Kiezen wat je wilt eten | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我应该选三明治还是沙拉？

   Zal ik een broodje of een salade kiezen?

   我

   ik

   应该

   zou moeten

   选

   kiezen

   三明治

   broodje

   还是

   of (in een keuzevraag)

   沙拉

   salade

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier ik: het is het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker. In het Mandarijn verandert deze vorm niet naar geslacht of grammaticaal getal. Ter vergelijking: 我们 betekent wij: de spreker samen met minstens één andere persoon; dat hoeven niet meerdere sprekers te zijn. 应该 geeft aan dat iets volgens de spreker passend, verstandig of te verwachten is; in deze vraag wordt het natuurlijk weergegeven als zal ik ... moeten of zou ik ... moeten. Het drukt hier geen vast besluit uit, maar maakt van de keuze een vraag om advies. Een bruikbaar patroon is 应该 + werkwoord, bijvoorbeeld 我应该休息。 — Ik zou moeten rusten. 选 is het werkwoord kiezen of selecteren. De vorm blijft in het Mandarijn hetzelfde voor persoon en getal; tijd en aspect worden niet door een persoonsuitgang aangegeven. In deze zin staat het na 应该: 应该选 betekent dus zou moeten kiezen. 三明治 is het zelfstandig naamwoord voor een sandwich of broodje. Het is een leenwoord en blijft in deze zin onveranderd; het krijgt hier geen zichtbare meervoudsuitgang. Het noemt de eerste optie in de keuzevraag. 还是 betekent in een vraag van het patroon A 还是 B? of: de spreker vraagt welke van twee genoemde mogelijkheden gekozen moet worden. Het verschilt in gebruik van 或者, dat vaak alternatieven in een mededeling verbindt, hoewel 或者 ook in andere vraagcontexten kan voorkomen. Een voorbeeld is 你喝茶还是咖啡？ — Drink je thee of koffie? 沙拉 is het zelfstandig naamwoord voor salade. Ook deze vorm blijft hier onveranderd. In de vaste zin is het de tweede optie tegenover 三明治; de contextzin beschrijft deze salade als een lichtere keuze. Samen vormt 我应该选三明治还是沙拉？ het patroon 我应该 + optie A + 还是 + optie B？: Zal ik een broodje of een salade kiezen? 我 markeert de spreker als degene die kiest, 应该选 vraagt welke keuze passend zou zijn, en 还是 verbindt de twee alternatieven. De vraag laat de twee genoemde opties open; ze zegt niet welke optie uiteindelijk wordt gekozen.

2. 沙拉是比较清淡的选择。

   De salade is een lichtere keuze.

   沙拉

   salade

   是

   is

   比较清淡的

   lichter, relatief licht

   选择

   keuze

   Uitgebreide uitleg

   沙拉 betekent hier “salade”. Het is een zelfstandig naamwoord; de vorm verandert niet voor enkelvoud of meervoud. Voorbeeld: 我喜欢沙拉。 — “Ik houd van salade.” 是 verbindt het onderwerp met een identificatie of classificatie: letterlijk ongeveer “zijn/is”. Het drukt hier geen tijd op zichzelf uit; de tegenwoordige tijd blijkt uit de context. Het is niet nodig in elke Chinese zin die in het Nederlands een vorm van “zijn” heeft. 比较清淡的 beschrijft 选择. 清淡 betekent bij eten dat het mild of niet zwaar gekruid/vet is. 比较 maakt de beschrijving relatief: “relatief licht” of, in deze context, “lichter”. Er wordt hier geen expliciete vergelijking met een genoemd alternatief gemaakt. 的 staat na de beschrijving en maakt die geschikt om vóór het zelfstandig naamwoord te staan: patroon 比较 + bijvoeglijke beschrijving + 的 + zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 这是比较简单的方法。 — “Dit is een relatief eenvoudige methode.” 选择 betekent hier “keuze” en is een zelfstandig naamwoord. Hetzelfde woord kan in andere zinnen ook als werkwoord “kiezen” betekenen; in deze zin wordt het als de gekozen optie beschreven. Voorbeeld: 这是一个好选择。 — “Dit is een goede keuze.” Samen vormt de zin het patroon onderwerp + 是 + beschrijving + 的 + zelfstandig naamwoord: 沙拉 (“de salade”) wordt aangeduid als 比较清淡的选择 (“een relatief lichte keuze”). Daarom betekent de volledige uiting: “De salade is een lichtere keuze.”

3. 我不是很饿。

   Ik heb niet zo veel honger.

   我

   ik

   不是

   ben niet

   很

   erg; heel

   饿

   hongerig

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: een persoonlijk voornaamwoord dat naar de spreker verwijst. Andere personen hebben bijvoorbeeld 你 (“jij”) en 他 (“hij”); 我 verandert niet naar geslacht. 不是 betekent hier “ben niet” en ontkent de daaropvolgende beschrijving. In deze vaste zin moet de combinatie met 很饿 worden gelezen: de spreker zegt dat de toestand “erg hongerig zijn” niet geldt. De vorm 是 staat hier binnen de ontkenningscombinatie 不是; deze uitleg maakt niet van 是 een noodzakelijke algemene koppeling voor elk beschrijvend woord. 很 is een graadwoord met de betekenis “erg” of “heel”. In het Mandarijn staat het vaak vóór een beschrijvend woord, bijvoorbeeld 很忙 (“erg druk”). Hier versterkt het 饿; het betekent dus niet zelfstandig “honger”. 饿 betekent “hongerig zijn” of “honger hebben”. Het is een beschrijvend woord voor een lichamelijke toestand en staat hier na 很. Een bruikbaar patroon is 我很饿 (“Ik heb veel honger”) tegenover 我不是很饿 (“Ik heb niet zo veel honger”). De vertaling maakt duidelijk dat de ontkenning hier de mate van honger beperkt, niet dat de spreker noodzakelijk helemaal geen honger heeft. Samen vormen 我 + 不是 + 很饿 de betekenis: “Ik heb niet zo veel honger.” De woordvolgorde zet eerst de spreker, daarna de ontkenning en vervolgens de graad plus toestand. De formulering is geschikt voor een gewone, neutrale mededeling.

4. 那可能更适合你。

   Dan past die misschien beter bij jou.

   那

   dat/die

   可能

   misschien

   更适合

   beter passen

   你

   jou

   Uitgebreide uitleg

   那 betekent hier “die/dat” en verwijst naar iets dat in de situatie al geïdentificeerd is; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het als “die” bedoeld is, maar noemt niet welk zelfstandig naamwoord het precies aanduidt. Als aanwijzend woord staat het vóór het bedoelde element of wordt het zelfstandig gebruikt. 可能 betekent hier “misschien”. Het is een bijwoord en drukt mogelijkheid uit: 可能 + zin geeft aan dat de spreker de bewering niet als zeker presenteert. Voorbeeld: 他可能很忙。 — “Hij is misschien erg druk.” 更适合 bestaat uit 更 en 适合. 适合 betekent “passen bij” of “geschikt zijn voor”; het beschrijft hier dat iets goed bij de aangesprokene past. 更 maakt daarvan een vergelijking: “beter passen”. Het vergelijkt met een andere, niet genoemde mogelijkheid; de zin zegt dus niet welke andere optie dat is. 适合 kan ook zonder vergelijking worden gebruikt: 这个颜色适合你。 — “Deze kleur past bij jou.” 你 betekent “jij/jou” en is de aangesprokene. Deze vorm verandert in het Chinees niet volgens naamval of grammaticaal geslacht. In 适合你 is de betekenis “bij jou passen”; 你 is degene voor wie de optie geschikt is. Samen vormen de delen: 那 (“die/dat”) + 可能 (“misschien”) + 更适合 (“beter passen”) + 你 (“jou”). De volledige betekenis is: “Dan past die misschien beter bij jou.” De combinatie 更 + 适合 is een herbruikbaar patroon voor “beter bij iemand passen”, terwijl 可能 de hele bewering als onzeker markeert.

5. 你要选什么？

   Wat neem jij?

   你

   jij

   要

   willen

   选

   kiezen

   什么

   wat

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “jij” en is het onderwerp. Deze vorm verandert niet voor onderwerp of object; de rol blijkt hier uit de positie. Voorbeeld: 你喜欢茶吗？ — “Vind jij thee lekker?” 要 staat vóór 选 en geeft aan wat de aangesprokene wil doen: “willen”. Het is hier een modaal werkwoord en krijgt geen aparte uitgang voor persoon of getal. In 你要…？ betekent het ongeveer “wil jij…?”. Voorbeeld: 你要喝茶吗？ — “Wil je thee drinken?” 选 betekent “kiezen” en is het eigenlijke werkwoord na 要. Chinese werkwoorden krijgen hier geen persoonsuitgang; 选 blijft dus dezelfde vorm bij bijvoorbeeld “ik kies” en “jij kiest”. Voorbeeld: 我选这个。 — “Ik kies deze.” 什么 betekent “wat” en vraagt naar datgene wat gekozen of genomen wordt. Het staat vóór het werkwoord, op de plaats van het antwoordende object: 你要选什么？ — “Wat wil jij kiezen?” Samen vormen de woorden de vraag 你要选什么？: onderwerp 你 + 要 voor willen + 选 voor kiezen + 什么 als vraagwoord voor het object. In de vaste vertaling wordt de bedoelde keuze weergegeven als “Wat neem jij?”. De vraag vraagt dus welke optie de aangesprokene zal kiezen of nemen, zonder de opties zelf te noemen.

6. 我想要大一点的。

   Ik wil iets groters.

   我

   ik

   想要

   willen

   大一点

   iets groter

   的

   nominaliseert de beschrijving

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het is het onderwerp van de zin; deze vorm verandert niet met het geslacht van de spreker. 想要 betekent hier “willen”. 想 kan op zichzelf ook “denken” betekenen; samen met 要 drukt 想要 hier duidelijk een wens uit. Een herbruikbaar patroon is 我想要 + gewenst ding: “Ik wil ...”. 大一点 betekent hier “iets groter”. 大 is het basiswoord voor “groot”; 一点 voegt “een beetje” toe. Samen geeft dit aan dat het gewenste ding groter moet zijn dan een eerder bedoelde of beschikbare optie, zonder die vergelijking expliciet te noemen. 一点 geeft hier de mate van het verschil aan en is geen zelfstandig ding. Voorbeeld: 小一点 betekent “iets kleiner”. 的 staat na de beschrijving en maakt die geschikt om een weggelaten zelfstandig naamwoord aan te duiden. In 大一点的 betekent de hele beschrijvende constructie daarom “iets dat iets groter is”, natuurlijk weergegeven als “iets groters”. Welk soort voorwerp bedoeld is, wordt in deze zin niet genoemd. De volledige opbouw is 我 + 想要 + 大一点的: “Ik wil iets dat een beetje groter is.” De vaste Nederlandse vertaling “Ik wil iets groters” geeft dezelfde bedoeling compact weer. De constructie 的 na een beschrijving is bruikbaar wanneer het beschreven zelfstandig naamwoord niet herhaald hoeft te worden.

7. 我选三明治。

   Ik kies de sandwich.

   我

   ik

   选

   kiezen

   三明治

   sandwich

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”. Het is de eerste-persoonsvorm voor de spreker; in het Chinees verandert deze vorm niet voor getal of grammaticaal geslacht. Een herbruikbaar patroon is 我 + werkwoord, bijvoorbeeld 我吃饭。 — “Ik eet.” 选 is het werkwoord “kiezen”. De vorm blijft in het Chinees hetzelfde voor tegenwoordige tijd, persoon en getal; tijd en aspect worden, wanneer nodig, met andere woorden of partikels aangegeven. In deze zin beschrijft 选 de keuze die de spreker maakt. Voorbeeld: 她选沙拉。 — “Zij kiest de salade.” 三明治 betekent hier “sandwich”. Dit is een zelfstandig naamwoord; de vorm verandert niet voor enkelvoud of meervoud. Het Chinese zelfstandig naamwoord staat hier zonder afzonderlijk lidwoord, terwijl de vaste Nederlandse vertaling de sandwich gebruikt. Voor een telbare hoeveelheid kan Chinees bijvoorbeeld een maatwoord gebruiken: 一个三明治 — “één sandwich”. Samen vormt 我选三明治。 het patroon onderwerp + werkwoord + gekozen zaak: “Ik kies de sandwich.” De spreker is de persoon die kiest (我), de handeling is kiezen (选), en de gekozen zaak is de sandwich (三明治).

8. 沙拉适合我。

   De salade past bij mij.

   沙拉

   salade

   适合

   passen bij; geschikt zijn voor

   我

   mij

   Uitgebreide uitleg

   沙拉 betekent hier “salade”. Het is een zelfstandig naamwoord voor dit gerecht. Voorbeeld: 沙拉很好吃。 — “De salade is lekker.” 适合 betekent “passen bij” of “geschikt zijn voor”. In deze zin geeft het aan dat de salade bij de spreker past. Het volgt vaak het patroon A 适合 B: “A past bij/is geschikt voor B”. Voorbeeld: 这件衣服适合我。 — “Deze kleding past bij mij.” 我 betekent in deze zin “mij”. De vorm kan, afhankelijk van zijn functie, ook “ik” betekenen. Na 适合 is het de persoon voor wie iets geschikt is. 我 verandert niet van vorm voor onderwerp of object. Voorbeeld: 我选三明治。 — “Ik kies de sandwich.” Samen vormen 沙拉 适合 我 de betekenis “De salade past bij mij.” De Chinese zin gebruikt geen apart voorzetsel voor het Nederlandse “bij”; 适合 verbindt het geschikte ding rechtstreeks met de persoon of zaak waarvoor het geschikt is.

9. 服务员回来时，我们再点餐。

   Laten we bestellen als de medewerker terugkomt.

   服务员

   medewerker

   回来

   terugkomen

   时

   wanneer; op het moment dat

   我们

   wij

   再

   dan

   点餐

   bestellen

   Uitgebreide uitleg

   服务员 betekent hier “medewerker”, in deze context de medewerker die terugkomt. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar patroon is 服务员 + werkwoord: “de medewerker …”. Het woord bepaalt op zichzelf niet welk soort medewerker bedoeld wordt; de vaste vertaling ondersteunt hier de lezing “medewerker” in de bediening. 回来 betekent “terugkomen”. Dit is een werkwoordelijke combinatie van 回 (“teruggaan/terugkeren”) en 来 (“komen”); samen geeft zij terugkeer naar de relevante plaats of richting aan. In het Chinees markeert deze vorm hier geen verleden tijd: de tijdsrelatie wordt door de context en door 时 uitgedrukt. Voorbeeld: 他回来了。 — “Hij is teruggekomen.” 时 staat na de voorafgaande gebeurtenis en maakt daarvan een tijdsbepaling: 回来时 = “wanneer/als [iemand] terugkomt” of letterlijk “op het moment van terugkomen”. Het patroon werkwoord + 时 kan een tijdsclausule vormen, bijvoorbeeld 吃饭时 — “tijdens het eten”. In deze zin vormt 服务员回来时 dus de voorwaarde in de tijd voor wat daarna gebeurt. 我们 betekent “wij/we”. Dit voornaamwoord markeert in het Mandarijn geen grammaticaal verschil tussen inclusief “wij, jou erbij” en exclusief “wij, jou niet erbij”; de situatie bepaalt dat. Hier is het de groep die volgens de vaste vertaling zal bestellen. 再 betekent hier “dan; daarna”, met de betekenis dat de volgende handeling wordt uitgesteld tot na de terugkeer. Het kan in andere zinnen ook “opnieuw” betekenen, maar in deze zin ondersteunt de vaste vertaling de temporele lezing “dan”. Voorbeeld: 我们明天再说。 — “We bespreken het morgen verder.” 点餐 betekent “bestellen”, specifiek eten of een bestelling in een eetgelegenheid bestellen. Het is een werkwoordelijke combinatie: 点 is hier “bestellen” en 餐 verwijst naar de maaltijd of bestelling. Voorbeeld: 我们现在点餐。 — “We bestellen nu.” Samen vormt 服务员回来时 de tijdsbepaling “als de medewerker terugkomt”. Daarna volgt 我们再点餐: “dan bestellen wij”. De hele vaste zin betekent daarom: “Laten we bestellen als de medewerker terugkomt.” De Nederlandse vertaling geeft de bedoelde voorstelwaarde weer; de Chinese zin gebruikt daarvoor hier de combinatie van 我们 (“wij”), 再 (“dan”) en 点餐 (“bestellen”).