Sterke wind buiten | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 外面风很大。

   Buiten waait het hard.

   外面

   buiten

   风

   wind

   很大

   erg sterk

   Uitgebreide uitleg

   外面 betekent hier ‘buiten’ en geeft de plaats aan. Het kan als plaatsbepaling vooraan staan: 外面…… = ‘buiten …’. Bijvoorbeeld: 外面很冷。 = ‘Buiten is het erg koud.’ 风 betekent ‘wind’. In deze zin is het de inhoudelijke kern van wat buiten het geval is. Het woord kan ook in samenstellingen voorkomen, bijvoorbeeld 大风 = ‘harde wind’; in de gegeven zin staat 风 echter afzonderlijk als onderwerp. 很大 betekent hier ‘erg sterk’ bij de wind. 很 versterkt het daaropvolgende beschrijvende woord; 大 betekent als beschrijving van wind niet letterlijk ‘groot’, maar ‘sterk/hard’. In 风很大 staat geen apart werkwoord voor ‘zijn’: het beschrijvende deel vormt rechtstreeks de predicatie. Bijvoorbeeld: 雨很大。 = ‘Het regent hard.’ Samen vormt 外面 + 风 + 很大 de betekenis: ‘Buiten is de wind erg sterk’ of natuurlijker in het Nederlands: ‘Buiten waait het hard.’

2. 用一只手抓住你的帽子。

   Houd je hoed met één hand vast.

   用

   met behulp van

   一只

   één

   手

   hand

   抓住

   vastgrijpen; vasthouden

   你的

   jouw

   帽子

   hoed

   Uitgebreide uitleg

   用 geeft hier het middel aan: iets doen met behulp van een instrument of lichaamsdeel. Patroon: 用 + middel + werkwoord. Bijvoorbeeld: 用筷子吃饭。— “Met stokjes eten.” 一只 bestaat uit het getal 一 en het maatwoord 只. In deze zin betekent het samen “één” bij 手; de vertaling maakt die hoeveelheid expliciet. Het maatwoord hoort bij het daaropvolgende zelfstandig naamwoord, niet bij het werkwoord. 手 betekent “hand”. In 一只手 is het de hand die als middel wordt gebruikt. 抓住 betekent hier “vastgrijpen en vasthouden”. 抓 is de basisvorm “grijpen”; 住 werkt hier als resultaatscomplement en geeft aan dat het vastgrijpen tot een stabiel vasthouden leidt. Chinese werkwoorden krijgen in deze zin geen aparte gebiedende uitgang: de context en de vorm van de zin maken er een instructie van. 你的 betekent “jouw”. 你 is “jij/jouw” als bezitsbepaler en 的 markeert de bezitsrelatie. Patroon: 你的 + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld 你的书 — “jouw boek”. 帽子 betekent “hoed”. Het is een zelfstandig naamwoord; 子 maakt hier deel uit van de gebruikelijke woordvorm en is niet afzonderlijk “kind” in deze betekenis. Samen ontstaat de volgorde 用一只手 + 抓住 + 你的帽子: “Gebruik één hand om je hoed vast te houden.” In natuurlijk Nederlands wordt dat als instructie weergegeven met “Houd je hoed met één hand vast.”

3. 树都摇得很厉害。

   De bomen bewegen veel.

   树

   boom

   都

   allemaal

   摇

   bewegen; schudden

   很厉害

   heel sterk; hevig

   得很厉害

   heel hevig (na een werkwoord)

   Uitgebreide uitleg

   树 betekent hier “boom/bomen”. In het Chinees heeft dit zelfstandig naamwoord geen verplichte meervoudsvorm; het meervoud blijkt hier uit 都 en de context. Een bruikbaar patroon is N + 都 voor “alle N …”, wanneer de hele bedoelde groep wordt bedoeld. 都 betekent hier “allemaal”: het zegt dat de bomen in de bedoelde groep allemaal bewegen. Het woord staat vóór het werkwoord en werkt vaak als een bijwoord bij het daaropvolgende predicaat. 摇 betekent hier “bewegen” of specifieker “heen en weer schudden”. Het is een werkwoord; de vorm verandert hier niet voor persoon of getal. In een andere zin kan bijvoorbeeld 风把树摇动了 betekenen: “De wind heeft de boom heen en weer bewogen.” 很厉害 betekent hier “heel hevig”. 厉害 kan in andere contexten ook “indrukwekkend” of “ernstig” betekenen, maar bij de beweging van de bomen geeft het de sterke intensiteit aan. 很 versterkt hier het bijvoeglijke woord; het is niet nodig om dit als het Nederlandse vaste patroon “heel sterk” op te vatten. 得很厉害 is het patroon werkwoord + 得 + matebeschrijving. Het deel na 得 beschrijft hoe sterk of in welke mate de handeling gebeurt. In 摇得很厉害 gaat 很厉害 dus over de hevigheid van het bewegen, niet over een zelfstandig naamwoord ernaast. Vergelijk: 他跑得很快 — “Hij rent heel snel.” Samen vormen de delen: 树 (“de bomen”) + 都 (“allemaal”) + 摇得很厉害 (“bewegen heel hevig”). De volledige betekenis is daarom: “De bomen bewegen allemaal heel hevig”, natuurlijk vertaald als “De bomen bewegen veel.”

4. 街边的风更大。

   De wind is sterker bij de straat.

   街边

   bij de straatkant

   风

   wind

   更大

   sterker

   Uitgebreide uitleg

   街边 betekent hier “aan de straatkant” of “langs de straat”. 边 maakt van een plaatsaanduiding een aanduiding voor de rand of kant ervan. Zo kun je bijvoorbeeld zeggen: 街边有一家店。 — “Aan de straatkant is er een winkel.” In 街边的风 verbindt 的 de plaatsaanduiding met het zelfstandig naamwoord 风: het gaat om de wind aan de straatkant. 风 betekent “wind” en is hier het onderwerp. Een bruikbaar voorbeeld is 今天风很大。 — “Vandaag is de wind sterk.” 更大 bestaat uit 更 en 大. 大 betekent als basisvorm “groot”, maar bij 风 beschrijft het de sterkte van de wind; daarom is de betekenis hier “sterker”, niet “groter” in fysieke omvang. 更 geeft een hogere graad aan ten opzichte van een begrepen vergelijking. Bijvoorbeeld: 今天的风比昨天更大。 — “De wind van vandaag is sterker dan die van gisteren.” Chinese bijvoeglijke woorden krijgen hier geen aparte verbuiging voor getal of geslacht. Samen vormt 街边的风更大 de betekenis: “De wind is sterker aan de straatkant.” De eerdere context ondersteunt dat het om een merkbaar sterke wind gaat, maar de zin zelf noemt niet expliciet waarmee de straatkant wordt vergeleken.

5. 我们要不要走慢一点？

   Zullen we langzamer lopen?

   我们

   wij

   要不要

   zullen we ...?

   走

   lopen

   慢

   langzaam

   一点

   een beetje

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij/ons”: de spreker rekent zichzelf en minstens één andere persoon tot de bedoelde groep. Het voornaamwoord verandert niet naar persoon of getal zoals Nederlandse werkwoordsvormen dat doen. Voorbeeld: 我们走。 — “Wij lopen/gaan.” 要不要 is een herhaalde vraagvorm: 要 + 不要, letterlijk “willen of niet-willen?”. In deze zin maakt die vorm een voorstel aan de aangesprokene: “zullen we …?”. Het is dus niet nodig om 不要 hier als een zelfstandig verbod te vertalen. Dezelfde vraagvorm kan ook met een ander werkwoord worden gebruikt, bijvoorbeeld 要不要坐？ — “Zullen we gaan zitten?” 走 betekent hier “lopen” of “gaan”. Welke Nederlandse vertaling het beste past, hangt af van de situatie; in combinatie met 慢 gaat het duidelijk om zich langzamer voortbewegen. Het woord staat na het onderwerp en vormt het werkwoordelijke deel van het voorstel. 慢 betekent hier “langzaam” en beschrijft de manier waarop het lopen gebeurt. In het Chinees kan zo’n beschrijvend woord vóór een werkwoord staan om de wijze van handelen aan te geven: 慢走 betekent bijvoorbeeld “langzaam lopen/gaan”. In deze zin staat 慢 vóór 一点, waardoor de volgende verkleining ontstaat. 一点 betekent hier “een beetje” en maakt de verandering beperkt. 慢一点 betekent dus “een beetje langzamer” of natuurlijker: “wat langzamer”. Het gaat hier niet om een expliciet aantal; 一点 beperkt de mate van de verandering. Voorbeeld: 说慢一点。 — “Praat wat langzamer.” Samen vormen 我们要不要走慢一点？ de vraagvorm 我们 + 要不要 + werkwoordelijke handeling: “Zullen we wat langzamer lopen?” De vraag stelt voor dat de groep waartoe de spreker behoort, de handeling 走 uitvoert met de aangepaste snelheid 慢一点.

6. 我们在街边走慢一点吧。

   Laten we bij de straat langzamer lopen.

   我们

   wij

   街边

   de straatkant

   走

   lopen

   慢一点

   iets langzamer

   吧

   verzacht voorstel

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij/ons”. Het is een persoonlijk voornaamwoord voor de spreker samen met minstens één andere persoon; het Chinees markeert daarbij geen grammaticaal geslacht. In deze zin staat het als onderwerp van een voorstel aan de aangesprokene, wat overeenkomt met “laten we”. 街边 betekent “de straatkant” of “de rand van de straat”. Het is een zelfstandig naamwoordelijk begrip: 街 is “straat” en 边 is “kant/rand”. Met 在 ervoor ontstaat 在街边, “bij/op de straatkant”; 在 geeft hier de plaats aan. 走 is het werkwoord “lopen” of “gaan”. In deze zin gaat het om lopen. De vorm verandert in het Mandarijn niet voor persoon of getal: 我走 kan “ik loop” zijn en 我们走 “wij lopen”. Voor een andere betekenis, “wandelen”, kan bijvoorbeeld 我每天走路 “ik loop/wandel elke dag” betekenen; dat is een ander patroon dan het hier geobserveerde losse werkwoord 走. 慢一点 betekent hier “iets langzamer”. 慢 betekent “langzaam” en beschrijft in combinatie met 走 de manier waarop men loopt. 一点 maakt de graad milder: niet absoluut “langzaam”, maar “een beetje langzamer”. Een bruikbaar contrast is 走快一点, “iets sneller lopen”; 快 is daar het tegenovergestelde van 慢. In 走慢一点 volgt de graadaanduiding op het werkwoord: werkwoord + wijze/graad, ongeveer “loop wat langzamer”. 吧 is een partikel aan het einde dat een voorstel verzacht. Het voegt hier geen zelfstandig feit of tijd aan toe, maar maakt van de mededeling een voorstel zoals “laten we …”. Het kan bijvoorbeeld ook in 我们休息一下吧 staan: “laten we even rusten”. Samen vormt 在街边 de plaatsbepaling “bij de straatkant”, 走慢一点 de handeling met de gewenste verandering van tempo, en 我们 … 吧 het voorstel aan de groep. De volledige betekenis is daarom: “Laten we bij de straat langzamer lopen.”

7. 我也要把包拿在身边。

   Ik houd mijn tas ook dicht bij me.

   我

   ik

   也要

   ook van plan zijn

   包

   mijn tas

   拿在身边

   bij zich houden

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is het onderwerp. Deze vorm verandert in het Chinees niet voor geslacht of naamval. Een voorbeeld is 我喜欢茶。 — “Ik houd van thee.” 也要 bestaat uit 也 “ook” en 要 “willen; van plan zijn”. Samen geeft het aan dat de spreker dit eveneens van plan is. 要 staat vóór het werkwoord of de werkwoordgroep, zoals in 我要回家。 — “Ik wil naar huis / Ik ga naar huis.” De precieze toekomstbetekenis hangt van de context af. 把包 gebruikt de 把-constructie. 把 zet het voorwerp vóór het werkwoordelijke deel en maakt duidelijk wat er met dat voorwerp gebeurt. Het patroon is 把 + voorwerp + werkwoordelijke groep; hier is 包 het voorwerp en 拿在身边 het daaropvolgende werkwoordelijke deel. In zulke zinnen is het voorwerp doorgaans specifiek of in de context herkenbaar. 包 betekent hier “mijn tas”, zoals de vaste vertaling dit aangeeft. Het is een zelfstandig naamwoord en krijgt in het Chinees geen meervoudsuitgang. Als een hoeveelheid nodig is, kan die apart worden uitgedrukt, bijvoorbeeld 一个包 — “één tas / een tas”. Het bezittelijke element “mijn” staat in deze zin niet als afzonderlijk woord bij 包; het blijkt uit de bedoelde betekenis van de vaste vertaling en context. 拿在身边 beschrijft iets bij zich houden of dicht bij zich hebben. 拿 is hier het werkwoord “houden/dragen”, terwijl 在身边 de plaats aanduidt: “bij zich / dicht bij zich”. Het gaat in deze zin dus om de tas bij de spreker houden, niet alleen om een kort moment van nemen. Een vergelijkbaar voorbeeld is 把手机放在身边。 — “Leg de telefoon naast je / houd de telefoon bij je.” Samen betekent 我也要把包拿在身边。: “Ik houd mijn tas ook dicht bij me.” 我 is de spreker, 也要 geeft aan dat dit ook diens bedoeling is, en 把包拿在身边 beschrijft de tas als het voorwerp dat bij de spreker wordt gehouden.

8. 这样我的包应该不会被风吹开。

   Dan zou mijn tas niet open moeten waaien.

   这样

   zo; op deze manier

   我的

   mijn

   包

   tas

   应该

   zou moeten; waarschijnlijk

   不会

   zal niet; zal waarschijnlijk niet

   被

   wordt ... door; passieve markering

   风

   wind

   吹开

   openwaaien; openblazen

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier ‘op deze manier’ of ‘zo’ en verwijst naar de zojuist beschreven manier van handelen. Het is een aanwijzend bijwoordelijk element: het beschrijft hoe de daaropvolgende situatie wordt bereikt. Voorbeeld: 这样做更安全。— Op deze manier doen is veiliger. 我的 bestaat uit 我 ‘ik’ en 的, de bezitsmarkeerder. Samen betekent het ‘mijn’; 的 staat hier na de bezitter en vóór het zelfstandig naamwoord. Het drukt bezit of verbondenheid uit, niet een aparte meervoudsvorm. 包 betekent hier ‘tas’. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 我的包在这里。— Mijn tas is hier. 应该 drukt uit dat iets volgens de verwachting of inschatting zou moeten gebeuren. In deze zin staat het vóór de ontkenning en de gebeurtenis, waardoor de spreker een verwachting over de toekomstige situatie geeft: ‘zou moeten’ of ‘naar verwachting’. 不会 bestaat uit 不 ‘niet’ en 会. 会 kan onder meer een verwachting of waarschijnlijk toekomstig verloop uitdrukken; in deze context maakt 不会 de verwachte gebeurtenis negatief: ‘zal waarschijnlijk niet’ of ‘zou niet’. De combinatie 应该不会 geeft dus een voorzichtige verwachting, niet een absolute garantie. Voorbeeld: 明天应该不会下雨。— Morgen zou het waarschijnlijk niet moeten regenen. 被 markeert hier een passieve constructie. Het onderwerp 我的包 is datgene wat het effect ondergaat; na 被 staat 风 als veroorzaker. Een bruikbaar patroon is: onderwerp + 被 + veroorzaker + werkwoordelijke gebeurtenis. De passieve markering betekent hier dat de tas door de wind wordt opengeblazen, niet dat de tas zelf de wind veroorzaakt. 风 betekent ‘wind’ en is in deze zin de expliciet genoemde veroorzaker binnen de 被-constructie. Voorbeeld: 风吹动树叶。— De wind beweegt de bladeren. 吹开 is een werkwoordelijke combinatie. 吹 betekent ‘blazen’ en 开 geeft het resultaat aan: iets gaat open of wordt opengeblazen. 吹开 betekent hier dus ‘door de wind openblazen/openwaaien’; 开 is het resultaatscomplement en geen zelfstandig tweede onderwerp. Voorbeeld: 风把门吹开了。— De wind blies de deur open. De betekenis bouwt zich van links naar rechts op: 这样 geeft de manier aan; 我的包 benoemt de tas; 应该不会 geeft de voorzichtige negatieve verwachting; en 被风吹开 beschrijft passief dat de wind de tas openblaast. Samen betekent de zin: ‘Dan zou mijn tas niet open moeten waaien’ of natuurlijker: ‘Zo zou mijn tas waarschijnlijk niet door de wind opengeblazen moeten worden.’ De formulering drukt een verwachting uit, geen zekerheid.