De tafel dekken | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我们看看清单。

   Laten we naar de lijst kijken.

   我们

   wij

   看看

   even kijken

   清单

   lijst

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier ‘wij’. 我 is de basisvorm voor ‘ik’; 们 maakt een persoonlijk voornaamwoord meervoudig, dus 我们 verwijst naar de spreker samen met minstens één andere persoon. Mandarijns Chinees markeert met 我们 niet vanzelf een inclusieve of exclusieve ‘wij’. Voorbeeld: 我们走。 — ‘Laten we gaan.’ 看看 is de herhaalde vorm van 看, ‘kijken’. Bij dit werkwoord maakt de herhaling de handeling vaak kort, licht of uitnodigend: ‘even kijken’ of ‘eens kijken’. In deze zin helpt die vorm mee om een voorstel te formuleren. Voorbeeld: 你看看这个。 — ‘Kijk hier even naar.’ 清单 betekent ‘lijst’, hier de lijst waarnaar gekeken wordt. Het is een zelfstandig naamwoord; het verandert in deze zin niet van vorm. Voorbeeld: 清单在这里。 — ‘De lijst is hier.’ Samen geeft 我们看看清单。 de structuur 我们 + 看看 + zelfstandig naamwoord: ‘Laten we even naar de lijst kijken.’ 我们 benoemt de gezamenlijke deelnemers, 看看 maakt de kijkhandeling kort en mild, en 清单 benoemt wat men bekijkt. De Nederlandse vertaling is daarom natuurlijker als een voorstel met ‘laten we’ dan als een letterlijke mededeling over alleen kijken.

2. 清单在我这里。

   De lijst is hier bij mij.

   清单

   lijst

   在我这里

   hier bij mij

   Uitgebreide uitleg

   清单 betekent hier “lijst”. Het is een zelfstandig naamwoord; hetzelfde woord kan in andere zinnen bijvoorbeeld een inventaris- of checklist bedoelen. In het vorige contextzinnetje staat het ook als het object van “bekijken”, maar hier is het datgene waarvan de locatie wordt aangegeven. 在我这里 geeft de plaats “hier bij mij” aan. 在 markeert in deze zin de locatie van iets; het is dus geen los equivalent van een algemeen Nederlands koppelwerkwoord in elke context. 我 betekent “ik/mij” en 这里 betekent “hier, op deze plaats”. Samen verwijst deze uitdrukking, zoals de vaste vertaling aangeeft, naar een plaats die met de spreker verbonden is: bij de spreker. Een bruikbaar patroon is: A 在 B = “A bevindt zich bij/op/in B”. Voorbeeld: 书在桌子上。 — “Het boek ligt op tafel.” Het locatie-element staat in dit patroon na het onderwerp. De zin wordt zo opgebouwd: 清单 is het onderwerp, en 在我这里 zegt waar de lijst zich bevindt. Samen betekent 清单在我这里。: “De lijst is hier bij mij.” De zin stelt de locatie vast; de vaste vertaling geeft geen extra bewering over wie de lijst heeft gemaakt of wat ermee zal gebeuren.

3. 杯子准备好了吗？

   Zijn de kopjes klaar?

   杯子

   kopje(s)

   准备好

   klaar zijn / klaarmaken

   了吗

   vraag of iets inmiddels zo is

   Uitgebreide uitleg

   杯子 betekent hier “kopje(s)” of “beker(s)”. Het woord verandert niet van vorm voor enkelvoud en meervoud; het aantal volgt uit de context. Het is een zelfstandig naamwoord voor een drinkbeker. Voorbeeld: 一个杯子 = “één kopje”; 两个杯子 = “twee kopjes”. 准备好 betekent hier “klaar zijn” of “klaargemaakt zijn”. 准备 betekent “voorbereiden” en 好 geeft hier aan dat de voorbereiding voltooid is en het gewenste resultaat bereikt is. Samen is dit een herbruikbaar patroon voor iets dat een gereedheids- of voltooiingstoestand bereikt: X准备好了 = “X is klaar”, en 把X准备好 = “X klaarmaken”. Voorbeeld: 饭准备好了。 = “Het eten is klaar.” 了吗 maakt van de voorafgaande bewering een vraag over de huidige toestand of het bereiken van die toestand. 了 markeert hier de overgang naar de toestand “klaar”, terwijl 吗 een ja-neevraag vormt. Het is dus specifiek de vraag of iets inmiddels klaar is. In een ander patroon kan 吗 ook zonder 了 een ja-neevraag maken, bijvoorbeeld 你准备好了吗？ = “Ben je klaar?” Samen betekent 杯子准备好了吗？: “Zijn de kopjes klaar?” Het Chinees markeert in 杯子 zelf geen meervoud; de meervoudige vertaling past bij de vastgelegde betekenis en de context. De vraag gebruikt 准备好了吗 om te vragen of de kopjes nu de toestand “klaar” hebben bereikt.

4. 我都洗了。

   Ik heb ze allemaal gewassen.

   我

   ik

   都

   allemaal

   洗

   wassen

   了

   afgeronde handeling

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en staat als onderwerp vooraan. Het is de eerste persoon enkelvoud; anders dan in het Nederlands verandert deze vorm niet volgens de werkwoordspersoon. 都 betekent hier “allemaal” en staat vóór het werkwoord. Het geeft aan dat de relevante dingen gezamenlijk onder de handeling vallen. In deze zin gaat het, volgens de vertaling en de context, om alle bedoelde kopjes. Een herbruikbaar patroon is: onderwerp + 都 + werkwoord, bijvoorbeeld 他们都来了 — “Ze zijn allemaal gekomen.” 洗 is het werkwoord “wassen”. De vorm verandert in het Chinees niet voor persoon of getal. Het kan bijvoorbeeld ook in 我洗衣服 staan: “Ik was kleren.” In de vaste zin is het voorwerp niet uitgesproken; de context maakt duidelijk wat er gewassen is. 了 staat na het werkwoord als aspectpartikel. Hier presenteert het de washandeling als voltooid; het is dus niet simpelweg een apart woord voor de verleden tijd. Het patroon werkwoord + 了 kan een afgeronde handeling aangeven, bijvoorbeeld 他吃了 — “Hij heeft gegeten.” Samen vormt 我都洗了 de betekenis “Ik heb ze allemaal gewassen.” De volgorde is: “ik” + “allemaal” + “wassen” + een partikel dat de handeling als afgerond weergeeft. Het voorwerp blijft onuitgesproken, maar wordt in deze context als de bedoelde kopjes begrepen.

5. 少了什么吗？

   Ontbreekt er iets?

   少了

   ontbreekt

   什么

   wat

   吗

   maakt er een ja-neevraag van

   Uitgebreide uitleg

   少了 betekent hier dat er iets ontbreekt of dat er iets te weinig is. Het werkwoordelijke element 少 betekent “weinig zijn” of “ontbreken”; 了 markeert hier een nieuwe, vastgestelde toestand: er is iets minder aanwezig dan verwacht. Dit is niet hetzelfde als 小 (“klein”). Voorbeeld: 少了一把勺子。 — “Er ontbreekt een lepel.” Hier staat 少了 vóór het ontbrekende zelfstandig naamwoord. In de gegeven vraag blijft dat ontbrekende element ongespecificeerd. 什么 betekent “wat” en vraagt naar een onbekend ding of een onbekende zaak. In deze zin is het het ontbrekende element: de vraag gaat dus niet over een persoon of over de manier waarop iets gebeurt. Voorbeeld: 你要什么？ — “Wat wil je?” De vorm 什么 verandert niet naar geslacht of meervoud. 吗 staat aan het einde van een mededelende zin en maakt er een algemene ja-neevraag van. Het verandert de woordvolgorde van de voorafgaande zin niet. Hier geeft het aan dat de spreker controleert of de bewering klopt. Samen vormen 少了什么吗？ de vraag: “Ontbreekt er iets?” of natuurlijker: “Mist er iets?” De structuur is 少了 + wat + 吗: “is er iets ontbrekend + wat?” In de context wordt gevraagd of er iets niet aanwezig is; het concrete ontbrekende voorwerp wordt in deze zin niet genoemd.

6. 我们还需要一把勺子。

   We hebben nog één lepel nodig.

   我们

   wij

   还

   nog

   需要

   nodig hebben

   一把

   één exemplaar

   勺子

   lepel

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij/we”: een persoonlijk voornaamwoord voor de spreker of sprekers samen met minstens één andere persoon. Het Chinees markeert in deze vorm geen enkelvoud/meervoud of inclusieve/exclusieve “wij”-betekenis; die informatie moet uit de context komen. 还 betekent hier “nog” en geeft aan dat er boven op de al genoemde of aanwezige benodigdheden iets extra’s nodig is. In andere zinnen kan het ook een voortduring uitdrukken, zoals in 他还在家 — “Hij is nog thuis.” 需要 is het werkwoord “nodig hebben” of “nodig zijn”. Het is een zelfstandig werkwoord en verandert hier niet naar persoon of getal. Een bruikbaar patroon is 需要 + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld 我需要水 — “Ik heb water nodig.” 一把 bestaat uit het getal 一 (“één”) en het maatwoord 把. 把 wordt onder meer gebruikt bij voorwerpen die je kunt vastpakken of die een handvat hebben, waaronder een lepel. In deze vaste zin maakt 一 expliciet dat het om één lepel gaat; het maatwoord alleen is geen getal. 勺子 betekent “lepel”. Het is een zelfstandig naamwoord; 子 hoort hier bij de Chinese woordvorm en moet niet als een afzonderlijk Nederlands betekenisdragend woord worden vertaald. Samen vormen de delen 我们 + 还 + 需要 + 一把勺子: “Wij hebben nog één lepel nodig.” De volgorde is: eerst de groep die iets nodig heeft, daarna “nog”, vervolgens het werkwoord “nodig hebben”, en ten slotte het aantal, het maatwoord en het voorwerp. De vaste vertaling maakt duidelijk dat 还 hier het extra benodigde exemplaar aanduidt en dat 一 als “één” bedoeld is.

7. 我可以再拿一把。

   Ik kan er nog één halen.

   我可以

   ik kan

   再

   nog; opnieuw

   拿

   halen; pakken

   一把

   één stuk

   Uitgebreide uitleg

   我可以 bevat het onderwerp 我 (“ik”) en 可以, dat hier mogelijkheid of vermogen uitdrukt: “kan”. 可以 kan in andere contexten ook toestemming uitdrukken, maar de vaste vertaling ondersteunt hier “ik kan”. Voorbeeld: 我可以帮你。 — “Ik kan je helpen.” 再 betekent hier “nog een keer” of, bij een extra exemplaar, “nog”. In een bevestigende zin verwijst het vaak naar iets dat opnieuw of extra zal gebeuren. Samen met 一把 draagt het hier de betekenis “nog één”. Voorbeeld: 我再试一次。 — “Ik probeer het nog een keer.” 拿 betekent in deze zin iets nemen of halen. Het is het zelfstandige werkwoord; 可以 is alleen het modale element dat aangeeft dat de handeling mogelijk is. Voorbeeld: 请拿书。 — “Pak alsjeblieft het boek.” 一把 bestaat uit het telwoord 一 (“één”) en het classificerende woord 把. 把 wordt gebruikt voor onder meer voorwerpen die je kunt vasthouden of hanteren, zoals een lepel. Het is dus niet zelf het algemene woord voor “stuk”. In deze context wordt het genoemde voorwerp uit de voorafgaande zin — een lepel — niet opnieuw uitgesproken: 一把 betekent “één [lepel]”. Het telwoord 一 geeft hier daadwerkelijk één exemplaar aan. De delen volgen elkaar als volgt: 我可以 (“ik kan”) + 再 (“nog”) + 拿 (“halen”) + 一把 (“één exemplaar, hier: één lepel”). Samen betekent de volledige zin: “Ik kan er nog één halen.”

8. 这样桌子就摆好了。

   Dan is de tafel gedekt.

   这样

   zo; op deze manier

   桌子

   tafel

   就

   dan; zo

   摆好了

   is gedekt; staat klaar

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier ‘zo’ of ‘op deze manier’. Het verwijst naar de manier die in de context relevant is. Een bruikbaar patroon is 这样 + zin: ‘zo/als het zo gaat, …’. Voorbeeld: 这样做就可以了。 — ‘Zo doen is voldoende.’ 桌子 betekent ‘tafel’. Dit zelfstandig naamwoord blijft in deze vorm hetzelfde voor enkelvoud en meervoud; meervoud wordt in het Chinees niet automatisch door een verbuigingsuitgang gemarkeerd. Voorbeeld: 桌子在这里。 — ‘De tafel staat hier.’ 就 geeft hier een direct gevolg aan: ‘dan’ of ‘daarmee’. Samen met 这样 vormt het de relatie ‘als het zo is/zo gebeurt, dan …’. In deze zin hoort 就 dus bij het gevolg, niet bij het zelfstandig naamwoord 桌子. 摆好了 bevat het werkwoord 摆 (‘neerzetten, rangschikken’), gevolgd door 好, dat aangeeft dat het resultaat geslaagd of gereed is, en 了, dat de nieuwe toestand markeert. De vorm 摆好了 betekent hier dat de tafel zo is neergezet of gedekt dat het klaar is. 摆 verandert niet van persoon of getal; het Chinees gebruikt hier geen persoonsvervoeging zoals het Nederlands. Vergelijk 摆好 (‘goed neerzetten/klaarzetten’) met 摆好了 (‘heeft het goed neergezet; is nu klaar’). Voorbeeld: 我把书摆好了。 — ‘Ik heb de boeken netjes klaargelegd.’ Samen betekent 这样桌子就摆好了。: ‘Dan is de tafel zo gedekt’ of natuurlijker: ‘Dan is de tafel gedekt.’ 这样 geeft de manier of voorwaarde aan, 就 markeert het daaropvolgende gevolg, en 摆好了 beschrijft de bereikte gereedheidstoestand van de tafel.