Een boek op de plank vinden | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我在哪里可以找到这本书？

   Waar kan ik dit boek vinden?

   我

   ik

   在哪里

   waar

   可以

   kunnen

   找到

   vinden

   这

   dit/deze

   本

   classificator voor boeken

   书

   boek

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is het onderwerp. Het is de eerste persoon enkelvoud; deze vorm verandert in het Chinees niet voor naamval of werkwoordspersoon. Voor “wij” staat bijvoorbeeld 我们, maar die vorm komt niet in de vaste zin voor. 在哪里 vraagt naar een plaats: “waar”. Binnen deze vorm is 哪 het vragende deel en 里 het plaatsbepalende deel; samen met 在 vormt dit de gebruikelijke plaatsvraag 在哪里. Voorbeeld: 你在哪里？ — “Waar ben je?” 可以 drukt hier mogelijkheid uit en wordt natuurlijk vertaald als “kan”. Het staat vóór de daaropvolgende werkwoordelijke uitdrukking. Het is geen verleden-tijdsvorm en verandert niet naar persoon of tijd. Voorbeeld: 我可以进去。 — “Ik kan naar binnen gaan” of, afhankelijk van de situatie, “Ik mag naar binnen gaan.” 找到 betekent hier “vinden”, met nadruk op het bereiken van het resultaat: het gezochte object wordt gevonden. 找 betekent “zoeken”; 到 voegt het bereikte resultaat toe. Voorbeeld: 我找书 — “Ik zoek een boek”, tegenover 我找到书了 — “Ik heb een boek gevonden.” In de vaste vraag staat 找到 na 可以, dus het gaat om kunnen vinden, niet alleen om kunnen zoeken. 这 betekent “dit/deze” en is een aanwijzend woord. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord en wijst hier het bedoelde exemplaar aan. In 这本书 wordt het niet afzonderlijk naar geslacht of getal vervoegd. Het aanwijzende woord voor “dat/die” is vaak 那, zoals in 那本书 — “dat boek”. 本 is hier geen zelfstandig Nederlands telwoord, maar een classificator die bij boeken en vergelijkbare gebonden werken wordt gebruikt. De structuur is 这 + 本 + 书: aanwijzer + classificator + zelfstandig naamwoord. Na een getal of aanwijzer gebruikt het Chinees vaak zo’n classificator, bijvoorbeeld 两本书 — “twee boeken”. 书 betekent “boek”. Het is het zelfstandig naamwoord dat door 这 wordt aangewezen en door 本 wordt geclassificeerd. Het woord verandert niet van vorm voor enkelvoud of meervoud; meervoud kan uit de context blijken of bijvoorbeeld met 这些书 — “deze boeken” — worden uitgedrukt. De volledige structuur is 我 + 在哪里 + 可以 + 找到 + 这本书？: “ik” + “waar” + “kan” + “vinden” + “dit boek”. De spreker vraagt dus op welke plaats hij of zij dit boek kan vinden. Natuurlijk Nederlands is: “Waar kan ik dit boek vinden?” De formulering is een gewone, neutrale vraag.

2. 它应该在这些书架中的一层上。

   Het zou op een van deze planken moeten staan.

   它

   het

   应该

   zou moeten

   在

   in; op

   这些

   deze

   书架

   boekenplank; boekenkast

   中的

   van; uit

   一层

   één plank; één niveau

   上

   op

   Uitgebreide uitleg

   它 betekent hier “het” en verwijst, in overeenstemming met de vaste vertaling en de context, naar het boek. Deze Chinese derde-persoonsvorm wordt voor menselijke en niet-menselijke referenten gebruikt; het onderscheid maak je dus niet aan de vorm zelf. Voorbeeld: 它在桌子上。 — “Het staat op tafel.” 应该 geeft hier “zou moeten” weer: het drukt een verwachting of passende conclusie uit. Het staat vóór de plaatsbepaling en het werkwoordelijke idee “zich bevinden” is in deze zin niet apart uitgesproken. Een bruikbaar patroon is onderwerp + 应该 + plaatsbepaling: 书应该在这里。 — “Het boek zou hier moeten zijn.” 在 markeert de plaats waar iets zich bevindt. In combinatie met een plaatsaanduiding kan het als “in”, “op” of “bij” worden vertaald, afhankelijk van de ruimtelijke relatie. Hier opent het de plaatsbepaling; 上 aan het einde specificeert vervolgens “op”. 这些 betekent “deze” in het meervoud: 这 is “deze/dit” en 些 maakt een niet nader bepaald meervoud zichtbaar. Het verwijst hier naar de boekenplanken in kwestie, niet naar één afzonderlijk exemplaar. Voorbeeld: 这些书很新。 — “Deze boeken zijn nieuw.” 书架 betekent “boekenplank” of, afhankelijk van de vorm van het meubel, “boekenkast”. Het is een zelfstandig naamwoord en vormt hier de kern van 这些书架 (“deze boekenplanken/boekenkasten”). Het woord bevat 书 (“boek”) en 架 (“rek”), maar 书架 moet als het gebruikelijke samengestelde woord worden geleerd. 中的 maakt van 这些书架 een selectie- of deelrelatie: letterlijk ongeveer “van/in deze boekenplanken”. Het patroon A中的B betekent vaak “B uit/van de groep A” of “een B binnen A”. Hier verbindt het de groep 这些书架 met de daaropvolgende keuze van één niveau. 一层 betekent hier “één niveau” en wordt door de context natuurlijk opgevat als één plankniveau binnen de boekenplanken. 一 is het getal “één”; 层 is het maatwoord voor een laag of niveau. Het is dus niet hetzelfde als het zelfstandig naamwoord 书架. Voorbeeld: 上面有一层书。 — “Bovenop is er één laag boeken.” 上 betekent “op/bovenop” en staat hier na 一层 om de positie op dat niveau uit te drukken. Het patroon X上 betekent bij ruimtelijke plaats vaak “op X”: 书架上有一本书。 — “Op de boekenplank staat een boek.” Samen vormt 在这些书架中的一层上 de plaatsbepaling “op een van de niveaus/planken binnen deze boekenplanken”. Met 它应该 ervoor ontstaat de volledige betekenis: “Het zou op een van deze planken moeten staan.” De Chinese zin zegt dus dat de locatie van het boek vermoedelijk één plankniveau binnen de genoemde boekenplanken is.

3. 我先该看哪一层？

   Welke plank moet ik eerst bekijken?

   我

   ik

   先

   eerst

   该

   moeten

   看

   bekijken

   哪一层

   welke plank

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is het onderwerp van de vraag. Het verwijst naar de spreker; deze vorm verandert niet naar geslacht. 先 betekent “eerst” en geeft de volgorde aan. Het staat hier vóór 该看, zodat eerst wordt gevraagd welke plank als eerste bekeken moet worden. Voorbeeld: 你先看这里。 — “Kijk eerst hier.” 该 drukt hier uit wat volgens de situatie moet of hoort te gebeuren: “moeten”. Het staat vóór het werkwoord 看; het is dus niet 看 zelf dat de verplichting uitdrukt. Voorbeeld: 我该走了。 — “Ik moet nu gaan.” 看 betekent in deze context “bekijken” of “ernaar kijken”. De vorm verandert hier niet voor persoon of tijd. In 该看 vormt het samen met 该 de betekenis “moeten bekijken”. 哪一层 vraagt welke plank bedoeld wordt. 哪 betekent “welke”, terwijl 一层 hier “één plank/een plankniveau” aanduidt; door de context van de boekenkast is de bedoelde vertaling “welke plank”. 哪一层 is een vraag naar keuze uit meerdere niveaus. Voorbeeld: 你要看哪一层？ — “Welke plank wil je bekijken?” De volgorde is 我 + 先 + 该 + 看 + 哪一层: “ik + eerst + moeten + bekijken + welke plank”. Als geheel vraagt de spreker welke plank hij of zij eerst moet bekijken: “Welke plank moet ik eerst bekijken?”

4. 试试靠近尽头的下面那一层。

   Probeer de onderste plank bij het einde.

   试试

   proberen

   靠近

   dicht bij; naderen

   尽头

   het einde

   下面

   onderste; onderaan

   那一层

   die plank

   Uitgebreide uitleg

   试试 betekent hier “probeer het eens”. 试 is het werkwoord “proberen”; de herhaling in 试试 maakt de aansporing vaak licht en alledaags. Bijvoorbeeld: 试试这个。 — “Probeer dit eens.” Het is hier geen bevelsvorm met een aparte vervoeging. 靠近 betekent “dicht bij zijn” of “dichter bij komen”. In deze zin beschrijft het waar de plank zich bevindt: zij ligt dicht bij iets. Het is een werkwoordelijke uitdrukking, geen vorm van 近 (“dichtbij”). 尽头 betekent “het einde” of “het uiterste punt”. In 靠近尽头 geeft het het referentiepunt aan: dicht bij het einde. 的 koppelt deze beschrijving aan het naamwoordelijke deel dat erop volgt. Het patroon is [beschrijving] 的 [naamwoordelijke groep], vergelijkbaar met 门口的书 — “het boek bij de deur”. 下面 betekent hier “onderaan” of “onderste”, gezien ten opzichte van de andere planken. Het woord kan ook letterlijk “onder” aanduiden; de precieze ruimtelijke invulling komt hier uit de context van een stapel of reeks planken. In deze zin staat het vóór 那一层 en beschrijft het welke plank bedoeld wordt. 那一层 betekent “die plank”. 那 is het aanwijzende woord “die”, en 一层 is hier de eenheid voor één niveau of plank in de bedoelde reeks. De vorm 一层 identificeert één niveau, maar 那 zorgt ervoor dat het om “die” bepaalde plank gaat. Samen vormt 靠近尽头的 de bepaling “bij het einde”, die vóór 下面那一层 staat. 下面那一层 is “de onderste plank” in de gegeven context. De hele zin betekent daarom: “Probeer de onderste plank bij het einde.” Het eerste deel 试试 maakt daarvan een vriendelijke, alledaagse aansporing: probeer die plank eens.

5. 我现在能看到封面了。

   Ik kan de kaft nu zien.

   我

   ik

   现在

   nu

   能

   kunnen

   看到

   zien

   封面

   kaft

   了

   geeft aan dat de nieuwe situatie nu geldt

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het verwijst naar de spreker; in het Chinees verandert deze vorm niet volgens getal of grammaticaal geslacht. Voorbeeld: 我看书。 = “Ik lees een boek.” 现在 betekent “nu” en plaatst de situatie in het huidige moment. Het staat hier vóór het werkwoordelijke deel en maakt duidelijk dat de mogelijkheid op dit moment geldt. Voorbeeld: 我现在很忙。 = “Ik heb het nu erg druk.” 能 betekent hier “kunnen” in de zin van een mogelijkheid of vermogen. Het is een modaal werkwoord en staat vóór het daaropvolgende werkwoordelijke deel: 能 + werkwoord. Het zegt hier dat de spreker in staat is iets te zien, niet dat de spreker het alleen maar wil zien. Een bruikbaar contrast is 不能 = “niet kunnen”. Voorbeeld: 我能进去。 = “Ik kan naar binnen.” 看到 betekent hier “zien, kunnen waarnemen”. 看 betekent “kijken” of “bekijken”; 到 voegt in deze combinatie het bereikte resultaat toe: het waarnemen wordt daadwerkelijk bereikt. Daarom gaat 看到 verder dan alleen de activiteit van kijken. Voorbeeld: 我看到他了。 = “Ik heb hem gezien.” 封面 betekent “kaft” of “omslag”. Het is een zelfstandig naamwoord; de zin specificeert niet van welk object de kaft is. Voorbeeld: 这本书的封面很漂亮。 = “De kaft van dit boek is mooi.” 了 staat aan het einde van de zin en markeert hier een nieuwe, nu geldende situatie: de kaft is inmiddels zichtbaar voor de spreker. Het hoeft dus niet simpelweg als een verleden tijd te worden vertaald. In combinatie met 现在 benadrukt het dat de toestand nu is ingetreden of nu relevant is. Samen betekent 我现在能看到封面了。: “Ik kan de kaft nu zien.” De volgorde is: 我 (ik) + 现在 (nu) + 能 (kan) + 看到 (zien/waarnemen) + 封面 (de kaft) + 了 (de nieuwe huidige situatie).

6. 小心地把它抽出来，这样其他的书就不会动。

   Trek het er voorzichtig uit, zodat de andere boeken op hun plaats blijven.

   小心地

   voorzichtig

   把它

   het

   抽出来

   eruit trekken

   这样

   zo

   其他的

   de andere

   书

   boek of boeken

   就

   dan

   不会

   zal niet

   动

   bewegen

   Uitgebreide uitleg

   小心地 beschrijft hoe de handeling wordt uitgevoerd: voorzichtig. Het achtervoegsel 地 maakt hier van 小心 een bijwoordelijke bepaling. Een bruikbaar patroon is bijvoeglijke beschrijving + 地 + werkwoord, bijvoorbeeld 慢慢地走 — langzaam lopen. 把它 bestaat uit de 把-constructie en het voornaamwoord 它. 它 verwijst hier volgens de vertaling naar het eruit te trekken voorwerp; de vorm zelf geeft geen persoon aan. Met 把 wordt een bepaald object vóór het werkwoord geplaatst om te benadrukken wat ermee gebeurt. Het patroon is 把 + object + werkwoord, bijvoorbeeld 把门关上 — doe de deur dicht. 抽出来 betekent hier ‘eruit trekken’. 抽 is het werkwoord ‘trekken’ of ‘ergens uittrekken; 出来 is een richtingscomplement dat aangeeft dat de beweging naar buiten komt. Samen geven ze dus niet alleen de handeling, maar ook de richting aan. Het onderwerp is in deze opdracht niet uitgedrukt. Een vergelijkbaar voorbeeld is 把纸抽出来` — trek het papier eruit. 这样 betekent ‘zo’ en introduceert hier het gevolg van de voorafgaande handeling. In combinatie met het volgende 就 vormt het de herbruikbare relatie 这样……就……: ‘als het zo gebeurt, dan …’ of, zoals in deze zin, ‘zodat …’. 其他的 betekent ‘de andere’ of ‘overige’. 其他 verwijst naar wat niet het eerder bedoelde exemplaar is; 的 verbindt deze bepaling met het volgende zelfstandig naamwoord. In 其他的书 bepaalt het dus welke boeken bedoeld zijn. 其他的文件 kan bijvoorbeeld ‘de andere documenten’ betekenen. 书 betekent ‘boek’ en kan in het Chinees zowel naar één boek als naar meerdere boeken verwijzen; het heeft hier geen verplichte meervoudsuitgang. Dat er in de vertaling ‘boeken’ staat, komt uit de betekenis van de hele zin, niet uit een aparte meervoudsvorm van 书. 就 markeert hier het gevolg dat direct uit de voorafgaande voorwaarde of handeling voortvloeit. In het patroon 这样……就…… kun je het vaak weergeven met ‘dan’ of ‘zodat’; het betekent hier niet zelfstandig ‘bewegen’ of ‘niet’. 不会 bestaat uit 会 en de ontkenning 不. 会 geeft hier een verwachte of mogelijke toekomstige toestand aan, en 不会 ontkent die: ‘zal niet’ of ‘zal waarschijnlijk niet’. Dit is iets anders dan alleen 不动, dat eenvoudig ‘niet bewegen’ betekent zonder dezelfde expliciete verwachting. Bijvoorbeeld: 明天不会下雨 — morgen zal het waarschijnlijk niet regenen. 动 betekent ‘bewegen’ of ‘in beweging komen’. In deze zin wordt het gebruikt voor de andere boeken: zij zullen niet van hun plaats bewegen. Het is het werkwoord dat de toestand in het gevolg uitdrukt, niet 书. Samen vormt de zin de instructie: trek het voorwerp er voorzichtig uit; op die manier zullen de andere boeken niet bewegen en op hun plaats blijven. De volgorde is 小心地 (wijze) + 把它抽出来 (handeling met het object) + 这样……就…… (gevolg) + 其他的书就不会动 (de andere boeken blijven onbeweeglijk).

7. 这就是对的那本书。

   Dit is het juiste boek.

   这

   dit / deze

   就是

   is precies

   对的

   juist; correct

   那

   die / dat

   本

   classificatiemarker voor boeken

   书

   boek

   Uitgebreide uitleg

   这 verwijst hier naar iets als “dit” en staat als onderwerp. In het Mandarijn kan 这 zelfstandig voor een aangewezen zaak staan; de precieze referent wordt door deze ene zin niet verder benoemd. 就是 combineert 是 (“zijn”) met 就, dat hier de identificatie nadrukkelijk maakt: “is precies / is inderdaad”. Het is dus meer dan alleen de neutrale koppelzin 是. Een bruikbaar patroon is A 就是 B: “A is precies B”. Voorbeeld: 这就是我的书。 — “Dit is precies mijn boek.” 对的 betekent hier “juist” of “correct”. 对 is de basisvorm van het beschrijvende woord; 的 maakt de voorafgaande beschrijving geschikt om een zelfstandig naamwoord te modificeren. Vergelijk 对的答案 — “het juiste antwoord”. In deze zin beschrijft 对的 het daaropvolgende 那本书, niet 这. 那 is een aanwijzend woord met de betekenis “die/dat” en staat vóór het zelfstandig naamwoordelijk deel. Het legt grammaticaal een demonstratieve bepaling aan, maar de zin specificeert niet zelfstandig waarnaar het verwijst. 本 is de classifier die hier bij boeken wordt gebruikt. Bij een telbare nominale woordgroep staat zo’n classifier typisch tussen een aanwijzer of getal en het zelfstandig naamwoord: 这本书 betekent “dit boek”. 本 is dus niet zelf het woord voor “boek”. 书 betekent “boek”. Samen vormen 那本书 de woordgroep “dat boek”, en 对的那本书 betekent “dat juiste boek” of, in de vaste Nederlandse vertaling, natuurlijker “het juiste boek”. De volledige opbouw is 这 + 就是 + 对的 + 那 + 本 + 书: “Dit is precies het juiste boek.” 这 identificeert iets; 就是 benadrukt dat de identificatie exact klopt; 对的那本书 benoemt het geïdentificeerde boek. De gegeven vertaling geeft die bedoelde betekenis weer als: “Dit is het juiste boek.”

8. 你可以在那张桌子旁边读这本书。

   Je kunt het aan die tafel lezen.

   你可以

   je kunt

   在

   bij / aan

   那张

   die daar

   桌子

   tafel

   旁边

   ernaast

   读

   lezen

   这本

   dit(e)

   书

   boek

   Uitgebreide uitleg

   你可以 betekent hier dat de aangesprokene iets kan of mag doen: “je kunt”. 可以 is de modale vorm voor mogelijkheid of toestemming; het hoofdwerkwoord volgt er direct op. Bijvoorbeeld: 你可以坐。 — “Je kunt/mag zitten.” 在 leidt hier de plaatsbepaling in. In dit patroon staat de plaats vóór de handeling: 在 + plaats + werkwoord, dus “op/bij een plaats iets doen”. 那张 betekent “die [daar]” en bevat twee functies. 那 wijst naar iets dat niet als “dit” wordt aangewezen. 张 is het maatwoord dat bij vlakke voorwerpen zoals een tafel of vel papier wordt gebruikt. Samen met het zelfstandig naamwoord vormt het 那张桌子: “die tafel”. Het maatwoord drukt hier niet zelf een hoeveelheid uit; het hoort bij de Chinese naamwoordgroep. 桌子 is “tafel”. 桌 is de kern van het woord en 子 maakt hier deel uit van het gebruikelijke zelfstandige naamwoord; behandel 桌子 als de normale vorm voor “tafel”. 旁边 betekent “ernaast” of “naast”. Na een zelfstandig naamwoord kan het een relatieve plaats aanduiden: 桌子旁边 betekent “naast de tafel”. In combinatie met 在 ontstaat 在那张桌子旁边: “naast die tafel”. 读 is “lezen”. Het is een werkwoord dat geen aparte vorm krijgt voor persoon of aantal. Bijvoorbeeld: 我读书。 — “Ik lees.” 这本 betekent “dit/deze [dit boek]”. 这 wijst naar iets als “dit”, terwijl 本 het maatwoord is voor boeken. Het maatwoord maakt samen met het volgende zelfstandig naamwoord de volledige groep 这本书. 书 betekent “boek”. In 这本书 is het het zelfstandige naamwoord dat door 这本 wordt bepaald. De eerdere context noemt eveneens een specifiek juist boek, maar de zin zelf gebruikt voor dit boek de aanwijzing 这. De volledige opbouw is 你可以 + 在那张桌子旁边 + 读 + 这本书: “Je kunt naast die tafel dit boek lezen.” De modale uitdrukking geeft de mogelijkheid of toestemming aan, de plaatsgroep zegt waar de handeling plaatsvindt, en 这本书 is wat er gelezen wordt. In natuurlijk Nederlands kan dit, zoals in de vaste vertaling, ook worden weergegeven als: “Je kunt het aan die tafel lezen.”