Even pauze voor je ogen | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我的眼睛很累。

   Mijn ogen zijn moe.

   我的

   mijn

   眼睛

   ogen

   很累

   erg moe

   Uitgebreide uitleg

   我的 bestaat uit 我 (“ik”) en 的, een veelgebruikt bezits- of relatiepartikel. Het geheel betekent hier “mijn”: 我 + 的 + zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 我的书 betekent “mijn boek”. 我 is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud; 的 verandert niet mee met het bezittende woord. 眼睛 betekent “ogen” en is het zelfstandig naamwoord voor het oog of de ogen. In het Chinees kan dit woord zowel naar één oog als naar beide ogen verwijzen; het meervoud wordt hier niet door een aparte uitgang aangegeven. In deze zin geeft de vaste vertaling aan dat het om de ogen van de spreker gaat. 很累 bestaat uit 很 en het bijvoeglijke woord 累, “moe”. 累 is hier een toestand of eigenschap, niet een werkwoord met een persoonsuitgang. 很 staat vaak vóór een bijvoeglijk woord wanneer dat woord het gezegde vormt; het kan “erg/heel” betekenen, maar maakt in zulke zinnen ook de verbinding natuurlijk zonder dat de Nederlandse vertaling altijd letterlijk “erg” hoeft te bevatten. Voorbeeld: 她很忙。 betekent “Zij is erg druk.” Samen vormen de delen 我的 + 眼睛 + 很累: “Mijn ogen zijn moe.” De bezitsgroep staat vóór het zelfstandig naamwoord, en 很累 beschrijft daarna de toestand van die ogen.

2. 离开屏幕休息一会儿。

   Neem een korte pauze van het scherm.

   离开

   verlaten; weggaan van

   屏幕

   scherm

   休息

   rusten; pauze nemen

   一会儿

   een poosje

   Uitgebreide uitleg

   离开 betekent hier ‘verlaten’ of ‘weggaan van’. Het is een werkwoord en staat vóór het doel: 离开 + plaats of zaak. In deze zin is het doel 屏幕; samen betekent 离开屏幕 dus ‘van het scherm weggaan’. Een bruikbaar voorbeeld is 离开房间。 — ‘Verlaat de kamer.’ 屏幕 is het zelfstandig naamwoord ‘scherm’. Het kan bijvoorbeeld ook in 电脑屏幕 — ‘computerscherm’ — voorkomen. In de vaste zin is het scherm dat men tijdelijk moet verlaten; de vertaling maakt duidelijk dat het om afstand nemen van het scherm gaat. 休息 is een werkwoord met de betekenis ‘rusten’ of ‘pauze nemen’. Het kan zelfstandig gebruikt worden, zoals in 请休息。 — ‘Rust alstublieft.’ In deze zin volgt het na 离开屏幕: eerst gaat men van het scherm weg, daarna neemt men rust. 一会儿 betekent ‘een poosje’ of ‘even’. Het geeft hier een korte, niet exact gemeten tijdsduur aan. Een vergelijkbaar voorbeeld is 等一会儿。 — ‘Wacht even.’ Het is dus geen specifiek getal. De zin heeft geen uitgesproken onderwerp. In deze context is de aangesprokene de persoon die de instructie moet uitvoeren. De opeenvolging 离开屏幕 + 休息 beschrijft de handeling, en 一会儿 beperkt de duur van het rusten: 离开屏幕休息一会儿。 betekent ‘Neem een korte pauze van het scherm.’ Het is een directe, beknopte instructie; de gebiedende betekenis komt hier uit de zinsvorm en de context, niet uit een afzonderlijk woord voor ‘moeten’.

3. 我应该看别的地方多长时间？

   Hoe lang moet ik wegkijken?

   我应该

   ik zou moeten

   看

   kijken

   别的地方

   een andere plek

   多长时间

   hoe lang

   Uitgebreide uitleg

   我应该 combineert 我 (“ik”) met 应该 (“zouden moeten”/“horen te”). 应该 staat vóór de handeling en drukt hier uit wat volgens de spreker nodig of aanbevolen is. Het patroon is: onderwerp + 应该 + werkwoord. Bijvoorbeeld: 你应该休息。 = “Je zou moeten rusten.” 看 betekent hier “kijken”. Dit is de onvervoegde werkwoordsvorm; Chinees markeert in deze vorm niet afzonderlijk de persoon of de tijd. In combinatie met 别的地方 betekent het niet zomaar “iets bekijken”, maar “naar een andere plek kijken”. 别的地方 betekent “een andere plek” of “ergens anders”. 别的 geeft het verschil met de huidige of eerder bedoelde plek aan en 地方 is het zelfstandig naamwoord “plek”. Samen vormen ze het doel van 看. 多长时间 vraagt naar de duur: “hoe lang”. Dit vraagstuk staat na de handeling waarover de duur wordt gevraagd. Het is een herbruikbaar patroon: 做某事多长时间？ = “Hoe lang doe je iets?” Bijvoorbeeld: 你等多长时间？ = “Hoe lang wacht je?” De delen bouwen samen de vraag 我应该看别的地方多长时间？ op: de spreker vraagt hoe lang die naar een andere plek moet kijken. In de gegeven context, waarin het over wegkijken van het scherm en de duur daarvan gaat, is de natuurlijke Nederlandse betekenis: “Hoe lang moet ik wegkijken?”

4. 把视线移开一分钟。

   Kijk een minuut weg.

   视线

   blik; kijkrichting

   移开

   verplaatsen; wegbewegen

   一分钟

   één minuut

   Uitgebreide uitleg

   视线 betekent hier “blik” of “kijkrichting”: het is het zelfstandige naamwoord voor de richting waarin iemand kijkt. Een bruikbaar voorbeeld is 视线转向右边。 — “De blik richt zich naar rechts.” 移开 betekent “verplaatsen en wegbewegen”. 移 is “verplaatsen”; 开 voegt hier het resultaat “weg, van iets af” toe. Samen beschrijft 移开 dus niet alleen beweging, maar dat de blik daarna niet meer op het eerdere punt gericht is. Een voorbeeld is 请把椅子移开。 — “Verplaats de stoel alstublieft weg.” In 把视线移开 staat 把 vóór het object waarop de handeling gericht is. Het patroon 把 + object + werkwoord presenteert wat er met dat object gebeurt. Hier is 视线 het object en 移开 de handeling: “de blik weg bewegen”. In deze zin is de formulering een instructie; het onderwerp hoeft in het Chinees niet te worden uitgesproken. 一分钟 betekent “één minuut” en geeft de duur aan. 一 is het telwoord “één” en 分钟 is “minuut”. Na 移开 bepaalt dit tijdsdeel hoe lang de blik weg moet blijven, niet hoeveel blikken er zijn. Een voorbeeld is 请等一分钟。 — “Wacht alstublieft één minuut.” Samen betekent 把视线移开一分钟。: “Kijk een minuut weg.” Letterlijk wordt de blik weg bewogen en blijft die gedurende één minuut weg van het eerdere kijkpunt. De vorm is kort en direct, passend bij een eenvoudige instructie.

5. 我休息时可以喝点水。

   Ik kan wat water drinken terwijl ik rust.

   我

   ik

   休息

   rusten

   时

   wanneer; tijdens

   可以

   kunnen

   喝

   drinken

   点

   wat; een beetje

   水

   water

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker is degene die zowel rust als kan drinken. Dit is de eerste persoon enkelvoud. Ter vergelijking: 你 betekent “jij/je” en 他 of 她 betekent “hij” of “zij”; het Chinese persoonlijk voornaamwoord verandert niet naar naamval. 休息 betekent hier “rusten”. Het kan als werkwoord worden gebruikt; de vorm verandert in deze zin niet voor persoon of getal. Voorbeeld: 我休息。 — “Ik rust.” 时 staat na 休息 en maakt van de voorafgaande activiteit een tijdsbepaling: “wanneer/tijdens het rusten”. Het patroon werkwoord + 时 kan dus een tijdsrelatie uitdrukken. In 休息时 gaat het om de periode waarin de spreker rust; 时 is hier geen zelfstandig benoemde handeling. 可以 drukt hier mogelijkheid of toestemming uit: “kan/mag”. Het staat vóór de daaropvolgende werkwoordsgroep. Chinese modale werkwoorden zoals 可以 krijgen hier geen persoons- of getalsuitgang. Voorbeeld: 我可以喝水。 — “Ik kan/mag water drinken.” De precieze keuze tussen “kan” en “mag” hangt van de context af; in de vaste vertaling is “kan” bedoeld. 喝 betekent “drinken” en is het hoofdwerkwoord van de handeling. Ook deze vorm verandert niet omdat het onderwerp 我 is. Voorbeeld: 她喝茶。 — “Zij drinkt thee.” 点 maakt de hoeveelheid van wat volgt klein of onbepaald: “wat” of “een beetje”. In deze zin staat het vóór 水, zodat 点水 “wat water” betekent. Het drukt hier geen exact aantal uit. 水 betekent “water”. Het is het zelfstandige naamwoord dat aangeeft wat er wordt gedronken. Voorbeeld: 喝水。 — “Water drinken.” Samen vormen 休息时 en 可以喝点水 de structuur “terwijl/wanneer ik rust” + “kan ik wat water drinken”. Het onderwerp 我 hoort bij beide delen: de spreker rust en drinkt. De volledige betekenis is daarom: “Ik kan wat water drinken terwijl ik rust.”

6. 这样你的眼睛应该会舒服一些。

   Daar zouden je ogen beter door moeten voelen.

   这样

   zo; op deze manier

   你的

   jouw

   眼睛

   ogen

   应该会

   zou waarschijnlijk; zou moeten

   舒服

   comfortabel; prettig

   一些

   wat; een beetje

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier “op deze manier” en verwijst naar de zojuist bedoelde manier van handelen. Het kan ook een gevolg inleiden, vergelijkbaar met “zo” of “dan”. Voorbeeld: 这样做很好。= “Zo handelen is goed.” 你的 bestaat uit 你 (“jij”) en 的, dat bezit of een relatie markeert: “jouw”. 你 blijft in deze vorm hetzelfde voor enkelvoud en meervoud; 的 verandert hier niet mee. Voorbeeld: 你的书在哪儿？= “Waar is jouw boek?” 眼睛 betekent “ogen”. Het zelfstandig naamwoord staat hier zonder een aparte meervoudsuitgang; de meervoudsbetekenis blijkt uit de gebruikelijke betekenis van dit woord en uit de vertaling. 眼 komt ook voor in samenstellingen, maar 眼睛 is de gewone vorm voor “oog/ogen”. Voorbeeld: 我的眼睛很累。= “Mijn ogen zijn erg moe.” 应该会 combineert twee afzonderlijke woorden. 应该 drukt hier een verwachting uit: “zou waarschijnlijk” of “zou moeten”. 会 staat ervoor dat een toestand of verandering naar verwachting zal optreden; samen geeft de combinatie weer dat het verwachte gevolg waarschijnlijk zal gebeuren. Dit is niet hetzelfde als een verplichting: voor een duidelijke verplichting kan 应该 zonder 会 worden gebruikt, afhankelijk van de context. Voorbeeld: 他应该会来。= “Hij zal waarschijnlijk komen.” 舒服 is een beschrijvend woord voor lichamelijk of algemeen comfort: “comfortabel” of “prettig aanvoelen”. In deze zin beschrijft het de toestand van de ogen. Voorbeeld: 这把椅子很舒服。= “Deze stoel zit erg prettig.” 一些 verzacht hier de graad: “wat” of “een beetje”. Het zegt in deze zin niet dat er een bepaald telbaar aantal ogen is, maar dat het verwachte comfort enigszins toeneemt. Voorbeeld: 请慢一些。= “Doe het wat langzamer.” Samen betekent 这样 + 你的眼睛 + 应该会舒服一些: “Op deze manier zouden je ogen zich waarschijnlijk wat beter/prettiger voelen.” De vaste vertaling maakt duidelijk dat 你的眼睛 de ogen van de aangesprokene zijn en dat het om een verwacht gevolg gaat. De volgende zinsbouw kan als patroon worden hergebruikt: 这样 + onderwerp + 应该会 + toestand + 一些 — “Op deze manier zou/zullen [onderwerp] waarschijnlijk wat [toestand] worden/aanvoelen.”

7. 这样我就能完成任务。

   Dan kan ik de taak afmaken.

   这样

   zo; op deze manier

   我

   ik

   就能

   dan kunnen; daardoor kunnen

   完成

   voltooien; afmaken

   任务

   taak

   Uitgebreide uitleg

   这样 verwijst hier naar de zojuist genoemde manier of omstandigheid: “op deze manier” of “als het zo gaat”. Het is een aanwijzend woord dat ook een voorwaarde kan inleiden. Voorbeeld: 这样做就可以了。— Zo doen is voldoende. 我 betekent “ik” en is de vorm voor de spreker als onderwerp. Het verandert in het Mandarijn niet naar geslacht of naamval. Voorbeeld: 我完成任务了。— Ik heb de taak voltooid. 就能 combineert 就 met 能. 能 betekent hier dat iets mogelijk is of kan; 就 geeft het gevolg aan dat onder de genoemde omstandigheid optreedt. Samen betekent dit hier “dan kan ik” of “daardoor kan ik”. 能 is niet hetzelfde als 会: 能 benadrukt mogelijkheid of vermogen in de situatie, terwijl 会 vaak aangeleerde vaardigheid of verwachting uitdrukt. Voorbeeld: 这样我就能回家。— Zo kan ik naar huis. 完成 is een werkwoord met als basisvorm 完成 en betekent “voltooien” of “afmaken”. De vorm verandert hier niet voor persoon of tijd; de tijd en voltooiingsstatus worden uit de context of uit andere woorden begrepen. 完成 benadrukt dat een taak of ander doel helemaal klaar is. Voorbeeld: 她完成了报告。— Zij heeft het verslag voltooid. 任务 is een zelfstandig naamwoord voor een taak of opdracht. Het verwijst naar de opdracht zelf, niet naar de handeling van voltooien. Voorbeeld: 这个任务很重要。— Deze taak is belangrijk. Samen vormen 这样我就能完成任务 de structuur “op deze manier + ik + dan/daardoor kan + voltooien + taak”: “Dan kan ik de taak afmaken.” Het Chinese onderwerp 我 staat vóór de mogelijkheid met 能, en 完成任务 vormt het werkwoordelijke deel “de taak afmaken”.

8. 先休息一下，然后完成任务。

   Neem eerst de pauze en maak daarna de taak af.

   先

   eerst

   休息

   rusten

   一下

   even; een momentje

   然后

   daarna

   完成

   voltooien; afmaken

   任务

   taak

   Uitgebreide uitleg

   先 betekent hier “eerst” en plaatst deze handeling vóór de volgende. Het is een tijdsbepalend bijwoord; een bruikbaar patroon is 先 + handeling. 休息 betekent hier “rusten” of “pauze nemen”. Het kan als werkwoord zelfstandig staan. Voorbeeld: 我想休息。 — “Ik wil rusten.” 一下 volgt op 休息 en maakt de handeling kort of licht: “even rusten”. Het geeft hier geen exact meetbare tijdsduur aan. Het patroon werkwoord + 一下 is een veelgebruikte manier om een korte handeling uit te drukken. 然后 betekent “daarna” en verbindt twee opeenvolgende handelingen. Het patroon 先 A，然后 B betekent “eerst A, daarna B”. 完成 betekent hier “voltooien” of “afmaken”. Het is een werkwoord dat iets aanduidt dat tot een voltooid resultaat wordt gebracht. Voorbeeld: 完成工作 — “het werk afmaken”. In de eerdere zin komt dezelfde combinatie met 任务 voor: 完成任务. 任务 betekent “taak” of “opdracht” en is hier het object van 完成. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 这个任务很重要。 — “Deze taak is belangrijk.” Samen vormt de zin het patroon 先 + 休息一下，然后 + 完成任务: eerst neemt de aangesprokene een korte pauze, en daarna maakt die persoon de taak af. De Chinese zin drukt de volgorde uit met 先 en 然后; 一下 maakt het rusten kort of beperkt van duur.