Een pen en notitieboek lenen | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我可以用一支笔吗？

   Mag ik een pen gebruiken?

   我可以

   mag ik / kan ik

   用

   gebruiken

   一支

   één exemplaar

   笔

   pen

   Uitgebreide uitleg

   我可以 combineert 我 (“ik”) met 可以, dat hier toestemming of mogelijkheid uitdrukt: “mag ik …?” of “kan ik …?”. 可以 staat vóór de handeling. Een vergelijkbaar patroon is 我可以看吗？ — “Mag ik kijken?”; 吗 maakt daar de ja-neevraag van. 用 betekent hier “gebruiken” en staat vóór het voorwerp: 用笔 betekent “een pen gebruiken”. Het is een zelfstandig werkwoord; het beschrijft de handeling, niet het voorwerp zelf. Voorbeeld: 我用手机。 — “Ik gebruik een telefoon.” 一支 bestaat uit 一 (“één”) en het maatwoord 支. 支 wordt onder andere gebruikt voor lange, smalle voorwerpen zoals pennen. In deze zin telt 一支 dus één pen als één exemplaar. Het maatwoord staat tussen het getal en het zelfstandig naamwoord: 一支笔. 笔 betekent “pen”. In 一支笔 is 笔 het zelfstandig naamwoord; 支 geeft aan hoe het voorwerp wordt geteld. Voorbeeld: 这是一支笔。 — “Dit is een pen.” Samen vormen de delen 我可以 + 用 + 一支笔 + 吗？: “Mag ik een pen gebruiken?” 吗 staat aan het einde en maakt van de mededeling een ja-neevraag. De zin vraagt toestemming om één pen te gebruiken.

2. 拿杯子里的黑色那支。

   Neem de zwarte uit de beker.

   拿

   nemen

   杯子里的

   in de beker

   黑色

   zwart

   那支

   die (voor een lang, smal voorwerp)

   Uitgebreide uitleg

   拿 staat hier aan het begin als bevel: “neem”. Het onderwerp “jij” hoeft in zo’n Chinese opdracht niet uitgesproken te worden. Het werkwoord blijft in deze vorm; Chinees markeert een bevel hier niet met een aparte verbuiging. Voorbeeld: 拿书。 — “Neem het boek.” 杯子里的 betekent letterlijk “datgene in de beker”. 杯子 is “beker”, 里 geeft de binnenkant aan en 的 maakt de voorafgaande plaatsbepaling geschikt als bepaling bij het volgende zelfstandig naamwoord of de volgende nominale woordgroep. Het patroon is plaats + 的 + zelfstandig naamwoord: 桌子上的书 — “het boek op de tafel”. 黑色 betekent hier “zwart” en geeft de kleur als onderscheidend kenmerk. In deze woordgroep staat het vóór 那支, zodat het de bedoelde “ene” identificeert. Voorbeeld: 红色那支 — “die rode” (bijvoorbeeld wanneer het bedoelde voorwerp al duidelijk is). Een expliciet zelfstandig naamwoord kan ook worden toegevoegd, zoals in 黑色那支笔 — “die zwarte pen”. 那支 betekent “die ene”, waarbij 那 “die” is en 支 een maatwoord is voor onder andere lange, smalle voorwerpen zoals pennen. Het zelfstandig naamwoord na het maatwoord is hier weggelaten omdat het uit de situatie begrepen kan worden. 这支 betekent daarentegen “deze ene”. Het patroon is 这/那 + maatwoord + (zelfstandig naamwoord), bijvoorbeeld 那支笔 — “die pen”. Samen vormen de delen de opdracht 拿 + [杯子里的] + [黑色那支]: neem de zwarte ene die in de beker zit. De vertaling is dus “Neem de zwarte uit de beker.”

3. 我还需要一本笔记本。

   Ik heb ook een notitieboek nodig.

   我

   ik

   还

   ook

   需要

   nodig hebben

   一本

   één exemplaar

   笔记本

   notitieboek

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier ‘ik’: het is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. Het blijft hetzelfde ongeacht het grammaticale geslacht van de spreker. Voorbeeld: 我是学生。 — ‘Ik ben student.’ 还 betekent hier ‘ook’ en voegt deze behoefte toe aan iets dat al in de context speelt. In andere zinnen kan dezelfde vorm ook ‘nog’ betekenen; de vaste vertaling ondersteunt hier de lezing ‘ook’. Voorbeeld: 我还要水。 — ‘Ik wil ook water.’ 需要 is het werkwoord ‘nodig hebben’. De vorm verandert in deze zin niet naar persoon of getal. Het kan direct vóór het benodigde zelfstandig naamwoord staan: 我需要帮助。 — ‘Ik heb hulp nodig.’ 一本 drukt hier één exemplaar uit met de maatwoordconstructie 一 + 本. 本 is het maatwoord dat onder meer bij boeken en notitieboeken wordt gebruikt. In deze vaste zin maakt de constructie duidelijk dat het om één notitieboek gaat; 本 betekent op zichzelf niet ‘één’. Voorbeeld: 两本书 — ‘twee boeken’. 笔记本 is het zelfstandig naamwoord ‘notitieboek’. Het kan als zelfstandig naamwoord na het maatwoord 一本 staan. Voorbeeld: 这是我的笔记本。 — ‘Dit is mijn notitieboek.’ Samen vormen de delen 我 + 还 + 需要 + 一本笔记本 de betekenis: ‘Ik heb ook één notitieboek nodig.’ 还 staat vóór het werkwoord 需要, terwijl 一本笔记本 het voorwerp is van die behoefte. In natuurlijk Nederlands wordt dit volgens de vaste vertaling weergegeven als: ‘Ik heb ook een notitieboek nodig.’

4. 抽屉里有一本旧笔记本。

   Er ligt een oud notitieboek in de la.

   抽屉

   la

   里有

   binnen is er

   一本

   één exemplaar

   旧

   oud

   笔记本

   notitieboek

   Uitgebreide uitleg

   抽屉 betekent hier ‘la’. Het is een zelfstandig naamwoord voor een uitschuifbaar opbergvak. Bijvoorbeeld: 桌子有一个抽屉。 — ‘De tafel heeft een lade.’ 里有 vormt hier een plaatsconstructie: 里 betekent ‘binnen/in’ en 有 geeft aan dat er zich iets bevindt. In deze combinatie staat eerst de plaats en daarna wat daar aanwezig is: 房间里有一张桌子。 — ‘In de kamer staat een tafel.’ 有 kan ook bezit uitdrukken, maar in deze zin gaat het om aanwezigheid op een plaats. 一本 betekent hier ‘één exemplaar’, met 本 als maatwoord voor onder andere boeken en notitieboeken. 一 geeft het getal één aan; het Nederlandse lidwoord ‘een’ in de vertaling geeft niet noodzakelijk dezelfde nadruk op tellen weer. Het patroon is 一 + 本 + boekachtig zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld 两本书 — ‘twee boeken’. 旧 betekent hier ‘oud’ in de zin van niet nieuw of eerder gebruikt. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het beschrijft: 旧手机 — ‘een oude telefoon’. Het tegenovergestelde is 新 — ‘nieuw’. 笔记本 betekent hier ‘notitieboek’. Het kan in andere contexten ook naar een notebookcomputer verwijzen; hier maakt de vaste vertaling de betekenis ‘notitieboek’ duidelijk. Met 本 krijgt het de vorm 一本笔记本 — ‘één notitieboek’. Samen vormen de delen 抽屉里 (‘in de la’), 有 (‘bevindt zich’), 一本 (‘één exemplaar’), 旧 (‘oud’) en 笔记本 (‘notitieboek’) de betekenis: ‘Er ligt een oud notitieboek in de la.’ De Chinese zin presenteert het notitieboek als iets dat zich op die plaats bevindt; de Nederlandse vertaling gebruikt daarvoor natuurlijk ‘er ligt’.

5. 我只需要写一份短清单。

   Ik hoef alleen een kort lijstje te schrijven.

   我

   ik

   只

   alleen

   需要

   nodig hebben; hoeven

   写

   schrijven

   一份

   één exemplaar; een stuk

   短

   kort

   清单

   lijstje

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”. Het is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon en enkelvoud; het verandert in deze vorm niet naar gender. Voorbeeld: 我写。 = “Ik schrijf.” 只 betekent hier “alleen” en beperkt wat er nodig is tot het volgende inhoudelijke deel. In 我只需要... ligt de nadruk dus op “alleen nodig hebben”, niet op een extra betekenis van 我. 需要 is het werkwoord “nodig hebben” of, zoals in deze Nederlandse vertaling, “hoeven”. De vorm verandert in het Chinees niet mee met persoon of getal. Voor een zelfstandig werkwoord kan het bijvoorbeeld “nodig hebben” betekenen; vóór 写 geeft het aan dat schrijven nodig is. Voorbeeld: 我需要休息。 = “Ik moet rusten / Ik heb rust nodig.” 写 is het werkwoord “schrijven”. Het is de basisvorm; Chinees markeert tijd of voltooiing niet door deze vorm zelf te vervoegen. Hier staat het na 需要 en benoemt het de handeling die nodig is. 一份 bestaat uit 一 (“één”) en 份, een maatwoord dat onder andere bij documenten en schriftelijk materiaal wordt gebruikt. Samen betekent het hier “één exemplaar” of natuurlijker “een [lijstje/document]”. 份 staat dus niet voor de handeling, maar specificeert het soort telbare eenheid van wat geschreven wordt. 短 betekent “kort” en beschrijft 清单. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord, zoals in het patroon 短 + zelfstandig naamwoord. Het is hier geen vergelijking; een vergelijkende vorm zou expliciet een vergelijking uitdrukken. 清单 betekent “lijst” of, in deze context, “lijstje”. Het is het zelfstandig naamwoord dat wordt geschreven. Samen met 一份 vormt het 一份清单: één exemplaar van een lijst. De onderdelen worden van links naar rechts samengevoegd: 我 is de schrijver, 只需要 beperkt de noodzakelijkheid tot wat volgt, 写 noemt de benodigde handeling, en 一份短清单 is het geschreven object: één kort lijstje. De volledige betekenis is daarom: “Ik hoef alleen een kort lijstje te schrijven.”

6. 你用完后把两样都拿回来。

   Breng ze allebei terug als jij klaar bent.

   你

   jij

   用完后

   nadat je ermee klaar bent

   两样

   de twee dingen

   都

   allebei

   拿回来

   terugbrengen

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “jij” en is het onderwerp van de handelingen. De vorm verandert niet voor naamval of grammaticaal geslacht. In een voorbeeld als 你先看。 betekent het: “Kijk eerst.” 用完后 bestaat uit 用 “gebruiken”, 完 “voltooien” en 后 “na”. Samen betekent het “nadat je het/de dingen hebt gebruikt” of natuurlijker: “als je ermee klaar bent”. 完 laat zien dat de handeling als voltooid wordt voorgesteld; 后 maakt er een tijdsbepaling van. Het onderwerp van deze korte bepaling is hier dezelfde 你 als in de hoofdzin. Een bruikbaar patroon is werkwoord + 完 + 后, bijvoorbeeld 吃完后再走。 — “Ga pas weg nadat je gegeten hebt.” 两样 verwijst hier naar twee dingen die eerder in de situatie bekend zijn. 两 geeft het aantal twee aan; 样 wordt gebruikt bij dingen die als afzonderlijke soorten of items worden aangeduid. Het is dus niet alleen een vage meervoudsvorm. In een voorbeeld als 我买了两样东西。 betekent het: “Ik heb twee dingen gekocht.” 都 betekent “allemaal” of, bij precies twee elementen, “allebei”. Het benadrukt dat de uitspraak voor de twee genoemde items geldt, niet slechts voor één ervan. In 他们都来了。 betekent 都 bijvoorbeeld “allemaal”: “Ze zijn allemaal gekomen.” 拿回来 betekent hier “terugbrengen” of letterlijk “terugnemen naar de plaats van de spreker of een relevant vertrekpunt”. 拿 is “nemen/dragen” en 回来 geeft de teruggaande beweging naar dat referentiepunt aan. Het werkwoord verandert hier niet omdat het object uit twee dingen bestaat. Vergelijk 拿回去, dat “meenemen naar daar/weg van het referentiepunt” betekent. De hele zin volgt het patroon 你 + [handeling voltooid]后 + 把 + object + 都 + 拿回来: “Nadat je klaar bent met gebruiken, breng je ze allebei terug.” 两样 noemt de twee items, 都 past de terugbrengactie op beide toe, en 把 maakt die items tot het specifieke object van de daaropvolgende handeling. De vaste vertaling bevestigt dat 你 de uitvoerder is en dat beide items teruggebracht moeten worden.

7. 我会把它们放在你的桌上。

   Ik leg ze op jouw bureau.

   我

   ik

   会

   zal

   把

   het object vóór de handeling plaatsen

   它们

   ze (voor zaken of dieren)

   放

   plaatsen; neerleggen

   在

   op/in

   你的

   jouw

   桌

   bureau; tafel

   上

   op; bovenop

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier ‘ik’ en is de eerste persoon enkelvoud. Het is de spreker als handelende persoon; het verandert niet omdat het geplaatste object meervoudig is. 会 drukt hier een toekomstige handeling uit: ‘zal’. In deze zin gaat het om de verwachting of bedoeling dat de spreker iets zal doen. 会 kan in andere zinnen ook vaardigheid of een aangeleerde mogelijkheid aangeven, maar dat is hier niet de bedoelde lezing. Voorbeeld: 我会游泳。— ‘Ik kan zwemmen.’ 把 leidt een constructie in waarin het object vóór de handeling wordt genoemd: 把 + object + werkwoord + resultaat of plaats. Daardoor wordt duidelijk wat er met het object gebeurt. In deze zin is het object 它们. 它们 betekent hier ‘ze’ voor meerdere zaken; in deze context verwijst het naar de voorwerpen uit de vertaling en de voorafgaande zin. Het is de meervoudsvorm van het voornaamwoord voor een niet-menselijk derde persoon. Voor mensen gebruikt het Mandarijn doorgaans 他们, niet 它们. 放 betekent ‘plaatsen’ of ‘neerleggen’. De vorm verandert hier niet voor persoon of meervoud. Met een plaats erna, zoals 放在桌上, beschrijft het waar iets wordt neergelegd. Voorbeeld: 请把书放在这里。— ‘Leg het boek hier neer.’ 在 geeft de plaatsrelatie aan en betekent hier ‘op’. Het staat vóór de plaatsaanduiding: 在 + plaats. Samen met 放 vormt het 放在, ‘op/in een plaats leggen’. 你的 betekent ‘jouw’. 的 maakt van 你 ‘jij’ een bepaler vóór het zelfstandig naamwoord: 你的桌, ‘jouw bureau/tafel’. Voorbeeld: 这是你的书。— ‘Dit is jouw boek.’ 桌 is een zelfstandig naamwoord voor een tafel of bureau. In deze zin past ‘bureau’ bij de vaste vertaling. Het woord zelf geeft niet aan van wie het meubel is; dat wordt hier door 你的 bepaald. 上 betekent hier ‘op’ of ‘bovenop’ en specificeert de positie ten opzichte van 桌. 桌上 is daardoor ‘op het bureau’ of ‘bovenop de tafel’. Het is een plaatsaanduiding; het is niet zelf het woord voor ‘bureau’. Samen vormt 把它们放在你的桌上 een objectgerichte plaatsingsconstructie: de genoemde voorwerpen worden op het bureau van de aangesprokene gelegd. 我会 staat ervoor en maakt de spreker tot handelende persoon en de handeling toekomstig. De volledige betekenis is dus: ‘Ik zal ze op jouw bureau leggen.’

8. 这样就很容易找到它们了。

   Dan zijn ze gemakkelijk te vinden.

   这样

   op deze manier

   就

   dan, als gevolg daarvan

   很容易

   heel gemakkelijk

   找到

   vinden

   它们

   ze; hen

   了

   nieuwe situatie

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier ‘op deze manier’. Het wijst op de manier die als voorwaarde of aanleiding voor het volgende gevolg wordt genomen. Een bruikbaar patroon is 这样 + handeling: 这样做很好。= ‘Zo doen is goed.’ 就 verbindt hier die manier met het gevolg en betekent in deze combinatie ongeveer ‘dan’ of ‘als gevolg daarvan’. Het heeft hier geen zelfstandige betekenis als object of handeling. Bijvoorbeeld: 这样就可以了。= ‘Zo is het goed.’ 很容易 betekent hier ‘heel gemakkelijk’, of in natuurlijk Nederlands vaak gewoon ‘gemakkelijk’. 容易 is het beschrijvende woord ‘gemakkelijk’; 很 staat ervoor als graadaanduiding. Het tegenovergestelde is 难 ‘moeilijk’. Voorbeeld: 这个问题很容易。= ‘Deze vraag is heel gemakkelijk.’ 找到 betekent ‘vinden’. Het bestaat hier uit 找 ‘zoeken’ en 到, dat het bereiken van het gezochte resultaat aangeeft. Daarom verschilt 找到 ‘vinden’ van alleen 找 ‘zoeken’. Voorbeeld: 我找到了。= ‘Ik heb het gevonden.’ 它们 betekent ‘ze’ of ‘hen’ voor meerdere niet-sprekers of niet-aangesproken zaken. 它 is de enkelvoudige vorm in deze grammaticale groep en 们 maakt er een meervoudige vorm van. In combinatie met de voorafgaande zin verwijst 它们 naar de daar genoemde dingen. 了 aan het einde markeert hier een nieuwe situatie of toestand. Het maakt de uiting niet simpelweg tot een verleden tijd: de zin presenteert het vinden nu als gemakkelijk onder de genoemde manier. In andere posities kan 了 ook het voltooide karakter van een gebeurtenis markeren; hier is de slotpositie belangrijk voor de nieuwe-situatielezing. Samen ontstaat de opbouw 这样 ‘op deze manier’ + 就 ‘dan’ + 很容易 ‘gemakkelijk’ + 找到 ‘vinden’ + 它们 ‘ze’ + 了 ‘nieuwe situatie’. De hele uiting betekent: ‘Dan zijn ze gemakkelijk te vinden.’ De voorafgaande manier wordt zo verbonden met het resultaat dat het vinden van de eerder genoemde dingen gemakkelijk is.