Een vastzittende deur repareren | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 门卡住了。

   De deur zit vast.

   门

   deur

   卡住了

   zit vast

   Uitgebreide uitleg

   门 betekent hier “deur”. Het is een zelfstandig naamwoord en kan in andere zinnen bijvoorbeeld onderwerp of object zijn: 门开了。 — “De deur is opengegaan.” 卡住了 beschrijft dat iets is vastgeraakt. 卡 betekent hier “klemmen” of “blokkeren”; 住 werkt erachter als resultaatscomplement en geeft aan dat de handeling tot een vastzittende toestand leidt. Samen vormt 卡住 dus “vast komen te zitten” of “klem komen te zitten”. Het slotdeel 了 markeert hier de ontstane nieuwe toestand: de deur zit nu vast. Het is niet simpelweg een verledenstijdsteken. Vergelijk 门卡住了。 — “De deur is vast komen te zitten” met 门卡住。, dat zonder context minder natuurlijk klinkt als mededeling over de actuele toestand. Samen betekent 门 + 卡住了: “De deur zit vast.” De zin meldt de actuele toestand van de deur; hij zegt niet waardoor dat gebeurde. 卡住 kan ook voor andere dingen worden gebruikt, bijvoorbeeld 抽屉卡住了。 — “De lade zit vast.”

2. 试着拉一下把手。

   Trek eens aan de hendel.

   试着

   probeer te

   拉

   trekken

   一下

   even; kort

   把手

   hendel

   Uitgebreide uitleg

   试着 betekent hier ‘probeer te …’ en introduceert een poging: 试着 + werkwoord. Het geeft niet aan dat de handeling zeker lukt. Voorbeeld: 试着打开门。 = Probeer de deur open te doen. 拉 betekent hier ‘trekken’. De vorm heeft in deze zin geen aparte tijdsvervoeging. Het kan bijvoorbeeld samen met een voorwerp worden gebruikt: 拉门。 = Trek aan de deur. Dat voorbeeld beweert niet dat de deur daardoor opengaat. 一下 staat na 拉 en maakt de handeling kort, licht of minder zwaar van toon: hier ongeveer ‘even trekken’. In deze zin is het geen harde bewering dat er precies één trek plaatsvindt. Voorbeeld: 看一下。 = Kijk even. 把手 is het zelfstandig naamwoord ‘hendel’ of ‘handgreep’. In deze zin is het het voorwerp waaraan getrokken wordt. Voorbeeld: 这个把手很松。 = Deze handgreep zit erg los. Samen vormt 试着拉一下把手 een korte aansporing: ‘Probeer eens aan de hendel te trekken.’ 试着 geeft de poging aan, 拉 de handeling, 一下 de korte of verzachtende uitvoering ervan, en 把手 het voorwerp van die handeling.

3. 我拉过了，但门还是关着。

   Ik heb eraan getrokken, maar hij blijft dicht.

   我

   ik

   拉

   trekken

   过了

   al gedaan hebben

   但

   maar

   门

   deur

   还是

   nog steeds

   关着

   dicht zijn

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: het is de eerste-persoonsvorm voor de spreker. In het Chinees verandert deze vorm niet voor geslacht of enkelvoud/meervoud; het werkwoord draagt die informatie niet zoals in veel Europese talen. 拉 betekent hier “trekken”. De vorm zelf markeert geen verleden tijd; tijd en aspect blijken uit de context en uit andere elementen. Een herbruikbaar patroon is 拉 + voorwerp, bijvoorbeeld 拉门 = “aan de deur trekken”. Het voorwerp kan in deze zin uit de context worden begrepen en staat niet uitgedrukt. 过了 maakt in deze uiting duidelijk dat het trekken al is uitgevoerd. 过 kan bij een werkwoord ook ervaring aangeven (“ooit hebben ...”), terwijl 了 vaak voltooiing of een relevante verandering markeert. Hier ondersteunt de combinatie de vaste betekenis “ik heb eraan getrokken”; leer deze concrete combinatie dus niet als een algemene Nederlandse verleden-tijdvertaling voor elk gebruik van 过. 但 is een voegwoord met de betekenis “maar”. Het verbindt de uitgevoerde handeling met een resultaat dat daar niet aan beantwoordt. 门 betekent “deur” en is een zelfstandig naamwoord. In het Chinees staat er hier geen lidwoord: 门 kan afhankelijk van de context “de deur” of “een deur” betekenen. De vaste vertaling maakt hier de bedoelde deur duidelijk. 还是 betekent hier “nog steeds”. Het geeft aan dat de toestand ondanks de voorafgaande handeling niet veranderd is. In andere zinnen kan 还是 ook “of ...” in een keuzevraag betekenen; dat is niet de functie in deze uiting. 关着 beschrijft de toestand “dicht zijn”. 关 betekent “sluiten” of “dichtdoen”; 着 markeert hier de aanhoudende toestand die uit die handeling voortkomt. Het gaat dus niet alleen om het moment van sluiten, maar om het feit dat de deur dicht blijft. Een vergelijkbaar patroon is 门开着 = “de deur staat open”, waarbij 开 de tegengestelde toestand aanduidt. Samen vormt 我拉过了 de mededeling dat de spreker al aan de deur heeft getrokken. 但 leidt de tegenstelling in, en 门还是关着 zegt dat de deur desondanks nog dicht is. De volledige betekenis is daarom: “Ik heb eraan getrokken, maar hij blijft dicht.”

4. 在靠近边缘的地方慢慢推。

   Duw langzaam bij de rand.

   在靠近边缘的地方

   bij de rand

   慢慢

   langzaam

   推

   duwen

   Uitgebreide uitleg

   在靠近边缘的地方 betekent hier “bij de rand”. 在 ... 的地方 is een bruikbaar patroon voor “op/in de plaats waar ...”. Binnen dit patroon betekent 靠近 “dicht bij zijn” of “naderen”, en 边缘 “rand”. Samen bepaalt de woordgroep de plaats van de handeling; ze zegt niet welke rand precies bedoeld is. Voorbeeld: 请在门口等。 — “Wacht alstublieft bij de deur.” 慢慢 betekent “langzaam” of “rustig aan”. Het is een bijwoord en beschrijft hier hoe de handeling gebeurt. Een herhaling zoals 慢慢地 kan in veel contexten ook adverbiaal worden gebruikt, maar de vaste zin gebruikt de vorm 慢慢. Voorbeeld: 慢慢走。 — “Loop langzaam.” 推 betekent hier “duwen”. Het is een werkwoord; de vorm zelf markeert in deze zin geen zichtbare verleden tijd. Voorbeeld: 请推门。 — “Duw de deur alstublieft.” Het tegenovergestelde van 推 is in een passend contrast vaak 拉 (“trekken”); dat is een ander werkwoord, niet een vorm van 推. De volgorde is: eerst de plaatsbepaling 在靠近边缘的地方, daarna de wijze 慢慢, en ten slotte de handeling 推. Samen geeft dat: “Duw langzaam bij de rand.” In deze context werkt de uiting als een korte instructie; het onderwerp wordt niet afzonderlijk uitgesproken.

5. 门开了一点。

   Hij ging een beetje open.

   门

   deur

   开

   opengaan

   一点

   een beetje

   Uitgebreide uitleg

   门 betekent hier “deur”. Het woord kan in andere contexten ook naar een poort verwijzen, maar in deze vaste zin past “deur” bij de vertaling. Chinese zelfstandige naamwoorden krijgen hier geen aparte vorm voor enkelvoud of meervoud; 门 zelf laat dus geen getal zien. 开 is de basisvorm van het werkwoord “openen” of, in deze constructie zonder expliciet handelende persoon, “opengaan”. Het onderwerp is hier de deur: de zin beschrijft dat zij een stukje opengaat, niet dat iemand haar als lijdend voorwerp opent. 开 kan in andere zinnen ook “aanzetten” betekenen, afhankelijk van het soort onderwerp en de context. Voorbeeld: 窗户开了。 — “Het raam is opengegaan.” Na 开 staat 了. In deze zin markeert 了 de vastgestelde verandering: de deur is een beetje opengegaan. Het is geen vervoeging van 开; Chinese werkwoorden veranderen hier niet van vorm voor persoon of getal. 一点 geeft een kleine hoeveelheid of mate aan: “een beetje”. Hier beperkt het de mate van de verandering: de deur ging slechts een klein stukje open. Dit is geen telwoord dat hier een aantal deuren noemt. Voorbeeld: 请说慢一点。 — “Spreek alstublieft wat langzamer.” Daar beperkt 一点 de mate van de handeling of eigenschap. Samen vormen 门开了一点 de structuur “deur + opengaan + verandering + kleine mate”: “De deur ging een beetje open.” De vaste Nederlandse vertaling gebruikt hij voor de deur, maar in de Chinese zin wordt het onderwerp rechtstreeks met 门 genoemd.

6. 这个把手有点松。

   De hendel voelt los aan.

   这个

   deze

   把手

   hendel

   有点

   een beetje; enigszins

   松

   los

   Uitgebreide uitleg

   这个 verwijst hier naar het bedoelde concrete voorwerp, namelijk de hendel. Het bestaat uit 这, ‘deze’, en 个, een algemeen classificerend woord. In deze zin staat 这个 vóór het zelfstandig naamwoord 把手. Voorbeeld: 这本书 betekent ‘dit boek’; het classificerende woord 本 hoort bij boeken, terwijl 这个 een algemene keuze is. 把手 betekent hier ‘hendel’ of ‘handgreep’: het onderdeel waaraan je iets kunt vasthouden of bedienen. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 门把手 betekent ‘deurklink’ of ‘deurgreep’. Dat voorbeeld introduceert een algemene combinatie; de vaste zin zegt alleen dat de bedoelde hendel los aanvoelt. 有点 drukt een kleine mate uit: ‘een beetje’ of ‘enigszins’. Het staat vóór 松 en verzacht de beschrijving; het betekent hier niet dat er een exact aantal wordt genoemd. Voorbeeld: 这杯茶有点热。 betekent ‘Deze thee is een beetje heet.’ 松 beschrijft hier de toestand van de hendel: hij zit los of voelt los aan. Het is een beschrijvend woord dat na 有点 staat. Een nuttig contrast is 紧, ‘strak’ of ‘vast’: 松 en 紧 beschrijven tegengestelde toestanden in passende contexten. Voorbeeld: 这个螺丝很松。 betekent ‘Deze schroef zit erg los.’ Samen vormt 这个把手 de nominale groep ‘deze hendel’. 有点松 zegt vervolgens dat die hendel in lichte mate los is. De hele uiting betekent daarom: ‘De hendel voelt een beetje los aan.’

7. 我们要不要别再用这扇门了？

   Zullen we deze deur niet meer gebruiken?

   我们

   wij

   要不要

   zullen we wel of niet…?

   别再

   niet meer

   用

   gebruiken

   这

   deze

   扇

   classificator voor deuren

   门

   deur

   了

   geeft een nieuwe situatie aan

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij/ons”: de spreker rekent zichzelf samen met minstens één andere persoon tot de betrokken groep. Het is de meervoudige vorm van 我 “ik”; de vorm verandert niet naar grammaticaal geslacht. 要不要 is een vaste vraagconstructie met de betekenis “zullen we wel of niet …?”. 要 betekent hier niet simpelweg “moeten”, maar introduceert een voorgestelde handeling; de herhaalde vorm 要不要 vraagt om een keuze tussen wel doen en niet doen. Een vergelijkbaar patroon is 去不去？ “gaan we wel of niet?”. 别再 bestaat uit 别 “doe niet” en 再 “nog eens/opnieuw”. Samen verbiedt het dat iets opnieuw gebeurt: “niet meer …” of “doe … niet nog eens”. 再 heeft hier betrekking op herhaling, niet op een tweede concrete deur of een vast aantal. 用 betekent hier “gebruiken”. De basisvorm is 用; in het Mandarijn verandert dit werkwoord in deze zin niet voor persoon of tijd. Voorbeeld: 我们用这个。 — “Wij gebruiken dit.” 这 betekent “deze/dit” en wijst naar iets dat de spreker als nabij of relevant presenteert. Het woord zelf geeft niet aan welk concreet object het is; in deze uiting wordt het samen met 扇门 gebruikt. 扇 is hier een maatwoord voor bepaalde vlakke of scharnierende objecten, waaronder deuren. In 这扇门 staat het tussen aanwijzer en zelfstandig naamwoord: 这 + 扇 + 门 — “deze deur”. Een maatwoord is niet hetzelfde als het zelfstandig naamwoord; het helpt de nominale groep grammaticaal te vormen. 门 betekent “deur”. De combinatie 一扇门 kan bijvoorbeeld “een deur” betekenen, terwijl 这扇门 “deze deur” betekent. Het maatwoord 扇 draagt niet zelf de betekenis “deur”. Het slotwoord 了 markeert hier geen eenvoudig verleden tijd. Aan het einde van deze vraag presenteert het de voorgestelde verandering als een nieuwe relevante situatie: vanaf nu de deur niet meer gebruiken. De precieze tijd wordt dus door de context bepaald; 了 betekent niet automatisch “heeft gebruikt”. Samen vormen de delen 我们 + 要不要 + 别再用 + 这扇门 + 了？ de vraag: “Zullen wij deze deur niet meer gebruiken?” De spreker stelt daarmee voor om het herhaalde gebruik van deze specifieke deur te beëindigen. De verwijzing naar de deur en het voorstel sluiten aan bij de vooraf genoemde losse hendel en de mogelijkheid om die te repareren.

8. 我们可以在再有人被困住之前修好把手。

   We kunnen de hendel repareren voordat iemand weer vast komt te zitten.

   我们

   wij

   可以

   kunnen

   在 … 之前

   voordat

   再

   weer; opnieuw

   有人

   iemand

   被困住

   vast komen te zitten

   修好

   repareren en weer in orde brengen

   把手

   hendel

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij”. Het Chinese pronomen maakt geen onderscheid tussen inclusief “wij” (met de aangesprokene) en exclusief “wij” (zonder de aangesprokene). Welke lezing bedoeld is, wordt in deze zin niet vastgesteld; context kan dat soms verduidelijken. Voorbeeld: 我们走。 = “Wij gaan.” 可以 staat voor de handeling en drukt hier uit dat iets mogelijk is: “kunnen”. Het kan in andere contexten ook toestemming aangeven. Een bruikbaar patroon is 可以 + werkwoord: 你可以进来。 = “Je mag/kunt binnenkomen.” 在 en 之前 vormen samen het tijdspatroon 在 ... 之前: “voordat ...”. Het deel tussen deze twee woorden is de gebeurtenis die als tijdsgrens dient. Hier is dat 再有人被困住, dus: voordat iemand weer vast komt te zitten. In deze zin staat die tijdsbepaling vóór de hoofdhandeling. 再 betekent hier “weer” en geeft aan dat het vast komen te zitten opnieuw zou gebeuren. In deze zin hoort het bij de gebeurtenis in 再有人被困住; het is hier niet het algemene tijdwoord “later”. 有人 betekent hier “iemand”. Het kan in andere contexten ook worden weergegeven als “er is iemand”. Hoewel de vaste vertaling hier het Nederlandse enkelvoud “iemand” gebruikt, legt 有人 op zichzelf niet noodzakelijk een grammaticaal enkelvoud vast. In deze zin introduceert het een niet nader bepaalde persoon die vast komt te zitten. 被困住 betekent “vast komen te zitten”. 被 markeert een passieve constructie: de persoon ondergaat de situatie. 困住 drukt uit dat iemand of iets wordt vastgehouden of vastgezet; 住 geeft hier het bereikte, aanhoudende resultaat aan. Een vergelijkbaar patroon is 被关住 = “opgesloten worden”. 修好 betekent niet alleen “repareren”, maar “repareren zodat het weer in orde is”. 修 is de basisvorm voor “repareren”; 好 is hier een resultaatscomplement dat aangeeft dat het repareren geslaagd is. 修理 is een andere veelgebruikte uitdrukking voor “repareren”, terwijl 修好 sterker het bereikte resultaat benadrukt. Voorbeeld: 我修好电脑了。 = “Ik heb de computer gerepareerd; hij doet het weer.” 把手 betekent hier “hendel”. Het is een zelfstandig naamwoord voor een onderdeel waarmee je iets vasthoudt, bedient of opent. De twee lettergrepen vormen samen één woord; ze moeten hier niet als twee afzonderlijke Nederlandse betekenissen worden vertaald. Samen vormt 在再有人被困住之前 de tijdsbepaling “voordat iemand weer vast komt te zitten”. 我们可以 geeft aan dat “wij” die mogelijkheid hebben. Daarna volgt 修好把手: de handeling is het repareren van de hendel met als resultaat dat die weer in orde is. De hele zin betekent daarom: “We kunnen de hendel repareren voordat iemand weer vast komt te zitten.”