervoudig of niet naar één afzonderlijk exemplaar. Voor één exemplaar staat bijvoorbeeld 这个 vóór een zelfstandig naamwoord: 这个座位 = “deze zitplaats”. 座位 betekent “zitplaats” of “stoelplaats”. Het is een zelfstandig naamwoord; in deze zin gaat het volgens de vertaling om meerdere zitplaatsen. Een bruikbaar patroon is 这些 + zelfstandig naamwoord voor “deze ...” in het meervoud. 舒服 betekent hier “comfortabel” en beschrijft hoe de zitplaatsen aanvoelen. Het is een beschrijvend woord dat in het Chinees rechtstreeks als gezegde kan staan. In deze zin is daarom geen afzonderlijk woord voor “zijn” nodig. Bijvoorbeeld: 这里很舒服。 = “Het is hier comfortabel.” 很 betekent letterlijk “erg”, maar staat ook vaak vóór een beschrijvend woord in een eenvoudige bevestigende zin; hier ondersteunt het de zin als geheel en hoeft het niet nadrukkelijk als “erg” vertaald te worden. Samen vormen 这些座位 (“deze zitplaatsen”) en 很舒服 (“zijn comfortabel”): 这些座位很舒服。 betekent “Deze stoelen zijn comfortabel.”

5. 车里也很安静。

   Het is ook rustig tijdens de rit.

   车里

   in het voertuig

   也

   ook

   安静

   rustig; stil

   Uitgebreide uitleg

   车里 betekent hier ‘in het voertuig’ en past in de vaste vertaling bij ‘tijdens de rit’. 车 kan in contexten als deze naar een voertuig verwijzen; het hoeft niet specifiek een auto te betekenen. 里 geeft de binnenkant of een plaats binnen iets aan. Het patroon plaats + 里 is herbruikbaar, bijvoorbeeld 房间里 = ‘in de kamer’. 也 betekent ‘ook’. Het voegt deze beschrijving toe aan eerder genoemde informatie. Het staat hier na 车里 en vóór de beschrijving 很安静. Het is niet hetzelfde als 都, dat bijvoorbeeld ‘allemaal’ of ‘beide’ kan uitdrukken. 安静 betekent hier ‘rustig’ of ‘stil’. Dit beschrijvende woord kan in het Chinees als gezegde functioneren zonder een apart werkwoord voor ‘zijn’. Het staat hier met 很: 很安静 vormt een natuurlijke beschrijving; 很 hoeft in zo’n zin niet als sterke nadruk op ‘erg’ te worden vertaald. Een vergelijkbaar voorbeeld is 房间很安静 — ‘De kamer is rustig.’ Samen vormen 车里 en 很安静 de beschrijving ‘in het voertuig is het rustig’. 也 voegt ‘ook’ toe. De volledige betekenis is: ‘In het voertuig is het ook rustig’, wat in de vaste vertaling natuurlijk is weergegeven als ‘Het is ook rustig tijdens de rit.’

6. 你从那里能看到车站显示屏吗？

   Kun je vanaf daar het stationsbord zien?

   你

   je

   从那里

   vanaf daar

   能

   kunnen

   看到

   zien

   车站

   station

   显示屏

   informatiescherm

   吗

   markeert een ja-neevraag

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “je/jij”. Het is de tweede persoon enkelvoud; in het Mandarijn verandert deze vorm niet voor grammaticaal geslacht. Voor “jullie” gebruik je 你们. 从那里 bestaat uit 从 “vanuit/vanaf” en 那里 “daar”. Samen geeft het de plaats vanwaar iets wordt waargenomen: “vanaf daar”. Het aanwijzende deel 那里 staat tegenover bijvoorbeeld 这里 “hier”. 能 drukt hier vermogen of mogelijkheid uit: “kunnen”. Het staat vóór het werkwoord en verandert niet naar persoon of getal. Vergelijk 能看见 “kunnen zien” met alleen 看见 “zien”. 看到 betekent hier “zien” of “kunnen waarnemen”. Het bestaat uit 看 “kijken” en 到, dat het bereikte resultaat aangeeft: het kijken leidt ertoe dat het object wordt waargenomen. Dit is dus niet hetzelfde als alleen 看 “kijken”. Voorbeeld: 我看到他。 — “Ik zie hem.” 车站 betekent “station”. Het is een zelfstandig naamwoord en bestaat uit 车 “voertuig/auto” en 站 “halte of station”; als geheel verwijst het naar een station, niet zomaar naar een voertuig. 显示屏 betekent “informatiescherm” of “display”. Dit zelfstandige naamwoord verwijst naar een scherm waarop informatie wordt getoond. In deze zin is het een specifiek onderdeel van het station, maar de vorm zelf kan ook voor andere informatieschermen worden gebruikt. 吗 staat aan het einde van een mededelende zin om er een ja-neevraag van te maken. Zonder 吗 zou 你从那里能看到车站显示屏。 als een mededeling klinken; met 吗 wordt het “Kun je vanaf daar het stationsbord zien?” De structuur is: 你 + 从那里 + 能 + 看到 + 车站显示屏 + 吗: “jij” + “vanaf daar” + “kunnen” + “zien” + “het informatiescherm van het station” + vraagmarkering. Zo vraagt de spreker of de aangesprokene vanaf die plaats het stationsdisplay kan waarnemen.

7. 我们还要坐三站。

   We hebben nog drie haltes.

   我们

   wij

   还

   nog

   要

   moeten

   坐

   reizen met; nemen

   三

   drie

   站

   halte; station

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier ‘wij’: de spreker samen met minstens één andere persoon. De vorm verandert in het Chinees niet naar grammaticaal geslacht. Vergelijk 我 (‘ik’) met 我们 (‘wij’). Voorbeeld: 我们现在走吧。 — Laten we nu gaan. Dit is een nieuw oefenvoorbeeld; 我们 blijft daarin de groep die de handeling uitvoert. 还 betekent hier ‘nog’ en geeft aan dat er iets resteert of voortduurt. Het staat vóór 要, dus 还要 betekent in deze zin ‘nog moeten’. Voorbeeld: 他还在家。 — Hij is nog thuis. 还 kan dus ook bij een toestand staan. 要 is hier een modaal werkwoord met de betekenis ‘moeten’: er resteert voor de groep een deel van de rit. In combinatie met 还 vormt het de herbruikbare volgorde 还要 + handeling, bijvoorbeeld 我们还要走十分钟。 — We moeten nog tien minuten lopen. De tijdsduur in dit voorbeeld hoort niet bij de vaste zin. 坐 betekent hier ‘reizen met’ of ‘nemen’ in de zin van een vervoermiddel gebruiken. In een andere context kan hetzelfde woord ‘zitten’ betekenen; hier maakt 三站 de reisbetekenis duidelijk. 坐 verandert niet van vorm naar persoon of aantal. Voorbeeld: 我坐公交车去学校。 — Ik ga met de bus naar school. 三 is het telwoord ‘drie’. Het bepaalt hier hoeveel haltes worden afgelegd. Voorbeeld: 我等三分钟。 — Ik wacht drie minuten. Het getal is in dit oefenvoorbeeld nieuw en komt niet uit de vaste zin. 站 betekent hier ‘halte’ als eenheid voor een rit; 三站 betekent dus ‘drie haltes’. Als zelfstandig naamwoord kan 站 ook naar een station of halte verwijzen, afhankelijk van de context. Voorbeeld: 下一站到了。 — De volgende halte is bereikt. Samen vormen 我们 + 还要 + 坐 + 三站 de betekenis: ‘Wij moeten nog drie haltes reizen.’ De vaste vertaling ‘We hebben nog drie haltes’ geeft dezelfde bedoelde vervoerscontext weer. De zin is een beknopte mededeling over het resterende deel van de rit.

8. 那我们下车前可以休息一会儿。

   Dan kunnen we even rusten voordat we uitstappen.

   那

   dan

   我们

   we; wij

   下车

   uitstappen

   前

   voor; voordat

   可以

   kunnen; mogen

   休息

   rusten

   一会儿

   een poosje; even

   Uitgebreide uitleg

   那 staat hier aan het begin en betekent in deze context “dan” of “in dat geval”. Het verbindt deze zin met de voorafgaande informatie. Voorbeeld: 那我们走吧。 — “Dan gaan we.” 我们 betekent “wij/we” en verwijst hier naar de spreker en minstens één andere persoon. Het is de vorm voor de eerste persoon meervoud; 我 betekent alleen “ik”. Voorbeeld: 我们一起休息。 — “Wij rusten samen.” 下车 is een werkwoordelijke combinatie: 下 geeft hier de beweging naar beneden/uit een voertuig aan en 车 verwijst naar het voertuig. Samen betekent het “uitstappen” of “uit een voertuig stappen”. Voorbeeld: 我们在下一站下车。 — “Wij stappen bij de volgende halte uit.” 前 betekent na een werkwoord of werkwoordelijke combinatie “voordat”. In 下车前 staat het na 下车, dus letterlijk: “vóór het uitstappen”. Het patroon werkwoord + 前 maakt een tijdsaanduiding: 吃饭前 — “vóór het eten”. 可以 geeft hier de mogelijkheid of toestemming aan: “kunnen” in de zin dat iets mogelijk is. Het staat vóór de daaropvolgende handeling. Voorbeeld: 我们可以坐这里。 — “We kunnen hier zitten.” 休息 betekent “rusten” of “pauzeren”. Het is een werkwoord dat ook als vaste combinatie kan worden gebruikt zonder extra werkwoordsvorm voor tijd of persoon. Voorbeeld: 我想休息。 — “Ik wil rusten.” 一会儿 betekent “een poosje” of, in deze zin, natuurlijk “even”. Het geeft een korte, niet precies afgebakende duur aan. Voorbeeld: 请等一会儿。 — “Wacht even, alstublieft.” Samen vormen 下车前 en 可以休息一会儿 de structuur “voordat we uitstappen, kunnen we even rusten”. Met 那 als verbindend “dan” en 我们 als onderwerp betekent de hele zin: “Dan kunnen we even rusten voordat we uitstappen.”