Een klein schroefje vinden | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我丢了一颗小螺丝。

   Ik ben een klein schroefje kwijt.

   我

   ik

   丢了

   kwijtgeraakt

   一颗

   één exemplaar

   小

   klein

   螺丝

   schroef

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”. Het is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. Voor een andere persoon gebruik je bijvoorbeeld 你 (“jij”) of 他 (“hij”); 我 zelf verandert niet naar geslacht. 丢了 komt van het werkwoord 丢 (“kwijtraken” of “verliezen”). In deze zin beschrijft het dat de spreker de schroef is kwijtgeraakt. 了 markeert hier de voltooide gebeurtenis of verandering; het is niet op zichzelf gewoon een verleden tijd. Een herbruikbaar patroon is 丢了 + voorwerp, bijvoorbeeld 我丢了钥匙。 — “Ik ben mijn sleutels kwijtgeraakt.” 一颗 bestaat uit 一 (“één”) en de maatklassifikator 颗. 颗 wordt gebruikt voor afzonderlijke kleine, compacte voorwerpen; hier telt het één schroef. De combinatie 一颗 geeft in deze zin dus expliciet één exemplaar aan. Een maatklassifikator staat in het Chinees typisch tussen het getal en het zelfstandig naamwoord: 一颗螺丝. 小 betekent “klein”. Het is een beschrijvend woord dat vóór het zelfstandig naamwoord staat. Het vormt hier samen met 螺丝 de combinatie 小螺丝, “kleine schroef”. In een eenvoudige tegenstelling kun je 大 (“groot”) gebruiken: 大螺丝 — “grote schroef”. 螺丝 betekent “schroef”. Het is het zelfstandig naamwoord voor het voorwerp; in deze zin wordt het door 一颗 geteld en door 小 beschreven. Een herbruikbaar patroon is 一颗 + beschrijving + 螺丝, bijvoorbeeld 一颗新的螺丝 — “een nieuwe schroef”. Samen bouwen de delen de zin op als 我 + 丢了 + 一颗 + 小 + 螺丝: “Ik ben een klein schroefje kwijt.” De spreker is degene die iets is kwijtgeraakt, en 一颗小螺丝 is het ene kleine voorwerp dat verloren is.

2. 看看椅子下面。

   Kijk onder de stoel.

   看看

   kijk eens

   椅子

   stoel

   下面

   eronder

   Uitgebreide uitleg

   看看 betekent hier “kijk eens”. Het is de vorm 看 (“kijken”) met herhaling, een veelgebruikte manier om een korte aansporing vriendelijk en licht te laten klinken: 看看 = “kijk even”. Het onderwerp wordt in deze gebiedende zin niet uitgesproken; de Nederlandse vertaling maakt daar “kijk” van. 椅子 betekent “stoel”. Dit is een zelfstandig naamwoord dat je in plaatsbepalingen kunt gebruiken, zoals in 椅子旁边 (“naast de stoel”) of 椅子上面 (“op de stoel”). 下面 betekent hier “eronder” of “onderaan/onder”. In combinatie met een zelfstandig naamwoord geeft het een plaats onder dat referentiepunt aan: 桌子下面 betekent bijvoorbeeld “onder de tafel”. Het tegenovergestelde plaatswoord is 上面 (“erboven/op”). Samen vormt 看看椅子下面 de aansporing: “Kijk eens onder de stoel.” 看看 geeft de handeling van even kijken aan, terwijl 椅子下面 de plaats specificeert waar gekeken moet worden.

3. 它在椅子腿旁边。

   Het lag bij de stoelpoot.

   它

   het

   在

   op/bij

   椅子腿

   stoelpoot

   旁边

   ernaast; aan de zijkant

   Uitgebreide uitleg

   它 betekent hier “het” en verwijst naar een niet-menselijk voorwerp. De vaste vertaling bevestigt die lezing, maar benoemt niet welk voorwerp het is. Voor een persoon worden in het geschreven Chinees doorgaans 他 of 她 gebruikt, afhankelijk van de bedoelde persoon en de schrijfwijze. 在 geeft hier aan waar iets zich bevindt. Het markeert op zichzelf geen verleden tijd; dat de vertaling “lag” gebruikt, komt uit de vaste Nederlandse weergave en niet uit een aparte verleden-tijdsvorm in 在. Een bruikbaar patroon is A 在 B voor “A is/zich bevindt bij of op B”. Voorbeeld: 书在桌子上。 — “Het boek ligt op tafel.” 椅子腿 betekent “stoelpoot”. Het is een samenstelling van 椅子 (“stoel”) en 腿 (“been; poot”); samen duiden ze de poot van een stoel aan. Het betekent dus niet alleen “stoel”. Voorbeeld: 猫在椅子腿旁边。 — “De kat is bij de stoelpoot.” Dit is een nieuw oefenvoorbeeld, geen extra feit uit de bronzin. 旁边 betekent “ernaast” of “aan de zijkant”. In het patroon 在 + plaats + 旁边 staat de plaats vóór 旁边: 在椅子腿旁边 betekent “bij/naast de stoelpoot”. 旁边 drukt nabijheid uit en zegt op zichzelf niet dat er aanraking is. Samen vormen 它 en 在椅子腿旁边 de betekenis “Het bevindt zich bij de stoelpoot”. De vaste vertaling geeft dat weer als “Het lag bij de stoelpoot”. De volledige herbruikbare structuur is onderwerp + 在 + plaats + 旁边.

4. 小心地把它捡起来。

   Pak het voorzichtig op.

   小心地

   voorzichtig

   把

   objectmarkering

   它

   het

   捡起来

   oppakken

   Uitgebreide uitleg

   小心地 betekent hier “voorzichtig”. 小心 betekent “voorzichtig zijn” of “oppassen”; met 地 wordt het als bijwoord vóór de handeling gebruikt: 小心地走 = “voorzichtig lopen”. 把 is hier een constructiemarker. Het object komt erna te staan en de hoofdhandeling volgt daarna: 把 + object + werkwoord. Zo legt de zin de nadruk op wat er met het object gebeurt. 把它捡起来 betekent dus ongeveer: “het oppakken”. 它 is in het Standaardmandarijnse Chinees het voornaamwoord voor een niet-menselijk “het”. Hier verwijst het, volgens de vaste vertaling en de context, naar het voorwerp dat bij de stoelpoot lag en klein is. 它 heeft geen grammaticaal geslacht. Voor meervoud bestaat de vorm 它们; de vorm in deze zin is dus niet zelf een meervoudsvorm. In gesproken Chinees klinkt 它 bovendien hetzelfde als de andere derde-persoonsvoornaamwoorden, omdat die allemaal als tā worden uitgesproken. 捡起来 betekent hier “oppakken”. 捡 betekent “oprapen” of “oppakken”, vaak van iets dat ergens ligt. 起来 voegt in deze combinatie een richting- of resultaatnuance toe: het voorwerp wordt van zijn plaats opgenomen. Samen is 捡起来 een gebruikelijke manier om “oppakken” uit te drukken. Voorbeeld: 请把书捡起来。 = “Pak het boek alstublieft op.” De onderdelen komen samen als 小心地 + 把 + 它 + 捡起来: “Pak het voorzichtig op.” De gebiedende betekenis volgt hier uit de directe instructievorm; er staat geen apart woord voor “jij” in de Chinese zin.

5. 它很小。

   Het is heel klein.

   它

   het

   很

   heel; erg

   小

   klein

   Uitgebreide uitleg

   它 is een persoonlijk voornaamwoord voor een derde persoon of zaak; in deze zin is de bedoelde verwijzing het “het” uit de vertaling en de omliggende context. Het heeft hier geen Nederlandse geslachtsonderscheiding zoals hij of zij. Hetzelfde woord kan ook voor een dier of ander niet-menselijk referent worden gebruikt; de context bepaalt de verwijzing. 很 staat vóór 小 en geeft hier de hoge graad aan: “heel” of “erg”. Het is een veelgebruikte graadaanduiding vóór een beschrijvend woord. Patroon: 很 + beschrijvend woord, bijvoorbeeld 很大 = “heel groot”. 小 betekent hier “klein”. Het is een beschrijvend woord dat in het Chinees zonder koppelwerkwoord als gezegde kan staan. Het verandert in deze zin niet voor persoon, getal of grammaticaal geslacht. Het tegenovergestelde is 大 (“groot”); zo geeft 很大 het patroon “heel groot”. Samen vormen de delen 它 + 很 + 小: “Het is heel klein.” Het Chinees gebruikt hier dus geen afzonderlijk woord dat overeenkomt met Nederlands “is”; 很小 beschrijft rechtstreeks hoe het bedoelde niet-menselijke referent is.

6. 把它放在手心里，这样它就不会再滚走。

   Houd het in je handpalm, zodat het niet weer wegrolt.

   把它

   het als object markeren

   放

   plaatsen

   在

   in/op

   手心

   handpalm

   里

   erin/in

   这样

   zo

   就

   dan

   不会

   zal niet

   再

   weer/opnieuw

   滚走

   wegrollen

   Uitgebreide uitleg

   把它 bestaat uit 把 plus 它. 把 markeert hier het object waarop de handeling gericht is; het object staat daardoor vóór het werkwoord. 它 is een voornaamwoord voor een niet-menselijk of niet nader gespecificeerd wezen of ding; in deze zin is de bedoelde referent hetzelfde als het Nederlandse “het” in de vaste vertaling. Een bruikbaar patroon is 把 + object + werkwoord + .... 放 betekent hier “plaatsen/neerleggen” en heeft als basisvorm ook 放; deze vorm verandert hier niet naar persoon of getal. Het concrete resultaat van het plaatsen wordt daarna met een plaatsbepaling aangegeven. Voorbeeld: 把书放在桌子上。 — “Leg het boek op tafel.” 在 leidt de plaatsbepaling in. In combinatie met een plaatsnaam of plaatsgroep geeft het aan waar iets zich bevindt of wordt geplaatst. Het is hier niet het werkwoord “zijn”, maar onderdeel van de constructie 放在 + plaats. 手心 betekent “handpalm”: 手 is “hand” en 手心 duidt specifiek de binnenkant van de hand aan. Het is dus een zelfstandig naamwoord dat de plaats noemt, niet het lichaamsdeel in algemene zin. 里 betekent “in/erin” en maakt duidelijk dat de bedoelde plaats de binnenkant is. 手心里 betekent samen “in de handpalm”. Een vergelijkbaar plaatsingspatroon is 放在盒子里 — “in een doos leggen”; daar geeft 里 eveneens “binnenin” aan. 这样 betekent “zo/op deze manier”. Het verwijst hier naar de zojuist beschreven manier: het object in de handpalm plaatsen. Het verbindt die manier met het gevolg dat daarna wordt genoemd. 就 markeert hier het gevolg: “dan/zodat”. Samen met de daaropvolgende bijzin maakt het duidelijk dat de beschreven handeling een bepaald resultaat moet bewerken. Het betekent in deze zin niet op zichzelf “meteen”. 不会 bestaat uit 不 (“niet”) en 会, dat hier een verwachting of mogelijkheid aanduidt. Samen betekent het in deze context “zal niet” of “kan niet”, waarbij de vaste vertaling de lezing “zal niet” ondersteunt. Het ontkende element staat vóór het werkwoordelijke deel dat volgt. 再 betekent hier “weer/opnieuw”: het geeft aan dat het wegrollen opnieuw zou kunnen gebeuren, maar nu wordt ontkend dat dit nogmaals gebeurt. Dit is iets anders dan een algemene ontkenning zonder de betekenis “opnieuw”. 滚走 is een samengesteld werkwoord: 滚 betekent “rollen” en 走 voegt de richting weg van het uitgangspunt toe. Samen betekent het “wegrollen”. Voorbeeld: 球滚走了。 — “De bal rolde weg.” Samen geeft 把它放在手心里 de handeling weer: “het in de handpalm plaatsen”. 这样 koppelt die handeling aan het gevolg, en 它就不会再滚走 betekent dat het dan niet opnieuw zal wegrollen. De volledige betekenis is daarom: “Houd het in je handpalm, zodat het niet weer wegrolt.”

7. 我们需要它来修理架子。

   We hebben het nodig om de plank te repareren.

   我们

   wij

   需要

   nodig hebben

   它

   het

   来修理

   om te repareren

   架子

   plank

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij” en is het onderwerp. Het is de meervoudsvorm van 我 (“ik”); 们 maakt van een persoonlijk voornaamwoord doorgaans een meervoud: 我们 = “wij”. 需要 betekent “nodig hebben”. Het staat vóór het benodigde voorwerp, zoals in 我需要水。 — “Ik heb water nodig.” In deze zin vormt 我们需要它 dus “wij hebben het nodig”. 它 is een voornaamwoord voor “het”. Deze vorm markeert in het Chinees geen grammaticaal geslacht en verandert hier ook niet voor enkelvoud of meervoud. De vaste vertaling en de omliggende zinnen ondersteunen hier de lezing “het”, zonder het voorwerp nader te benoemen. Voorbeeld: 我看见它了。 — “Ik heb het gezien.” 来修理 bestaat uit 来 plus 修理. 修理 betekent “repareren” en is een werkwoord zonder verbuiging voor persoon of tijd. 来 geeft hier het doel aan: “om te repareren”. Een vergelijkbaar voorbeeld is 他来修理门。 — “Hij komt de deur repareren.” 架子 is een zelfstandig naamwoord. In deze zin volgt het de bedoelde betekenis “plank”; afhankelijk van de concrete context kan 架子 ook een schap of rek aanduiden. Het woord krijgt geen meervoudsuitgang. Voorbeeld: 这个架子很结实。 — “Deze plank/dit schap is stevig.” De volgorde is 我们 + 需要 + 它 + 来 + werkwoord + voorwerp: “Wij hebben het nodig om de plank te repareren.” 它 is wat nodig is, terwijl 架子 het voorwerp van 修理 is. De hele Chinese zin drukt daarmee dezelfde concrete bedoeling uit als de vaste vertaling: “We hebben het nodig om de plank te repareren.”

8. 这样我们就能把它修好了。

   Dan kunnen we het repareren afmaken.

   这样

   zo; op deze manier

   我们

   wij; we

   就能

   dan kunnen; daardoor kunnen

   把

   objectmarker in een handelingsconstructie

   它

   het; dat

   修好

   goed repareren; gerepareerd krijgen

   了

   gerealiseerd resultaat of nieuwe situatie

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier “op deze manier” en kan samen met 就 een gevolg inleiden: “zo / daardoor”. Een bruikbaar patroon is 这样 + gevolg, bijvoorbeeld: 这样就可以开始了。 — “Zo kunnen we beginnen.” 我们 betekent “wij/we” en verwijst naar de groep waarvan de spreker deel uitmaakt. 我 is “ik”; 我们 is de vorm voor “wij”. Het Chinees markeert in 我们 geen grammaticaal geslacht. 就能 combineert 就 en 能. 能 betekent “kunnen” in de zin van in staat zijn of de mogelijkheid hebben. 就 geeft hier het gevolg aan: “dan” of “daardoor”. Samen ontstaat het patroon 这样就能 + handeling: “zo kunnen we …”. 能 staat vóór de daaropvolgende handeling en is niet zelf de hoofdhandeling. 把 markeert een constructie waarin een bepaald object vóór de handeling wordt geplaatst, zodat duidelijk wordt wat ermee gebeurt. Het patroon is 把 + object + werkwoordelijk deel. 把 betekent hier dus niet simpelweg “met” of “nemen”. 它 betekent “het” of “dat” en is hier een voornaamwoord voor het door de vaste vertaling bedoelde niet-menselijke object. De vorm 它 draagt geen meervouds- of geslachtsmarkering. In de 把-constructie is 它 het object waarop de volgende handeling gericht is. 修好 bestaat uit 修 “repareren” en 好 als resultaatscomplement. 修 noemt de handeling; 好 geeft aan dat het resultaat geslaagd of in orde is. Daardoor betekent 修好 hier niet alleen “repareren”, maar “zo repareren dat het in orde is”. Een voorbeeld is 我把门修好了。 — “Ik heb de deur gerepareerd; nu is die in orde.” 了 staat hier aan het einde en presenteert het resultaat of de nieuwe situatie als relevant. Het betekent niet zelfstandig “afmaken” en zegt in deze combinatie niet noodzakelijk dat de reparatie al vóór het spreekmoment voltooid is: door 能 blijft de strekking die van een mogelijkheid of toekomstig resultaat, namelijk dat men het kan afmaken. Het werkt samen met 修好 om het bereikte reparatieresultaat te markeren. Samen vormt 把它修好了 de betekenis “het zo repareren dat het in orde is”. Met 这样 wordt de manier of aanleiding verbonden met het gevolg, en 我们就能 maakt daarvan “zo kunnen wij”. De volledige strekking is daarom: “Dan kunnen we het repareren afmaken”, waarbij het Chinese resultaatdeel specifieker aangeeft dat het object uiteindelijk goed gerepareerd zal zijn.