Een losse stoel veilig wegzetten | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 这把椅子感觉有点松。

   Deze stoel voelt los aan.

   这

   deze

   椅子

   stoel

   感觉

   aanvoelen

   有点

   een beetje

   松

   los

   Uitgebreide uitleg

   这 betekent hier “deze” en verwijst binnen 这把椅子 naar de stoel. Het is een aanwijzend woord. Een bruikbaar patroon is 这 + zelfstandig naamwoord: 这本书 = “dit boek”. 椅子 betekent “stoel”. 子 is hier onderdeel van het woord en wordt niet als een afzonderlijk woord voor “kind” vertaald. In 这把椅子 staat 把 als maatwoord voor een stoel; samen betekent de naamwoordgroep “deze stoel”. 感觉 betekent hier “aanvoelen” of “voelen”. De stoel is in deze zin datgene waarvan de spreker een indruk beschrijft. Het kan ook “gevoel” betekenen wanneer het als zelfstandig naamwoord wordt gebruikt, maar dat is hier niet de functie. Voorbeeld: 我感觉很累。 = “Ik voel me erg moe.” 有点 verzacht de daaropvolgende beschrijving tot “een beetje”. Het patroon 有点 + beschrijving geeft een beperkte mate aan, zoals in 有点冷 = “een beetje koud”. Het is hier geen zelfstandige hoeveelheid. 松 betekent hier “los”, in de zin dat iets niet stevig vastzit. Het is een beschrijvend woord dat na 有点 staat. Een nuttig contrast is 紧 = “strak” of “stevig vast”; dit is niet dezelfde vorm als 松. Samen vormen 这把椅子 (“deze stoel”), 感觉 (“voelt aan”), 有点 (“een beetje”) en 松 (“los”) de betekenis: “Deze stoel voelt een beetje los aan.”

2. 哪一部分在动？

   Welk deel beweegt?

   哪一部分

   welk deel

   在动

   beweegt / is in beweging

   Uitgebreide uitleg

   哪一部分 vraagt naar een niet nader genoemd onderdeel: “welk deel”. 哪 betekent hier “welk(e)”, en 部分 betekent “deel” of “onderdeel”. De combinatie 哪一部分 is een herbruikbaar vraagpatroon om één onderdeel binnen een geheel te identificeren; 一 maakt hier deel uit van de vaste uitdrukking 一部分 en stelt niet zelfstandig een expliciete telhoeveelheid vast. Voorbeeld: 哪一部分坏了？ — “Welk deel is kapot?” 在动 betekent hier “in beweging zijn” of “bewegen”. 动 is het werkwoord “bewegen”; 在 staat er vóór om aan te geven dat de handeling op dat moment gaande is. In deze zin betekent 在 dus niet “zich bevinden op”. Vergelijk: 门在动。 — “De deur beweegt.” Zonder 在 kan 动 ook als algemener werkwoord worden gebruikt, bijvoorbeeld in 别动！ — “Niet bewegen!” Samen vormt 哪一部分在动？ de vraag “Welk deel beweegt?” Eerst wordt gevraagd welk onderdeel het is, daarna wordt gezegd dat dat onderdeel op dit moment in beweging is. In de gegeven context gaat het gesprek over een stoel, maar de vraag zelf noemt niet welk onderdeel; dat moet uit de situatie of uit het antwoord blijken.

3. 后面的椅腿有点晃。

   De achterste poot wiebelt een beetje.

   后面的

   achterste

   椅腿

   stoelpoot

   有点

   een beetje

   晃

   wiebelen

   Uitgebreide uitleg

   后面的 betekent hier “achterste” of “aan de achterkant gelegen”. 后面 is een plaatsaanduiding voor “achterkant/achterzijde”; 的 maakt de voorafgaande bepaling geschikt om een zelfstandig naamwoord te bepalen. In deze zin bepaalt het 椅腿, dus samen verwijzen ze naar de achterste stoelpoot. Een herbruikbaar patroon is plaatsbepaling + 的 + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld 桌子前面的椅子 = “de stoel vóór de tafel”. 椅腿 betekent hier “stoelpoot”. Het is een samenstelling van 椅 (“stoel”) en 腿 (“poot” of letterlijk “been”); als geheel duidt het een poot van een stoel aan. Het zelfstandig naamwoord staat hier zonder afzonderlijk meervouds- of lidwoordmarkeerder. 有点 verzacht de mate: “een beetje” of “enigszins”. Het staat vóór de beschrijving van de toestand of handeling en geeft aan dat die in beperkte mate geldt. Vergelijk 有点累 = “een beetje moe”. Het is niet hetzelfde als een precieze telhoeveelheid. 晃 betekent hier “wiebelen”: de stoelpoot beweegt heen en weer en is niet stabiel. Het is hier de werkwoordelijke beschrijving van de toestand van 椅腿; de vorm zelf markeert in deze zin geen aparte verleden tijd of meervoud. Vergelijk 风吹得树枝晃 = “De wind laat de tak wiebelen.” Samen vormen 后面的椅腿 (“de achterste stoelpoot”) en 有点晃 (“wiebelt een beetje”) de volledige mededeling: De achterste poot wiebelt een beetje. De context maakt duidelijk dat dit het deel is waarnaar gevraagd werd en dat men deze poot later wil repareren; de zin zelf beschrijft alleen het lichte wiebelen.

4. 我们应该在有人使用它之前把它修好。

   We moeten hem repareren voordat iemand hem gebruikt.

   我们

   we

   应该

   zouden moeten

   在 … 之前

   voordat ...

   有人

   iemand

   使用

   gebruiken

   它

   het/hem

   把

   markeert het object

   修好

   repareren en goed krijgen

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier ‘wij’: de spreker samen met minstens één andere persoon. Deze vorm markeert geen grammaticaal geslacht. Voorbeeld: 我们走。 betekent ‘Wij gaan.’ 应该 drukt uit dat iets moet of verstandig is volgens de spreker. Het staat vóór de daaropvolgende werkwoordgroep en verandert niet naar persoon of tijd. 我们应该... betekent dus ‘wij zouden moeten...’; de vaste Nederlandse vertaling geeft dat weer als ‘we moeten...’. 在...之前 is een tijdspatroon voor ‘voordat ...’. 在 opent hier de tijdsbepaling en 之前 sluit die af; de gebeurtenis in die bepaling komt eerst. Voorbeeld: 在出门之前，我喝水。 betekent ‘Voordat ik naar buiten ga, drink ik water.’ 有人 betekent hier ‘iemand’: een onbepaalde persoon die de volgende handeling uitvoert. Het zegt niet wie dat is. In deze zin is die persoon degene die het voorwerp later gebruikt. 使用 betekent ‘gebruiken’. Het is een werkwoord dat rechtstreeks een object kan nemen, zoals in 使用它 (‘het gebruiken’). Voorbeeld: 请使用这把椅子。 betekent ‘Gebruik deze stoel alstublieft.’ 它 is hier het niet-menselijke voornaamwoord voor het voorwerp dat gebruikt zal worden. De vorm markeert geen grammaticaal geslacht. Voor enkelvoud staat 它; de meervoudsvorm is 它们. In de meegeleverde context past het bij de eerder genoemde stoelppoot; 使用它 maakt dat voorwerp het object van ‘gebruiken’. 把 is een constructiemarker in het patroon 把 + object + werkwoordgroep. Het object wordt zo vóór de handeling geplaatst, terwijl de zin beschrijft wat ermee gebeurt. Voorbeeld: 把门关上。 betekent ‘Doe de deur dicht.’ 修好 betekent hier ‘repareren en goed krijgen’. 修 is ‘repareren’; 好 is een resultaatscomplement dat aangeeft dat het repareren geslaagd is en het voorwerp daarna hersteld is. Het gaat dus verder dan alleen de handeling 修. Voorbeeld: 我修好了自行车。 betekent ‘Ik heb de fiets gerepareerd.’ De delen worden van links naar rechts gecombineerd als 我们应该 (‘wij zouden moeten’), gevolgd door 在有人使用它之前 (‘voordat iemand het gebruikt’). Daarna markeert 把它 het voorwerp waarop de handeling gericht is, en 修好 beschrijft het bereiken van de herstelde toestand. Het geheel betekent: ‘We moeten hem repareren voordat iemand hem gebruikt.’

5. 我坐到别的地方吗？

   Zal ik ergens anders gaan zitten?

   我

   ik

   坐

   gaan zitten

   到

   naar; tot

   别的

   andere

   地方

   plaats

   吗

   vraagpartikel

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier ‘ik’ en is het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker. Het staat vóór de werkwoordgroep en markeert dus wie de handeling uitvoert. Voorbeelden: 我坐。= Ik ga zitten. 我们坐。= Wij gaan zitten. Het getal verandert hier de vorm van 我 niet; voor ‘wij’ wordt 我们 gebruikt. 坐 betekent hier ‘zitten’ of, in combinatie met een bestemmingsaanduiding, ‘gaan zitten’. Als zelfstandig werkwoord beschrijft het de houding of handeling: 他坐。= Hij zit. In 我坐到别的地方 krijgt 坐 door de volgende plaatsaanduiding de betekenis ‘naar een plaats gaan om daar te zitten’. 到 geeft hier de bestemming aan: de handeling van 坐 eindigt op de plaats die erop volgt. Het is dus niet alleen een los woord voor ‘tot’, maar vormt met 坐 een patroon zoals 坐到 + plaats: naar een plaats gaan en daar gaan zitten. Voorbeeld: 请坐到这里。= Ga hier zitten, alstublieft. 别的 betekent ‘andere’ in de betekenis ‘niet de eerder bedoelde of huidige’. Het staat vóór 地方 en beschrijft dat zelfstandig naamwoord. Het is geen vorm van een werkwoord en verandert hier niet voor persoon of getal. Voorbeeld: 我想用别的杯子。= Ik wil een andere beker gebruiken. 地方 betekent ‘plaats’ of ‘plek’. In 别的地方 verwijst het naar een andere plek, zonder dat de precieze plek verder wordt genoemd. 地方 kan ook in andere contexten een gebied of locatie betekenen; hier past ‘plek’ bij de vaste vertaling. 吗 is een vraagpartikel dat aan het einde van een mededelende zin een ja-neevraag maakt. De woordvolgorde van 我坐到别的地方 blijft daardoor behouden. Het partikel draagt niet zelf de betekenis ‘zal’; de vraag over de voorgenomen handeling ontstaat uit de hele zin en de context. Voorbeeld: 你坐这里吗？= Ga jij hier zitten? Samen is 我坐到别的地方吗？ een vraag met 我 als handelende persoon, 坐 als ‘gaan zitten’, 到 als aanduiding van de bestemming, en 别的地方 als ‘een andere plek’. 吗 maakt er een vraag van. De vaste betekenis is daarom: ‘Zal ik ergens anders gaan zitten?’

6. 现在先用另一把椅子。

   Gebruik voorlopig een andere stoel.

   现在

   nu

   先

   eerst; voorlopig

   用

   gebruiken

   另一把

   een andere

   椅子

   stoel

   Uitgebreide uitleg

   现在 betekent hier “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Samen met 先 draagt het bij aan de betekenis “voorlopig” of “nu eerst”: dit is een tijdelijke oplossing. 先 betekent “eerst” en kan in deze context ook “voorlopig” betekenen. Het kan een handeling vóór een andere handeling plaatsen, maar markeert hier vooral dat deze oplossing nu wordt gekozen. Voorbeeld: 先坐下。 — “Ga eerst zitten / Ga voorlopig zitten.” 用 is het werkwoord “gebruiken”. Deze vorm verandert hier niet voor persoon of getal; het Chinees gebruikt daarvoor in het algemeen geen persoonsvervoeging van het werkwoord. Voorbeeld: 用这个。 — “Gebruik dit.” 另一 betekent “een andere” of “de andere”, afhankelijk van de context. In 另一把 is 把 een classifier die hier bij 椅子 hoort; het is niet de afzonderlijke 把-constructie waarbij een object vóór het werkwoord wordt geplaatst. De vorm 另一 zegt dat de stoel verschilt van een contextueel al bekende of bedoelde stoel, zonder te bepalen welke stoel dat precies is. 椅子 betekent “stoel”. Het staat hier na de classifier, zoals in 一把椅子 — “een stoel” en 两把椅子 — “twee stoelen”. 把 geeft in die woordgroep niet zelfstandig een aantal aan. De delen 现在先 geven de tijdelijke oriëntatie “voorlopig” of “nu eerst”. Daarna volgt 用另一把椅子, “een andere stoel gebruiken”. Samen betekent de uiting: “Gebruik voorlopig een andere stoel.” Het onderwerp is niet uitgedrukt; in de vaste vertaling wordt de uiting als een instructie aan de aangesprokene weergegeven. De korte formulering past bij een praktische instructie.

7. 我会把这把椅子移开。

   Ik zal deze stoel wegzetten.

   我会

   ik zal ...

   把

   markeert het behandelde object

   这

   deze

   把

   classificator voor onder meer stoelen

   椅子

   stoel

   移开

   opzijzetten

   Uitgebreide uitleg

   我会 betekent hier “ik zal”. 我 is het persoonlijke voornaamwoord voor “ik”. 会 staat vóór de hoofdhandeling en drukt hier een toekomstige of voorziene handeling uit; het verandert niet naar persoon of getal. Patroon: 我会 + handeling = “ik zal ...”. Voorbeeld: 我会来。 — “Ik zal komen.” De eerste 把 in 我会把这把椅子移开 is geen classificator, maar markeert het object waarop de handeling gericht is. Patroon: onderwerp + 把 + object + handeling. Daardoor wordt duidelijk dat het genoemde object wordt verplaatst of veranderd. 这 betekent hier “deze” en staat vóór een classificator en het zelfstandig naamwoord. Chinese aanwijzende woorden veranderen hier niet naar grammaticaal geslacht of meervoud. Voorbeeld: 这本书 — “dit boek”. De tweede 把 in 这把椅子 is wel een classificator. Deze classificator wordt onder meer gebruikt bij hanteerbare voorwerpen, waaronder een stoel. Hij is niet het woord voor “stoel”. Voorbeeld: 一把椅子 — “een stoel”. 椅子 betekent “stoel”. 子 is hier onderdeel van het woord en geen afzonderlijk Nederlands equivalent. Met de classificator krijg je bijvoorbeeld 两把椅子 — “twee stoelen”. 移开 betekent hier “opzijzetten” of “weghalen”. Het beschrijft dat de stoel van zijn huidige plaats wordt verplaatst, zodat hij daar niet blijft staan. Voorbeeld: 请把箱子移开。 — “Zet de kist alstublieft opzij.” De hele structuur is 我会 + de 把-constructie 把这把椅子移开: “Ik zal deze stoel opzijzetten.” De eerste 把 markeert 这把椅子 als het object dat door 移开 wordt verplaatst; de tweede 把 is de classificator binnen de woordgroep “deze stoel”.

8. 把它靠墙放，让通道保持畅通。

   Zet hem tegen de muur, zodat de doorgang vrij blijft.

   把它

   hem ...

   靠墙

   tegen de muur

   放

   zetten; plaatsen

   让

   ervoor zorgen dat

   通道

   doorgang

   保持

   behouden; houden

   畅通

   vrij en doorgankelijk

   Uitgebreide uitleg

   把它 bevat de constructie 把 + object. Het object 它 (“het/hem” in de bedoelde vertaling) wordt vóór de werkwoordelijke kern geplaatst, zodat duidelijk wordt wat er met dat object moet gebeuren. 把 is hier dus geen gewoon zelfstandig equivalent van “hem”, maar een grammaticaal element in een objectgerichte constructie. Voorbeeld: 把门关上。 = “Doe de deur dicht.” 靠墙 geeft de plaats of richting van het neerzetten aan: 靠 betekent hier “tegenaan staan/liggen” en 墙 is “muur”. In deze zin vormt het samen met 放 de instructie om iets tegen de muur te plaatsen. Voorbeeld: 自行车靠墙放。 = “Zet de fiets tegen de muur.” 放 is het werkwoord “plaatsen, neerzetten” en heeft als basisvorm al deze vorm; het verandert hier niet wegens persoon of aantal. In 把它靠墙放 staat de plaatsbepaling vóór het werkwoord: letterlijk wordt aangegeven dat het object tegen de muur geplaatst moet worden. De zin is een instructie, niet een mededeling dat het al geplaatst is. 让 introduceert wat door de eerste handeling mogelijk moet worden gemaakt. Het kan afhankelijk van de context “laten” of “ervoor zorgen dat” betekenen; hier leidt het de doel- of gevolgclausule in: “zodat ...”. Het volgende onderwerp is 通道, niet het eerder genoemde object. 通道 is een zelfstandig naamwoord voor een doorgang of passage. In 让通道保持畅通 is het de entiteit waarvan een toestand behouden moet blijven. Voorbeeld: 请保持通道畅通。 = “Houd de doorgang vrij.” 保持 betekent “behouden, in een bepaalde toestand houden”. Het werkwoord neemt hier de toestand 畅通 als aanvulling. Het gaat dus niet alleen om het laten bestaan van een toestand, maar om ervoor zorgen dat die toestand voortduurt. Voorbeeld: 保持安静。 = “Blijf stil” of “Houd het stil.” 畅通 beschrijft een doorgang of route die vrij en onbelemmerd toegankelijk is. Het is hier de toestand van 通道; het betekent niet simpelweg “vrij” in elke mogelijke betekenis van dat Nederlandse woord. Samen vormen 保持畅通 het herbruikbare patroon “vrij/doorgankelijk houden”. De volledige opbouw is 把 + object + plaatsbepaling + werkwoord, gevolgd door 让 + onderwerp + 保持 + toestand: plaats het object tegen de muur en zorg er zo voor dat de doorgang vrij blijft. Daarmee betekent de hele uiting: “Zet hem tegen de muur, zodat de doorgang vrij blijft.”