Een computer en printer in de bibliotheek gebruiken | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我可以用这台电脑吗？

   Kan ik deze computer gebruiken?

   我

   ik

   可以

   kunnen; mogen

   用

   gebruiken

   这

   deze

   台

   maatwoord voor apparaten

   电脑

   computer

   吗

   maakt een ja-neevraag

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het woord verandert niet naar geslacht; het verwijst in deze zin naar de spreker. Voorbeeld: 我是学生。 — “Ik ben student.” 可以 drukt hier uit dat iets toegestaan of mogelijk is: “mogen” of “kunnen”. In combinatie met een werkwoord staat het vóór dat werkwoord: 我可以看吗？ — “Mag ik kijken?” Dit is iets anders dan 会, dat eerder aangeleerde vaardigheid uitdrukt, zoals “kunnen” in de betekenis “weten hoe”. 用 is het werkwoord “gebruiken”. De vorm blijft in deze zin hetzelfde ongeacht de persoon; de tijd of modaliteit blijkt uit de omliggende woorden. Voorbeeld: 我用手机。 — “Ik gebruik een telefoon.” 这 betekent “deze” en wijst naar iets dat de spreker als nabij of als het aangewezen exemplaar presenteert. Het staat vóór het maatwoord en zelfstandig naamwoord. In de context contrasteert 这台电脑 met 那台电脑 in de volgende zin: “deze computer” tegenover “die computer”. 台 is een maatwoord dat onder andere bij apparaten wordt gebruikt. In het patroon 这 + 台 + 电脑 staat het tussen het aanwijzende woord en het zelfstandig naamwoord; het is dus niet zelf het woord voor “computer”. Een vergelijkbaar voorbeeld is 一台电视 — “een televisie” (letterlijk: één apparaat televisie). 电脑 betekent “computer”. Samen met 这台 vormt het de volledige naamwoordgroep 这台电脑: “deze computer”. Het maatwoord hoort in dit soort Chinese constructies tussen een aanwijzer of telwoord en het zelfstandig naamwoord. 吗 wordt aan het einde van een mededelende zin geplaatst om er een ja-neevraag van te maken. 我可以用这台电脑。 betekent “Ik mag deze computer gebruiken” als mededeling; met 吗 wordt dit 我可以用这台电脑吗？ — “Mag ik deze computer gebruiken?” De zin wordt van links naar rechts opgebouwd als 我 (“ik”) + 可以 (“mag/kan”) + 用 (“gebruiken”) + 这台电脑 (“deze computer”) + 吗 (ja-neevraag). Het geheel vraagt dus of de spreker toestemming heeft om deze computer te gebruiken.

2. 那台电脑没人用。

   Die computer is vrij.

   那台

   die (voor een apparaat)

   电脑

   computer

   没人

   niemand

   用

   gebruiken

   Uitgebreide uitleg

   那台 verwijst naar één specifiek apparaat dat niet dichtbij de spreker is. 那 betekent “die/dat”; vóór een zelfstandig naamwoord staat het classificerende woord 台, dat bij apparaten zoals computers wordt gebruikt. Een bruikbaar patroon is 这台电脑 “deze computer” tegenover 那台电脑 “die computer”. 电脑 betekent “computer”. Het is een zelfstandig naamwoord; samen met 那台 vormt het de woordgroep “die computer”. 没人 betekent hier “niemand”. Het is een verkorte vorm van 没有人: 没 ontkent hier het bestaan of optreden van een persoon, en 人 betekent “persoon/mens”. In deze zin staat 没人 als degene die de handeling niet uitvoert. 用 betekent “gebruiken”. De vorm verandert hier niet voor persoon of getal. Een herbruikbaar voorbeeld is 我用电脑。 — “Ik gebruik een computer.” De volgorde is 那台电脑 + 没人 + 用: eerst wordt de computer genoemd, daarna “niemand”, en vervolgens de handeling “gebruiken”. Letterlijk ontstaat zo “Die computer gebruikt niemand”. In de gegeven context betekent dat natuurlijk dat niemand die computer gebruikt en dat hij dus vrij/beschikbaar is. De ontkenning zit in 没人, niet in 用; er wordt geen aparte ontkenningsvorm van het werkwoord gebruikt.

3. 屏幕很亮。

   Het scherm is erg helder.

   屏幕

   scherm

   很亮

   erg helder

   Uitgebreide uitleg

   屏幕 betekent hier “scherm”. Het is een zelfstandig naamwoord; de samenstelling bestaat uit 屏 “scherm/paneel” en 幕 “doek/scherm”, maar leer 屏幕 als het gewone woord voor een scherm, bijvoorbeeld van een computer of telefoon. Voorbeeld: 手机的屏幕很大。— “Het scherm van de telefoon is groot.” 很亮 beschrijft dat iets helder is. 亮 is het bijvoeglijk naamwoord “helder” of “lichtgevend”; het kan ook “licht” betekenen in andere contexten. 很 staat hier vóór het bijvoeglijk naamwoord. In het Mandarijn maakt 很 in een gewone mededelende zin vaak de verbinding tussen onderwerp en bijvoeglijk naamwoord natuurlijk; het hoeft dus niet altijd een sterke nadruk op “heel” te zijn. Voorbeeld: 房间很亮。— “De kamer is helder verlicht.” Het tegenovergestelde is 暗, “donker” of “weinig verlicht”. Samen vormt 屏幕 + 很亮 de mededeling “Het scherm is erg helder”: eerst wordt het scherm genoemd, daarna wordt de toestand ervan beschreven. De vaste vertaling maakt duidelijk dat 亮 hier over de helderheid van het scherm gaat.

4. 你可以在这里调低亮度。

   Je kunt de helderheid hier lager zetten.

   你可以

   je kunt

   在这里

   hier

   调低

   lager zetten

   亮度

   helderheid

   Uitgebreide uitleg

   你可以 betekent hier “je kunt”: 你 is het persoonlijke voornaamwoord “jij/je”, en 可以 staat vóór het werkwoord om mogelijkheid of toestemming uit te drukken. Chinese werkwoorden veranderen niet naar persoon of tijd; dezelfde vorm kan dus bij andere personen staan. Patroon: onderwerp + 可以 + werkwoord. Voorbeeld: 我可以进去。 — “Ik mag/kan naar binnen.” 在这里 betekent “hier”. 在 geeft de plaats aan en 这里 betekent “hier, op deze plek”. Deze plaatsbepaling staat in deze zin vóór de handeling. Voorbeeld: 你可以在这里坐。 — “Je kunt hier zitten.” 调低 betekent “lager zetten” of “verlagen”. Het is een samengesteld werkwoord: 调 verwijst naar het bijstellen en 低 naar een lagere stand. Het drukt hier uit dat de helderheid naar een lager niveau wordt ingesteld. Chinese werkwoorden krijgen geen aparte vervoeging voor bijvoorbeeld verleden of tegenwoordige tijd. Voorbeeld: 请调低音量。 — “Zet het volume lager.” 亮度 betekent “helderheid” en is het zelfstandig naamwoord dat aangeeft welke instelling wordt verlaagd. 亮 betekent op zichzelf “helder”, terwijl 亮度 de mate of instelling van helderheid aanduidt. In de voorafgaande zin wordt met 很亮 beschreven dat iets helder is; 亮度 benoemt daarentegen de helderheidsinstelling als zelfstandig naamwoord. Samen: 你可以 + 在这里 + 调低 + 亮度 vormt “Je kunt hier de helderheid lager zetten.” De zin zegt dat de aangesprokene op deze plek de helderheid mag of kan verlagen.

5. 我也可以用打印机吗？

   Kan ik de printer ook gebruiken?

   我也可以

   ik kan ook

   用

   gebruiken

   打印机

   printer

   吗

   vraagpartikel

   Uitgebreide uitleg

   我也可以 betekent hier: “kan ik ook …?” 我 is het eerste-persoonspronomen “ik”. 也 voegt “ook” toe en maakt duidelijk dat deze mogelijkheid eveneens voor de spreker geldt. 可以 is een modaal werkwoord voor toestemming of mogelijkheid; in deze vraag gaat het, gezien de vaste vertaling en context, om toestemming. Het blijft in deze vorm hetzelfde bij verschillende personen. Bijvoorbeeld: 你可以用这台电脑。 — “Je mag/kunt deze computer gebruiken.” 用 betekent hier “gebruiken”. Het is een zelfstandig werkwoord en staat vóór het voorwerp: 用打印机 = “de printer gebruiken”. Bijvoorbeeld: 我用电脑。 — “Ik gebruik de computer.” 打印机 betekent “printer”. Dit is het concrete voorwerp van 用. Het woord benoemt het apparaat, niet de handeling van afdrukken. Bijvoorbeeld: 打印机在书桌旁边。 — “De printer staat naast het bureau.” 吗 is een vraagpartikel aan het einde van een mededelende zin. Het maakt van de voorafgaande bewering een algemene ja-neevraag. Het draagt zelf niet de betekenis “kunnen” of “ook”; die betekenissen komen uit 可以 en 也. Samen ontstaat de structuur 我 + 也 + 可以 + 用 + 打印机 + 吗？: “Kan ik de printer ook gebruiken?” De vraag gaat dus over toestemming voor de spreker om eveneens de printer te gebruiken. De context maakt duidelijk dat het om de printer bij het bureau gaat, zonder dat die plaats in deze zin zelf wordt genoemd.

6. 你可以用书桌旁边的打印机。

   Je kunt de printer bij het bureau gebruiken.

   你可以

   je kunt

   用

   gebruiken

   书桌

   bureau

   旁边

   ernaast; in de buurt

   打印机

   printer

   Uitgebreide uitleg

   你可以 betekent hier “je kunt” en bestaat uit 你 (“jij”) plus 可以 (“kunnen; mogen”). 可以 staat vóór het werkwoord om mogelijkheid of toestemming uit te drukken; het zegt hier dat de aangesprokene de handeling kan uitvoeren. Voorbeeld: 我可以进去。 — “Ik kan naar binnen / Ik mag naar binnen.” 用 betekent hier “gebruiken”. Het is een werkwoord en staat vóór het voorwerp: 用电脑 betekent “een computer gebruiken”. Voorbeeld: 我用手机学习。 — “Ik gebruik een telefoon om te studeren.” In de vaste zin bepaalt 可以 de mogelijkheid, terwijl 用 de handeling benoemt. 书桌 betekent “bureau” of “schrijftafel”. Het is een zelfstandig naamwoord. 书 betekent op zichzelf “boek” en 桌 “tafel”, maar 书桌 is hier één gebruikelijk woord voor een bureau/schrijftafel; de betekenis moet dus niet als een letterlijke handeling met boeken worden opgevat. 旁边 betekent “ernaast” of “in de buurt ervan”. Het geeft een plaatsrelatie aan. In 书桌旁边 staat het na het zelfstandig naamwoord waarmee de plaats wordt bepaald: “naast het bureau”. Het partikel 的 verbindt deze plaatsbepaling als bepaling met het daaropvolgende zelfstandig naamwoord: 书桌旁边的打印机 betekent “de printer die naast het bureau staat”. 打印机 betekent “printer”. Het is een zelfstandig naamwoord; 打印 betekent “afdrukken” en 机 komt voor in woorden voor apparaten, maar 打印机 moet hier als het volledige woord voor “printer” worden geleerd. Voorbeeld: 打印机在这里。 — “De printer staat hier.” Samen vormen de delen 你可以 + 用 + 书桌旁边的打印机: “Je kunt de printer naast het bureau gebruiken.” De plaatsbepaling 书桌旁边的 specificeert welke printer wordt bedoeld, en 可以 maakt van 用 een mogelijkheid of toestemming voor 你.

7. 如果我播放音频，我会戴耳机。

   Als ik audio afspeel, gebruik ik een koptelefoon.

   如果

   als

   我

   ik

   播放

   afspelen

   音频

   audio

   会

   zal

   戴

   dragen

   耳机

   koptelefoon

   Uitgebreide uitleg

   如果 opent een voorwaardelijke bijzin: “als …”. Het staat hier vóór de voorwaarde 我播放音频; het gevolg volgt na de komma. Een bruikbaar patroon is 如果 A，B = “als A, dan B”. Voorbeeld: 如果下雨，我不出门。 = “Als het regent, ga ik niet naar buiten.” 我 betekent “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Deze vorm verandert niet naar geslacht. In het Chinees wordt het meervoud niet in deze vorm zelf aangegeven; 我们 betekent “wij”. 播放 is het werkwoord “afspelen”, vooral voor audio- of videomateriaal. De vorm verandert hier niet voor persoon of tijd. Voorbeeld: 我播放音乐。 = “Ik speel muziek af.” 音频 betekent “audio” of “audiomateriaal”. Het is een zelfstandig naamwoord; Chinees markeert hier geen bepaaldheid of meervoud met een apart lidwoord of een verbuiging. 会 geeft in deze zin het verwachte gevolg aan: “zal” of “dan zal”. Samen met 如果 vormt het de voorwaardelijke relatie 如果 A，B 会 …. Het betekent hier niet dat de spreker een vaardigheid beschrijft. Voorbeeld: 如果你按这里，灯会亮。 = “Als je hier drukt, gaat het licht aan.” 戴 is “dragen” voor iets dat je op het lichaam of aan je hoofd draagt, zoals een bril, hoed of koptelefoon. In 戴耳机 beschrijft het dus het ophebben/gebruiken van een koptelefoon. Voorbeeld: 她戴眼镜。 = “Zij draagt een bril.” 耳机 betekent “koptelefoon” of, afhankelijk van het concrete voorwerp, “oortjes”. Het woord staat hier als het voorwerp bij 戴; de vertaling “een koptelefoon gebruiken” geeft dezelfde bedoelde handeling weer. Samen vormen 如果我播放音频 en 我会戴耳机 de structuur “Als ik audio afspeel, zal ik een koptelefoon dragen/gebruiken”. De komma scheidt de voorwaarde van het gevolg: zodra de spreker audio afspeelt, wordt het dragen van een koptelefoon als verwacht gevolg gepresenteerd.

8. 这样房间里就会很安静。

   Zo blijft het stil in de ruimte.

   这样

   zo; op deze manier

   房间

   kamer; ruimte

   里

   in; binnen

   就会

   dan zal; dan gaat het gebeuren

   很

   heel; erg

   安静

   stil; rustig

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier “zo” of “op deze manier”. Het verwijst naar de eerder genoemde manier of situatie en verbindt die met het gevolg dat volgt. Een bruikbaar patroon is 这样，…… = “zo …”. 房间 is het zelfstandige naamwoord “kamer” of “ruimte”. Het is een gewoon zelfstandig naamwoord; in 房间里 vormt het samen met 里 een plaatsbepaling. 里 betekent “in” of “binnen” en staat na een plaatsnaam of plaatsaanduiding. 房间里 betekent dus “in de kamer/ruimte”. Het patroon plaats + 里 geeft aan waar iets zich bevindt of gebeurt. 就会 combineert 就, dat een rechtstreeks of verwacht gevolg markeert, met 会, dat hier een toekomstige verwachting of voorspelling uitdrukt. Samen geeft het de betekenis “dan zal …”. 会 kan in andere zinnen ook “kunnen” betekenen, maar die mogelijkheid past hier niet. 很 staat vóór het beschrijvende woord 安静 en maakt de beschrijving natuurlijk in deze zin. Het kan “heel” of “erg” betekenen, maar vóór een adjectief fungeert het ook vaak als graadmarkeerder zonder dat een uitzonderlijk sterke mate bedoeld is. 安静 betekent “stil” of “rustig”. Het beschrijft hier de toestand van de ruimte. Een bruikbaar patroon is 地方里很安静 = “Op een plek is het stil”, bijvoorbeeld: 教室里很安静。 — “In het klaslokaal is het stil.” Samen betekent 这样 + 房间里 + 就会 + 很安静: “Zo zal het in de ruimte stil zijn.” De Chinese zin heeft geen afzonderlijk koppelwerkwoord tussen de plaatsbepaling en 安静; de combinatie 房间里很安静 drukt rechtstreeks uit dat het in de ruimte stil is. In de gegeven vertaling wordt dit natuurlijk weergegeven als: “Zo blijft het stil in de ruimte.”