Ruimte laten in een drukke rij | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 这队伍变得真的很拥挤。

   Deze rij wordt echt heel druk.

   这

   deze

   队伍

   rij

   变得

   wordt

   真的

   echt

   很

   heel

   拥挤

   druk

   Uitgebreide uitleg

   这 betekent hier “deze” en wijst naar de bedoelde rij. Het is een aanwijzend woord; het verandert niet naar grammaticaal geslacht of getal. Voorbeeld: 这本书 — “dit boek”. 队伍 betekent hier “rij”. Het kan in andere contexten ook een groep of formatie aanduiden, maar de vaste vertaling maakt hier de betekenis “rij” duidelijk. Voorbeeld: 队伍很长。 — “De rij is lang.” 变得 geeft een verandering naar een nieuwe toestand aan: “worden” of “drukker/… worden”. 变 betekent “veranderen”; in de constructie 变得 verbindt het werkwoord de verandering met de daaropvolgende beschrijving. Voorbeeld: 天气变得很冷。 — “Het weer wordt erg koud.” 真的 versterkt de bewering en betekent hier “echt”. Het staat vóór de graadbepaling en het beschrijvende woord. Voorbeeld: 这真的很重要。 — “Dit is echt heel belangrijk.” 很 staat vóór een beschrijvend woord en geeft hier een hoge graad aan: “heel”. In het Mandarijn kan 很 ook een natuurlijke verbinding vormen tussen een onderwerp en een adjectivische beschrijving; hier volgt het op 真的 en versterkt het samen met die bepaling de mate van drukte. 拥挤 betekent “druk” of “vol”, in de zin dat er weinig ruimte is. Het is een beschrijvend woord dat na 很 staat. Voorbeeld: 这里很拥挤。 — “Het is hier erg druk.” Samen vormt 这队伍 “deze rij”. 变得 laat zien dat de toestand verandert, en 真的很拥挤 beschrijft de nieuwe toestand als echt heel druk. De volledige betekenis is dus: “Deze rij wordt echt heel druk.”

2. 我们在旁边留点空间吧。

   Laten we aan de zijkant wat ruimte vrijlaten.

   我们

   wij / ons

   在旁边

   aan de zijkant

   留

   vrijlaten

   点

   wat / een beetje

   空间

   ruimte

   吧

   zachte voorstelnuance

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij/ons” en verwijst naar de groep waarvan de spreker deel uitmaakt. Het voornaamwoord staat als onderwerp vóór de rest van de zin. Voorbeeld: 我们走吧。 — “Laten we gaan.” 在旁边 betekent “aan de zijkant” of “ernaast”. 在 markeert hier de plaats, en 旁边 is de plaatsaanduiding “de zijkant / ernaast”. De precieze zaak waarnaast ruimte moet blijven, wordt in deze zin niet met een zelfstandig naamwoord genoemd. 留 betekent hier “vrijlaten” of “overlaten”. Het is een werkwoord; de vorm verandert hier niet voor persoon of aantal. Voorbeeld: 请留一点位置。 — “Laat alstublieft een beetje plaats vrij.” 点 geeft in 留点空间 een kleine, niet exact bepaalde hoeveelheid aan: “wat / een beetje”. Het is hier geen zelfstandig naamwoord met de betekenis “punt”, maar een hoeveelheidsaanduiding vóór 空间. 空间 betekent “ruimte”. Het is een zelfstandig naamwoord en kan verwijzen naar fysieke vrije plaats. In 留点空间 is het datgene wat wordt vrijgelaten. Voorbeeld: 这里还有空间。 — “Hier is nog ruimte.” 吧 staat aan het einde en maakt de uiting zachter als voorstel of aansporing. In combinatie met 我们 en de werkwoordelijke inhoud ontstaat hier de betekenis “laten we ...”. Het klinkt minder bevelend dan een rechtstreeks bevel. De opbouw is: 我们 + 在旁边 + 留点空间 + 吧: “Wij, aan de zijkant, wat ruimte vrijlaten, laten we?” Natuurlijk vertaald wordt dat: “Laten we aan de zijkant wat ruimte vrijlaten.” De zin stelt dus voor dat de spreker en de aangesprokene(n) daar samen een beetje vrije ruimte overlaten.

3. 我要不要往后退一点？

   Zal ik een beetje naar achteren gaan?

   我要不要

   zal ik …?

   往后

   naar achteren

   退

   achteruitgaan

   一点

   een beetje

   Uitgebreide uitleg

   我要不要 bevat 我 (“ik”) en de A-not-A-vraag 要不要: letterlijk “wel of niet willen/van plan zijn”, maar hier vraagt de spreker of die handeling uitgevoerd zal worden. Dit is een veelgebruikt patroon om een keuze of voorstel in vraagvorm uit te drukken. Bijvoorbeeld: 我现在走不走？ = “Ga ik nu weg of niet?” 往后 geeft de richting “naar achteren” aan. 往 markeert de richting waarin een beweging gaat; het staat hier vóór 后, “achter”. Een vergelijkbaar richtingspatroon is 往前 = “naar voren”. 退 betekent hier “achteruitgaan” of “teruggaan”. Het is het zelfstandige werkwoord van de beweging; 往后 specificeert de richting. Samen vormen ze 往后退: “naar achteren bewegen”. Bijvoorbeeld: 请往后退。 = “Ga alstublieft naar achteren.” 一点 betekent hier “een beetje” en beperkt de mate van het achteruitgaan: de spreker stelt een kleine beweging voor. 一点 staat na de werkwoordelijke groep in 往后退一点. Het kan ook bij andere handelingen een kleine hoeveelheid of mate aangeven, bijvoorbeeld 慢一点 = “iets langzamer”. Samen ontstaat de vraagstructuur 我要不要 + [handeling]: de spreker vraagt of die persoon zelf 往后退一点 zal uitvoeren. De volledige bedoeling is dus: “Zal ik een beetje naar achteren gaan?” De formulering past bij een praktische vraag over een kleine verplaatsing.

4. 这样人们就更容易通过了。

   Dan kunnen mensen er makkelijker langs.

   这样

   zo; op deze manier

   人们

   mensen

   就

   dan; daardoor

   更容易

   gemakkelijker

   通过

   erdoor komen

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier ‘zo’ of ‘op deze manier’. Het verwijst naar de manier of situatie die in de context wordt besproken. Het kan ook een handeling op deze manier aanduiden, bijvoorbeeld: 这样做很好。— ‘Het is goed om het zo te doen.’ 人们 betekent ‘mensen’ in algemene zin. Het verwijst naar mensen als groep en noemt geen exact aantal. Het is hier het onderwerp van het passeren. 就 geeft hier het gevolg aan, ongeveer ‘dan’ of ‘daardoor’. Samen met een voorafgaande manier of situatie kan het patroon 这样……就…… ontstaan: ‘op deze manier … dan …’. In deze zin staat 人们 tussen 这样 en 就; de woorden hoeven dus niet direct naast elkaar te staan. 更容易 betekent ‘gemakkelijker’. 容易 is het basiswoord voor ‘gemakkelijk’, en 更 maakt daarvan een vergelijking: ‘gemakkelijker’. Bijvoorbeeld: 这样更容易。— ‘Zo is het gemakkelijker.’ 更 hoort bij 容易, niet bij een zelfstandig naamwoord. 通过 betekent hier ‘erdoor komen’ of ‘ergens langs komen’: een doorgang passeren. In andere contexten kan 通过 bijvoorbeeld ook ‘slagen voor’ betekenen, zoals in 通过考试 — ‘voor een examen slagen’; die betekenis past hier niet bij de vaste vertaling. De slotvorm 了 geeft hier aan dat er een nieuwe situatie of verandering wordt voorgesteld. De betekenisvolle opbouw is 这样 + 人们 + 就 + 更容易 + 通过 + 了: ‘zo’ beschrijft de manier of situatie, 人们 zijn degenen die passeren, 就 leidt het gevolg in, 更容易 zegt dat het passeren gemakkelijker is, en 通过 benoemt het passeren. Als geheel betekent de uiting: ‘Dan kunnen mensen er makkelijker langs.’

5. 这样够远吗？

   Is dit ver genoeg?

   这样

   zo

   够

   genoeg

   远

   ver

   吗？

   vraagpartikel

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier “zo” of “op deze manier”. Het verwijst naar de huidige situatie of opstelling zoals die op dat moment is; het zegt niet op zichzelf wie of wat de oorzaak daarvan is. Een herbruikbaar patroon is 这样 + bijvoeglijk naamwoord, bijvoorbeeld 这样好 = “zo goed” of “op deze manier goed”. 够 betekent “genoeg” en staat hier vóór 远. In de combinatie 够 + bijvoeglijk naamwoord geeft het aan dat de genoemde eigenschap een vereiste drempel bereikt: 够远 = “ver genoeg”. Het is dus niet hetzelfde als alleen “ver”. 远 betekent hier “ver”, in de betekenis van een grote afstand. Het is een bijvoeglijk naamwoord. De combinatie 远–更远–最远 vormt een bruikbare reeks: “ver”–“verder”–“het verst”. In deze zin wordt 远 door 够 beoordeeld als voldoende ver. 吗？ is een vraagpartikel aan het einde van een zin. Het maakt van de voorafgaande mededeling een algemene ja-neevraag. Het partikel zelf voegt geen zelfstandige betekenis toe zoals “ver” of “genoeg”; de vraagbetekenis ontstaat doordat het na de volledige bewering staat. Samen vormen 这样 en 够远 de vraag of de huidige situatie of opstelling voldoende afstand heeft: “Is dit ver genoeg?” De vraag gaat dus over het bereiken van een voldoende grote afstand, niet alleen over de constatering dat iets ver is.

6. 现在有一条畅通的通道了。

   Er is nu een vrije doorgang.

   现在

   nu

   有

   er is

   一条

   een

   畅通的

   vrije

   通道

   doorgang

   了

   geeft een nieuwe toestand aan

   Uitgebreide uitleg

   现在 betekent hier “nu” en plaatst de situatie in het heden. Het is een tijdsbepaling en staat in deze zin vooraan. Voorbeeld: 现在可以走了。 — “Nu kunnen we gaan.” 有 betekent hier “er is” of “er bestaat”. In een bestaanszin introduceert het wat er aanwezig is; het betekent hier niet “hebben”. Een bruikbaar patroon is 有 + iets: 这里有一个出口。 — “Hier is een uitgang.” 一条 bestaat uit 一 (“één”) en het maatwoord 条. Bij 通道 wordt 条 gebruikt om één doorgang of kanaal te tellen. De combinatie kan in het Nederlands natuurlijk met “een” worden vertaald. Het maatwoord komt ook voor bij andere langwerpige of lineaire zaken, bijvoorbeeld 一条路 — “één weg”. 畅通的 beschrijft 通道: de doorgang is vrij en ongeblokkeerd. 畅通 is de basisvorm van deze beschrijving; 的 maakt de beschrijving attributief, zodat zij vóór het zelfstandig naamwoord staat. Vergelijk bijvoorbeeld 畅通的道路 — “een vrije weg”. 通道 betekent “doorgang” of “kanaal”. In deze zin gaat het, volgens de vaste vertaling, om een vrije doorgang. Het woord kan in andere contexten ook een kanaal of route aanduiden, maar die bredere mogelijkheden veranderen de bedoelde betekenis hier niet. 了 staat aan het einde en markeert hier een nieuwe relevante toestand: er is nu een vrije doorgang. Het hoeft niet simpelweg als een verleden tijd te worden vertaald. In combinatie met 现在 laat het zien dat deze situatie nu geldt. Samen vormt de zin het patroon 现在 + 有 + 一条 + beschrijving + zelfstandig naamwoord + 了: “Er is nu een vrije doorgang.” De zin stelt dus vast dat de doorgang op dit moment vrij en ongeblokkeerd is.

7. 我可以站得离墙近一点。

   Ik kan dichter bij de muur gaan staan.

   我可以

   ik kan

   站

   staan

   离

   op afstand van

   墙

   muur

   近一点

   iets dichterbij

   Uitgebreide uitleg

   我可以 betekent hier “ik kan”. 我 is de eerste persoon enkelvoud, “ik”. 可以 is een modaal werkwoord dat mogelijkheid of toestemming uitdrukt; in deze zin gaat het om de mogelijkheid om de beschreven handeling uit te voeren. Bijvoorbeeld: 我可以进去。 — “Ik kan naar binnen.” 站 betekent hier “staan” of “gaan staan” in de bedoelde positionering. De vorm is niet zichtbaar verbogen voor persoon of getal. In 站得离墙近一点 staat 得 na het werkwoord en leidt het een aanvulling in die beschrijft hoe de handeling wordt uitgevoerd of welke toestand zij oplevert. Het patroon is dus: werkwoord + 得 + beschrijving. 离 markeert de afstand ten opzichte van een plaats of referentiepunt: A 离 B ... betekent dat A zich op een bepaalde afstand van B bevindt. Het is geen gewoon woord voor “bij” in elke context; het legt juist de relatie “op afstand van” vast. Bijvoorbeeld: 学校离这里很远。 — “De school is ver van hier.” 墙 betekent “muur” en is hier het referentiepunt in de afstandsconstructie 离墙.... Het zelfstandig naamwoord kan ook met een maatwoord worden gebruikt, bijvoorbeeld 一面墙 — “een muur”. 近一点 betekent “iets dichterbij” of letterlijk “een beetje dichter”. 近 betekent “dichtbij” en 一点 vermindert de graad: het vraagt om een kleine mate van nabijheid, niet om een exact gemeten afstand. Een bruikbaar contrast is 近 “dichtbij” tegenover 远 “ver weg”. In 站得离墙近一点 beschrijft 近一点 de gewenste afstand tot de muur. Samen vormen 站得离墙近一点 en 我可以 de zin: 我可以 + 站得 + 离墙近一点. De spreker zegt dat die persoon zo kan gaan staan dat die iets dichter bij de muur staat. Daarmee blijft de inhoud beperkt tot de eigen mogelijkheid om die positie in te nemen; de zin noemt geen exacte afstand. In het geheel betekent de uiting: “Ik kan dichter bij de muur gaan staan.”

8. 这样走道就不会被挡住了。

   Zo blijft het looppad vrij.

   这样

   op deze manier

   走道

   looppad

   就

   dan; daardoor

   不会

   zal niet

   被挡住

   geblokkeerd worden

   了

   geeft een nieuwe ontstane toestand aan

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier ‘op deze manier’ en verwijst naar de zojuist genoemde manier van dichter bij de muur gaan staan. Een herbruikbaar patroon is 这样…… voor ‘zo/op deze manier …’. Voorbeeld: 这样做更快。 — ‘Zo doen is sneller.’ 走道 is een zelfstandig naamwoord voor een looppad of doorgang. In deze zin is het het onderwerp van de passieve constructie: het looppad ondergaat de handeling. 就 verbindt de manier of voorwaarde met het gevolg. In het patroon 这样……就…… betekent het ongeveer ‘dan’ of ‘daardoor’: ‘als het zo gebeurt, dan …’. Het markeert hier dus het directe gevolg, niet een zelfstandig tijdwoord. 不会 bestaat uit 不 en 会. 会 geeft in deze context een verwachte toekomstige mogelijkheid of gebeurtenis aan; 不会 ontkent die verwachting: ‘zal niet’ of ‘zal niet gebeuren’. Het betekent hier niet dat iemand iets niet kan. Voorbeeld: 这样不会出问题。 — ‘Zo zal er geen probleem ontstaan.’ 被挡住 is de passieve woordgroep. 被 markeert dat 走道 degene is die de werking ondergaat. 挡 betekent ‘blokkeren’ of ‘de doorgang versperren’, en 住 is hier een resultaatscomplement: de blokkering houdt de doorgang daadwerkelijk tegen. Samen betekent 被挡住 dus ‘geblokkeerd worden’ of ‘versperd raken’. De vorm 挡住 is niet simpelweg een tijdsvorm; 住 specificeert het bereikte resultaat. Voorbeeld: 门被箱子挡住了。 — ‘De deur werd door een doos geblokkeerd.’ Het zinsfinale 了 markeert hier een nieuwe of ontstane toestand. In combinatie met 不会 maakt het duidelijk dat de beschreven toekomstige situatie zo zal zijn: het looppad komt niet in een geblokkeerde toestand terecht. Het is hier dus niet alleen een algemene verleden-tijdmarkering. Samen vormen 这样……就…… en de passieve constructie de betekenis: ‘Op deze manier zal het looppad niet geblokkeerd worden.’ De vaste vertaling geeft die uitkomst weer als: ‘Zo blijft het looppad vrij.’