Binnen blijven bij slecht weer | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 天气看起来很糟糕。

   Het weer ziet er slecht uit.

   天气

   het weer

   看起来

   eruitzien; lijken

   糟糕

   slecht; beroerd

   Uitgebreide uitleg

   天气 betekent hier “het weer”. Het is een zelfstandig naamwoord en staat aan het begin van de zin als onderwerp. Voorbeeld: 天气很好。 — “Het weer is goed.” 看起来 betekent hier “eruitzien” of “lijken”. Deze uitdrukking beschrijft hoe iets overkomt of welke indruk het maakt. Ze is niet hetzelfde als alleen doelgericht ergens naar kijken. Voorbeeld: 看起来很累 — “er vermoeid uitzien”. In deze vorm verandert 看起来 niet voor persoon of getal. 糟糕 betekent hier “slecht” of “beroerd” en beschrijft de toestand of indruk van het weer. Het is een beschrijvend woord; in deze zin krijgt het geen aparte verbuiging voor geslacht, getal of naamval. Een bruikbaar contrast is 天气很好 — “Het weer is goed”; 很好 betekent daar “heel goed”. Samen vormen 天气看起来很糟糕。 de structuur “het weer + eruitzien/lijken + slecht”: “Het weer ziet er slecht uit.” 很 staat vóór 糟糕 en is in een beschrijvende zin vaak een graadmarkeerder; het kan de beschrijving versterken, maar hoeft niet altijd letterlijk met “heel” te worden vertaald. De zin geeft dus de indruk dat het weer slecht is.

2. 可能要来暴风雨了。

   Er komt misschien een storm aan.

   可能

   misschien

   要来

   op komst zijn

   暴风雨

   storm

   了

   geeft een nieuwe situatie aan

   Uitgebreide uitleg

   可能 betekent hier dat de spreker de komst van de storm als onzeker inschat: “misschien”. Het staat vóór de rest van de gebeurtenis. Een herbruikbaar patroon is 可能 + gebeurtenis, bijvoorbeeld: 可能明天下雨。 — “Misschien regent het morgen.” 要来 geeft in deze zin aan dat iets op komst is. 来 is de zelfstandige werkwoordsvorm “komen”; 要 drukt hier een nabije of verwachte gebeurtenis uit, niet een bevel. Samen kunnen ze worden gebruikt in het patroon 要 + werkwoord, bijvoorbeeld: 雨要来了。 — “De regen komt eraan.” 暴风雨 is het zelfstandig naamwoord “storm”. Het is een vaste woordgroep voor een zware storm en krijgt in deze zin de rol van datgene wat eraan komt. Chinese zelfstandige naamwoorden krijgen hier geen meervouds- of naamvalsuitgang. 了 staat aan het einde en markeert hier een nieuwe, nu relevante situatie: de mogelijkheid dat de storm op komst is. Het is dus niet simpelweg een verleden tijd. Een vergelijkbaar patroon is 天黑了。 — “Het is donker geworden.” Samen vormen de delen: 可能 (“misschien”) + 要来 (“komt eraan/op komst zijn”) + 暴风雨 (“storm”) + 了 (nieuwe situatie). De volledige betekenis is daarom: “Er komt misschien een storm aan.”

3. 我们应该待在屋里吗？

   Zullen we binnen blijven?

   我们

   wij / we

   应该

   zouden moeten

   待

   blijven

   在屋里

   binnen / in huis

   吗

   maakt er een vraag van

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij/we”. Het bestaat uit 我 (“ik”) plus 们, een meervoudsmarkeerder die bij persoonlijke voornaamwoorden en bepaalde persoonsaanduidingen wordt gebruikt. 我 is de enkelvoudige vorm en 我们 de meervoudige vorm; de vorm zegt op zichzelf niet welke personen precies inbegrepen zijn. 应该 geeft aan dat iets volgens de spreker verstandig of aangewezen is: “zouden moeten” of “horen te”. In deze vraag staat het vóór de handeling, volgens het patroon onderwerp + 应该 + werkwoord: 我们应该待…… betekent “zouden wij … moeten blijven?”. Voorbeeld: 你应该休息。 — “Je zou moeten rusten.” 待 betekent hier “blijven” of “ergens verblijven”. De vorm wordt in het Chinees niet aangepast aan persoon of getal. Het is een zelfstandig werkwoord en dus niet hetzelfde als het modale 应该. Samen met een plaats vormt het bijvoorbeeld het patroon 待在 + plaats: 我待在家里。 — “Ik blijf thuis.” 在屋里 geeft de plaats aan: 在 betekent hier “in/op” of “zich bevinden in/op”, 屋 verwijst naar een huis of ruimte, en 里 betekent “binnen/in”. Op zichzelf betekent 在屋里 dus “binnen” of “in huis”; het woord “blijven” komt in deze zin van het voorafgaande 待. Dezelfde plaatsconstructie kan met andere werkwoorden worden gebruikt, bijvoorbeeld 我们在屋里等。 — “Wij wachten binnen.” 吗 staat aan het einde en maakt van de voorafgaande mededeling een ja-neevraag. Zonder 吗 zou 我们应该待在屋里 een mededeling zijn: “Wij zouden binnen moeten blijven.” Met 吗 wordt het: “Zullen we binnen blijven?” De zin wordt dus opgebouwd als 我们 (“wij”) + 应该 (“zouden moeten”) + 待 (“blijven”) + 在屋里 (“binnen/in huis”) + 吗 (vraagpartikel). Samen vraagt de spreker of de groep binnen moet blijven.

4. 我们在这里等暴风雨过去吧。

   Laten we hier wachten tot het voorbij is.

   我们

   wij

   在这里

   hier

   等

   wachten

   暴风雨

   storm

   过去

   voorbijgaan

   吧

   voorstel

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij” en is de vorm voor de eerste persoon meervoud. Het achtervoegsel 们 maakt bij persoonlijke voornaamwoorden een meervoudsvorm: 我 = “ik”, 我们 = “wij”. In deze zin omvat het “wij” uit de vertaling; de vorm zelf geeft geen grammaticaal geslacht aan. 在这里 betekent “hier”. 在 kan een plaats aanduiden en 这里 betekent “hier”; samen vormt dit een plaatsbepaling. Bijvoorbeeld: 我们在家。 = “Wij zijn thuis.” 等 betekent “wachten”. Het is hier een werkwoord. Een veelgebruikt patroon is 等 + persoon of gebeurtenis: “op iemand of iets wachten”. In deze zin staat de gebeurtenis 暴风雨过去 erna. 暴风雨 betekent “storm” of “zware storm”. Het is een zelfstandig naamwoord. 暴 draagt hier bij aan het idee van hevigheid; behandel 暴风雨 als de vaste benaming voor het natuurverschijnsel, niet als een gewone persoonsaanduiding. 过去 betekent hier “voorbijgaan” in de zin dat een gebeurtenis eindigt of voorbij is. Het bestaat uit 过 en 去, maar in deze combinatie moet je het als een werkwoordelijke uitdrukking leren. Na 暴风雨 vormt het 暴风雨过去: “de storm gaat voorbij”. Het gaat hier dus niet om letterlijk ergens naartoe gaan. 吧 staat aan het einde en markeert hier een voorstel, vergelijkbaar met “laten we …” of “zullen we …?”. Het drukt hier geen zelfstandig feit uit, maar verzacht en markeert het voorstel. Samen vormen 我们在这里等 en 暴风雨过去: “wij wachten hier tot de storm voorbij is”. Met 吧 wordt dat het voorstel “Laten we hier wachten tot het voorbij is.” In deze zin wordt de grens van het wachten uitgedrukt door de gebeurtenis 暴风雨过去 na 等; het Chinees gebruikt hier geen afzonderlijke tot-markeerder. De volledige herbruikbare structuur is 我们 + plaats + 等 + gebeurtenis + 吧: “Laten we op een plaats wachten tot een gebeurtenis voorbij is.”

5. 暴风雨停了以后，我们可以出去吗？

   Kunnen we naar buiten gaan als het stopt?

   暴风雨

   storm

   停了

   stopte

   以后

   nadat; daarna

   我们

   wij

   可以

   kunnen; mogen

   出去

   naar buiten gaan

   Uitgebreide uitleg

   暴风雨 betekent hier “storm”. Dit zelfstandig naamwoord bestaat uit 暴风 (“hevige wind/storm”) en 雨 (“regen”), maar als geheel verwijst het naar de storm als één weersverschijnsel. Voorbeeld: 暴风雨来了。 — “Er komt een storm aan.” 停了 betekent hier dat de storm ophield. Het werkwoord is 停 (“stoppen; ophouden”); 了 geeft aan dat deze verandering of gebeurtenis als voltooid wordt voorgesteld. 停 kan ook bij andere dingen worden gebruikt, bijvoorbeeld 车停了。 — “De auto is gestopt.” 以后 betekent “nadat” of “daarna”. Na een gebeurtenis markeert het de tijd die daarop volgt. Het patroon ...以后 kan dus worden hergebruikt voor “nadat ...”. Voorbeeld: 吃饭以后，我们出去。 — “Nadat we hebben gegeten, gaan we naar buiten.” 我们 betekent “wij” of “we”. Dit voornaamwoord verwijst naar de spreker samen met minstens één andere persoon; het onderscheidt niet automatisch tussen een groep die de aangesprokene wel of niet omvat. In deze zin is die groep de beoogde gezamenlijke actor van “naar buiten gaan”. 可以 drukt hier mogelijkheid of toestemming uit: “kunnen” of “mogen”. Het staat vóór de handeling die mogelijk of toegestaan is. Het patroon 可以 + werkwoord is bruikbaar voor vragen zoals 我可以进来吗？ — “Mag ik binnenkomen?” 出去 betekent “naar buiten gaan”. Het werkwoord 出 geeft beweging naar buiten aan en 去 geeft beweging van de spreker af aan; samen vormen ze de vaste richtinguitdrukking “naar buiten gaan”. Het is iets anders dan 进来, “naar binnen komen”, waarbij de beweging naar de spreker toe gericht is. De zin heeft de volgorde 暴风雨停了以后 (“nadat de storm is opgehouden”) gevolgd door 我们可以出去 (“kunnen we naar buiten gaan”). 吗 aan het einde maakt er een ja-neevraag van. Samen betekent de hele uiting: “Kunnen we naar buiten gaan nadat de storm is opgehouden?”

6. 我们可以再看看天气，到时候再决定。

   We kunnen het weer nog eens bekijken en dan beslissen.

   我们

   wij

   可以

   kunnen

   再看看

   nog eens bekijken

   天气

   het weer

   到时候

   tegen die tijd

   再决定

   dan beslissen

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij/we”: de spreker samen met minstens één andere persoon. 我 is “ik”; 们 markeert bij dit soort persoonlijke voornaamwoorden de meervoudige groep, dus 我们 is niet “ik”. 可以 staat vóór de daaropvolgende handeling en drukt hier uit dat die handeling mogelijk of toegestaan is: “kunnen”. Het is een modaal werkwoord en verandert niet naar persoon of tijd. Een bruikbaar patroon is 我们可以 + werkwoord, bijvoorbeeld: 我们可以喝茶。 — “We kunnen thee drinken.” 再看看 betekent hier “nog eens bekijken”. 看 is de basisvorm “kijken/bekijken”; 看看 is een herhaalde vorm die de handeling vaak korter of minder zwaar laat klinken. 再 geeft hier opnieuw bekijken aan. In 再看看天气 hoort 天气 bij wat bekeken wordt; die combinatie betekent dus “het weer nog eens bekijken”. 天气 is het zelfstandig naamwoord “het weer”. Het bestaat uit 天 (“hemel/dag”, afhankelijk van de context) en 气 (“lucht”, onder andere), maar in deze zin moet het als de vaste woordcombinatie “weer” worden geleerd. Voorbeeld: 天气很好。 — “Het weer is goed.” 到时候 betekent “tegen die tijd” of “wanneer het zover is”. Het verwijst naar een later moment dat uit de situatie of de voorafgaande handeling duidelijk wordt; het benoemt hier niet zelfstandig een exact tijdstip. Een bruikbaar patroon is 到时候再 + werkwoord: 到时候再说。 — “Dat bespreken we dan wel.” 再决定 betekent hier “dan beslissen”. In dit gebruik markeert 再 de volgende stap: eerst gebeurt de voorafgaande handeling, daarna komt 决定, “beslissen”. 决定 is zelf de basisvorm en kan als werkwoord vóór een beslissing of keuze staan. Voorbeeld: 我们明天决定。 — “We beslissen morgen.” Samen vormt de zin het patroon 我们可以 A，到时候再 B: “We kunnen eerst A doen en dan op dat moment B doen.” Hier is A 再看看天气 — het weer nog eens bekijken — en B 再决定 — daarna beslissen. De volledige betekenis is: “We kunnen het weer nog eens bekijken en dan beslissen.”

7. 我们等着的时候可以泡点茶。

   We kunnen thee zetten terwijl we wachten.

   我们

   wij / ons

   等着

   wachten

   的时候

   terwijl; wanneer

   可以

   kunnen; mogen

   泡

   zetten (thee)

   点

   een beetje; wat

   茶

   thee

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij”: de spreker hoort bij de groep die wacht en thee kan zetten. De vorm bestaat uit 我 “ik” en 们, een meervoudsuitgang voor personen; 我们 kan dus naar “wij” verwijzen, zonder dat het aantal personen verder wordt vastgelegd. Voorbeeld: 我们一起走。— “Wij gaan samen.” 等着 betekent hier “wachten”. 等 is de basisvorm “wachten”; 着 geeft aan dat de toestand of handeling voortduurt. Samen stelt 等着 het wachten voor als iets dat op dat moment bezig is. Voorbeeld: 我等着你。— “Ik wacht op je.” 的时候 maakt van het voorafgaande deel een tijdsbepaling: “terwijl/wanneer …”. In deze zin is 我们等着的时候 het tijdsdeel “terwijl wij wachten”. 的时候 kan ook na een zelfstandig naamwoord staan, bijvoorbeeld 下雨的时候 — “wanneer het regent”. 可以 drukt hier mogelijkheid of toestemming uit, met de bedoelde betekenis “kunnen”. Het staat vóór de daaropvolgende handeling; het zegt hier niet dat de handeling zeker zal plaatsvinden. Voorbeeld: 你可以坐。— “Je kunt/mag zitten.” 泡 is hier een werkwoord met de betekenis “thee zetten” of “thee laten trekken”. De basisvorm 泡 kan ook voor andere dingen gebruikt worden die in water trekken of worden geweekt, maar in combinatie met 茶 gaat het hier om thee bereiden. Voorbeeld: 我泡茶。— “Ik zet thee.” 点 geeft in 泡点茶 een kleine of niet nader bepaalde hoeveelheid aan: “wat/enige thee”. Het is hier geen exact getal. De combinatie 泡点茶 klinkt als een bescheiden voorstel of mogelijkheid om wat thee te zetten. Voorbeeld: 我们吃点水果。— “We eten wat fruit.” 茶 betekent “thee”. Het is hier het object van 泡: de thee is wat wordt gezet. Voorbeeld: 这茶很好喝。— “Deze thee smaakt erg goed.” Samen bestaat de zin uit de tijdsbepaling 我们等着的时候 “terwijl wij wachten”, gevolgd door 可以 “kunnen”, 泡点茶 “wat thee zetten”. De volledige betekenis is dus: “We kunnen thee zetten terwijl we wachten.”

8. 这样可以让时间过得快一点。

   Dat helpt om de tijd door te komen.

   这样

   zo; op deze manier

   可以

   kan

   让

   ervoor zorgen dat; laten

   时间

   tijd

   过得

   verstrijken

   快

   snel

   一点

   een beetje

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier ‘zo’ of ‘op deze manier’. Het verwijst naar de manier die uit de context of de voorafgaande handeling blijkt; op zichzelf noemt het geen specifiek zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 这样做很好。— ‘Zo handelen is goed.’ 可以 drukt hier mogelijkheid of geschiktheid uit: ‘kan’ of ‘is mogelijk’. In dit patroon staat het vóór de daaropvolgende handeling: 可以让… = ‘kan ervoor zorgen dat…’. Voorbeeld: 我可以等。— ‘Ik kan wachten.’ 让 is een veelgebruikt veroorzakend werkwoord: het laat iets gebeuren of zorgt ervoor dat iemand of iets een bepaalde toestand krijgt. Het patroon 让 + onderwerp/toestand + beschrijving betekent ‘ervoor zorgen dat …’ of ‘… laten …’. Hier is tijd het onderwerp van de toestand die volgt; 让 zegt niet dat iemand de tijd als persoon bewust iets laat doen. 时间 betekent ‘tijd’. Het is een zelfstandig naamwoord en is hier het onderwerp binnen de 让-constructie: ‘ervoor zorgen dat de tijd …’. 过得 is de combinatie van 过 ‘voorbijgaan/verstrijken’ met 得, dat een daaropvolgende beschrijving aan het werkwoord koppelt. 过得快 betekent letterlijk dat de tijd ‘snel verstrijkt’. Hetzelfde patroon is herbruikbaar met andere beschrijvingen, bijvoorbeeld 日子过得很充实。— ‘De dagen verlopen heel zinvol.’ In deze zin gaat het niet om 过 als ‘oversteken’ of ‘passeren’ in een ruimtelijke betekenis. 快 betekent hier ‘snel’, als beschrijving van de manier waarop de tijd verstrijkt. De vorm staat niet als een zelfstandig werkwoord voor ‘versnellen’; in 过得快 beschrijft hij het verloop van 过. Het tegenovergestelde is langzaam: 慢. Voorbeeld: 时间过得很慢。— ‘De tijd verstrijkt heel langzaam.’ 一点 betekent ‘een beetje’ en verzacht hier de vergelijking: 快一点 = ‘wat sneller’. Het geeft in deze zin geen exact meetbare hoeveelheid tijd aan. De combinatie kan ook in verzoeken voorkomen, bijvoorbeeld 说慢一点。— ‘Spreek wat langzamer.’ Samen vormt de zin het patroon 这样 + 可以 + 让 + onderwerp + werkwoord + 得 + beschrijving + 一点: ‘Op deze manier kan ervoor worden gezorgd dat de tijd wat sneller verstrijkt.’ In natuurlijk Nederlands wordt dat, in overeenstemming met de vaste vertaling, ‘Dat helpt om de tijd door te komen.’