Rust voor een zere been | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我的腿有一点疼。

   Mijn been doet een beetje pijn.

   我的

   mijn

   腿

   been

   有一点

   een beetje

   疼

   pijn doen; pijnlijk zijn

   Uitgebreide uitleg

   我的 betekent hier “mijn”. 我 is het zelfstandig gebruikte voornaamwoord “ik”, en 的 maakt er een bezitsbepaling van: 我的 = “van mij/mijn”. Voor een ander bezittelijk verband kun je bijvoorbeeld 他的书 zeggen: “zijn boek”. Het vaste fragment noemt als bezitter de spreker; de bezitsvorm zelf drukt geen meervoud uit. 腿 betekent hier “been”. Het is een zelfstandig naamwoord. In het Chinees verandert deze vorm niet voor enkelvoud of meervoud; een meervoudige lezing moet uit de context of uit een extra bepaling komen. Voorbeeld: 我的腿很长。 — “Mijn been is lang.” 有一点 verzacht de daaropvolgende toestand: “een beetje”. 有 betekent letterlijk “hebben/er zijn”, maar in deze combinatie helpt het een geringe mate uit te drukken. Het is dus niet op zichzelf een bewering over een afzonderlijk bezit of een exact aantal. Een vergelijkbare hoeveelheidbepaling is 一点儿, eveneens “een beetje”; de keuze hangt mede af van gebruik en regionale voorkeur. 疼 betekent hier “pijn doen” of “pijnlijk zijn”. Het beschrijft de toestand van het been; het is niet hetzelfde als het zelfstandig naamwoord “pijn” in het Nederlands. In het Chinees staat het lichaamsdeel vóór de toestand: 腿疼 betekent ongeveer “het been is pijnlijk” en natuurlijk “het been doet pijn”. Voorbeeld: 我的头疼。 — “Mijn hoofd doet pijn.” Samen vormen 我的腿 (“mijn been”) en 有一点疼 (“doet een beetje pijn/is een beetje pijnlijk”) de volledige betekenis: “Mijn been doet een beetje pijn.” De zin beschrijft een geringe mate van pijn aan het been van de spreker.

2. 在这把椅子上坐一会儿。

   Ga even op deze stoel zitten.

   在 … 上

   op ...

   这

   deze

   把

   maatwoord bij stoel

   椅子

   stoel

   坐

   zitten

   一会儿

   even; een tijdje

   Uitgebreide uitleg

   在 ... 上 vormt hier het plaatsingspatroon 在 + plaats + 上: “op/in een plaats”. 在 staat vóór de plaats en 上 erna. Voorbeeld: 我在桌子上写字。 — “Ik schrijf op de tafel.” 这 betekent hier “deze” en wijst iets aan dat als nabij of relevant wordt gepresenteerd. Deze vorm maakt geen onderscheid naar grammaticaal geslacht. Voor een meervoudige aanwijzing wordt vaak 这些 gebruikt; in 这把椅子 staat 这 in het patroon 这 + maatwoord + zelfstandig naamwoord. 把 is hier een maatwoord bij 椅子. Het wordt ook gebruikt bij verschillende voorwerpen, vaak bij voorwerpen die men kan vastpakken, zoals in 一把伞 — “een paraplu” en 一把刀 — “een mes”. In 这把椅子 markeert het de classificatie van 椅子; het drukt hier niet zelfstandig een aantal uit. 椅子 betekent “stoel”. Het is één zelfstandig naamwoord; 子 is hier onderdeel van het woord en moet niet als een afzonderlijk bezits- of verkleiningssuffix worden opgevat. 坐 betekent hier “zitten”. Chinese werkwoorden veranderen niet naar persoon zoals Nederlandse werkwoorden: dezelfde vorm 坐 kan bijvoorbeeld ook met een expliciet onderwerp voorkomen in 我坐在椅子上。 — “Ik zit op de stoel.” In de vaste zin wordt de aangesprokene niet uitgesproken; de gebiedende bedoeling blijkt uit de combinatie van vertaling en context, niet uit een aparte persoonsvorm van 坐. 一会儿 betekent “even” of “een tijdje” en beperkt hier de duur van het zitten tot een korte periode. Het verwijst niet naar een precieze kloktijd. Voorbeeld: 等一会儿。 — “Wacht even.” Samen vormen 在这把椅子上 de plaatsbepaling “op deze stoel”. Daarna geeft 坐 de handeling “zitten” aan, en 一会儿 geeft de korte duur aan. De hele zin betekent dus: “Ga even op deze stoel zitten.”

3. 我今天走得太多了。

   Ik heb vandaag te veel gelopen.

   我

   ik

   今天

   vandaag

   走

   lopen

   得太多了

   te veel

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en verwijst naar de spreker. Deze vorm verandert niet naar geslacht. Voor “wij” gebruikt het Chinees doorgaans 我们; 我 zelf is dus niet het gewone meervoudige voornaamwoord. 今天 betekent “vandaag” en geeft aan wanneer de gebeurtenis plaatsvindt. Het staat hier vóór de werkwoordelijke uitdrukking en kan zo de tijd van de hele gebeurtenis aangeven. Voorbeeld: 今天休息。 — “Vandaag rust ik uit.” 走 betekent hier “lopen”. Het is een werkwoord en heeft in deze zin geen aparte verleden­tijdsuitgang. Chinees markeert de verleden tijd hier niet met een vervoeging; 今天 en de context plaatsen de handeling in de tijd. Voorbeeld: 我走。 — “Ik loop.” 得太多了 volgt op 走 en geeft aan dat het lopen een te grote mate heeft bereikt: 太多 betekent “te veel”. In 走得太多 beschrijft 得 de mate waarin de handeling gebeurt. Het slotpartikel 了 kan een nieuwe of nu relevante toestand presenteren; het is geen afzonderlijke verleden­tijdsuitgang. Het patroon is werkwoord + 得 + 太 + adjectief of maatbepaling + 了, bijvoorbeeld 我吃得太多了 — “Ik heb te veel gegeten.” Dit is een nieuw oefenvoorbeeld met 我, niet een extra feit uit de bron. Samen vormen 我 + 今天 + 走得太多了 de betekenis: “Ik heb vandaag te veel gelopen.”

4. 把腿抬到这里来，休息一下。

   Leg je been hier omhoog en rust uit.

   腿

   been

   抬到

   naar ... optillen

   这里

   hier

   来

   hierheen bewegen

   休息一下

   even rusten

   Uitgebreide uitleg

   把 opent hier een constructie waarin 腿 als voorwerp vóór de handeling staat. De constructie maakt duidelijk wat er met dat voorwerp moet gebeuren; na het werkwoord volgt hier de bestemming. Het patroon is 把 + voorwerp + werkwoord + aanvulling, bijvoorbeeld 请把手抬高。 = “Til je hand alsjeblieft hoger op.” 腿 betekent hier “been”. De Chinese vorm markeert op zichzelf geen bezit; de vaste vertaling maakt er “je been” van. Bij een uitgedrukt aantal staat er vaak een maatwoord, bijvoorbeeld 一条腿 = “één been”. In de bronzin wordt geen aantal genoemd. 抬到 bestaat hier uit 抬 (“optillen”) en 到 (“naar/tot een bereikt punt”). Samen geeft het de handeling plus de bestemming weer: iets naar een bepaalde plaats optillen. 抬 verandert niet naar persoon of enkelvoud/meervoud. Voorbeeld: 请把手抬高。 = “Til je hand alsjeblieft hoger op.” 这里 betekent “hier” en verwijst naar de plaats die als nabij of aangewezen wordt gepresenteerd. Het is een plaatsaanduiding en krijgt geen verandering voor aantal of grammaticaal geslacht. 来 betekent hier “hierheen bewegen/komen”. Als richtingsaanvulling na een werkwoord geeft het beweging naar het deiktische referentiepunt aan, hier het punt van waaruit “hier” wordt bepaald. Daarom vormt 抬到这里来 samen “hierheen optillen”. Het woord 来 zelf verandert niet naar persoon of aantal. 休息一下 betekent “even rusten”. 休息 is het werkwoord “rusten”; 一下 beperkt de handeling hier tot een korte gelegenheid en geeft dus “even”. Voorbeeld: 我们休息一下。 = “Laten we even rusten.” De volledige zin bevat twee opdrachten. 把腿抬到这里来 zegt, volgens de vaste vertaling, dat je je been naar de aangewezen plek hierheen moet optillen. Daarna voegt 休息一下 de opdracht toe om even te rusten. Samen betekent de zin: “Leg je been hier omhoog en rust uit.”

5. 过一会儿我可以走一走吗？

   Kan ik straks een beetje rondlopen?

   过一会儿

   straks; over een tijdje

   我可以

   ik kan/mag

   走一走

   een beetje rondlopen

   吗

   vraagpartikel voor een ja-neevraag

   Uitgebreide uitleg

   过一会儿 betekent hier “straks” of “over een tijdje”: het verwijst naar een kortere periode na het huidige moment. Het staat vooraan en geeft aan wanneer de handeling plaatsvindt. Een bruikbaar patroon is 过一会儿 + zin, bijvoorbeeld: 过一会儿再来。 — “Kom straks terug.” 我可以 bestaat uit 我 (“ik”) en 可以, een modaal woord dat hier toestemming of mogelijkheid uitdrukt: “ik kan/mag”. 可以 staat vóór de handeling waarop het betrekking heeft. In deze zin wordt niet beweerd dat de spreker iets al doet; er wordt gevraagd of dat later toegestaan of mogelijk is. Voorbeeld: 我可以坐下吗？ — “Mag ik gaan zitten?” 走一走 betekent hier “een beetje rondlopen”. 走 is het werkwoord “lopen/gaan”. De herhaling in 走一走 maakt de handeling kort, beperkt of ontspannen van karakter; het is geen tweede afzonderlijke loopactie. Een vergelijkbaar patroon is 看一看 — “even kijken”. 吗 is een vraagpartikel dat aan het einde van een mededelende zin een ja-neevraag maakt. De woordvolgorde van de mededeling blijft daarbij behouden: 我可以走一走。 betekent “Ik kan/mag een beetje rondlopen”, en 我可以走一走吗？ vraagt of dat zo is. Samen vormen de delen: 过一会儿 (straks) + 我可以 (ik kan/mag) + 走一走 (een beetje rondlopen) + 吗 (ja-neevraag). De volledige betekenis is: “Kan ik straks een beetje rondlopen?”

6. 只有觉得没问题才走动。

   Loop alleen als het goed voelt.

   只有 … 才

   alleen als …, dan pas …

   觉得

   vinden; het gevoel hebben

   没问题

   geen probleem; in orde

   走动

   rondlopen; bewegen

   Uitgebreide uitleg

   只有……才…… vormt hier de voorwaardelijke constructie “alleen als …, dan pas …”. Het deel na 只有 noemt de noodzakelijke voorwaarde; het deel na 才 beschrijft wat pas daarna gebeurt. Een herbruikbaar patroon is bijvoorbeeld: 只有准备好了才开始。 — “Je begint pas als je klaar bent.” 觉得 betekent in deze zin “het gevoel hebben” of “vinden”. Het onderwerp wordt niet uitgesproken; de vaste vertaling ondersteunt hier de lichamelijke beoordeling “als het goed voelt”, zonder dat een specifiek persoon in de Chinese zin wordt benoemd. 觉得 kan ook een mening uitdrukken, bijvoorbeeld: 我觉得这个办法很好。 — “Ik vind deze aanpak heel goed.” 没问题 betekent letterlijk “geen probleem” en betekent hier dat er geen bezwaar of ongemak wordt gevoeld: “in orde” of “het voelt goed”. 没 ontkent de toestand 有问题 (“een probleem hebben”); het is dus niet hetzelfde als een expliciete ontkenning van een handeling. Een bruikbare vaste uitdrukking is: 现在没问题。 — “Nu is het in orde.” 走动 is een werkwoord voor rondlopen of zich bewegen. In deze zin gaat het om bewegen/rondlopen zodra de voorwaarde is vervuld, niet om een specifiek benoemde bestemming. Het kan ook in een praktische context gebruikt worden: 医生让我多走动。 — “De dokter zei dat ik meer moest bewegen.” Samen betekent 只有觉得没问题才走动。: “Loop alleen als het goed voelt” of, met de voorwaardelijke nadruk van 才, “Loop pas rond wanneer je voelt dat het in orde is.” De Chinese zin laat het onderwerp weg; de vertaling maakt er een algemene instructie van zonder een extra deelnemer toe te voegen.

7. 沙发比这把椅子舒服。

   Op de bank zit ik beter dan op deze stoel.

   沙发

   bank

   比

   dan; in een vergelijking

   这

   deze

   椅子

   stoel

   舒服

   comfortabel

   Uitgebreide uitleg

   沙发 betekent hier ‘bank’ of ‘sofa’. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar contrast is 椅子 ‘stoel’; samen met een maatwoord kan dat bijvoorbeeld 这把椅子 ‘deze stoel’ vormen. 比 maakt een vergelijking: A 比 B + eigenschap betekent dat A die eigenschap sterker heeft dan B. In deze zin staat 沙发 vóór 比 en 这把椅子 erna. Voorbeeld: 这个比那个大。= ‘Dit is groter dan dat.’ 这 betekent ‘deze/dit’ en verwijst hier, volgens de vaste vertaling, naar de bedoelde stoel in 这把椅子. Het woord zelf verandert niet naar geslacht of getal. 把 is hier een maatwoord vóór 椅子; het is dus niet het Nederlandse ‘deze’ en draagt niet zelfstandig de betekenis ‘stoel’. 椅子 betekent ‘stoel’. In 这把椅子 staat het na het maatwoord 把. Het patroon 这 + maatwoord + zelfstandig naamwoord is een veelgebruikt patroon voor ‘deze ...’, bijvoorbeeld 这本书 = ‘dit boek’. 舒服 betekent hier ‘comfortabel’ of ‘aangenaam om op te zitten’. Het is een beschrijvend woord dat in de vergelijking de eigenschap benoemt. Het krijgt in deze zin geen aparte uitgang voor persoon, getal of geslacht. Voorbeeld: 这张床很舒服。= ‘Dit bed is erg comfortabel.’ Samen vormt 沙发比这把椅子舒服 de vergelijking ‘De bank is comfortabeler dan deze stoel’. De vaste Nederlandse vertaling maakt dezelfde vergelijking natuurlijker vanuit het perspectief van zitten: ‘Op de bank zit ik beter dan op deze stoel.’ De constructie om te hergebruiken is: A 比 B + beschrijving = ‘A is ...er dan B’.

8. 那就坐在那里，别动腿。

   Ga dan daar zitten en houd je been stil.

   那就

   dan, in dat geval

   坐

   zitten

   在那里

   daar

   别动

   beweeg niet, blijf stil

   腿

   been

   Uitgebreide uitleg

   那就 betekent hier “dan, in dat geval”. 那 verwijst in deze constructie naar een voorafgaande situatie of voorwaarde; 就 markeert wat daarop volgt. Samen vormt dit een veelgebruikt patroon: 那就 + werkwoord = “dan …”. 坐 betekent hier “zitten” en staat als zelfstandig werkwoord in een aansporing of bevel. Het Chinees gebruikt in zo’n korte opdracht geen aparte verbuiging voor persoon of getal. Voorbeeld: 坐下。 — “Ga zitten.” 在那里 betekent “daar”. 在 geeft de locatie aan en 那里 betekent “daar, op die plaats”. In deze zin wordt de plaats als bekend verondersteld, maar de tekst specificeert niet zelfstandig welke concrete plaats dat is. Het patroon 在 + plaats is bruikbaar voor locatie, bijvoorbeeld 在家 — “thuis”. 别动 betekent “beweeg niet” of “blijf stil”. 别 staat voor een negatieve opdracht; 动 is het werkwoord “bewegen”. Het patroon 别 + werkwoord wordt gebruikt om iemand te zeggen iets niet te doen. Voorbeeld: 别走。 — “Ga niet weg.” 腿 betekent hier “been”. Het is een zelfstandig naamwoord; de vertaling maakt duidelijk dat het om één been gaat, maar het Chinese woord zelf markeert hier niet afzonderlijk enkelvoud of meervoud. In 动腿 is 腿 het lichaamsdeel waarop de handeling “bewegen” betrekking heeft. Samen ontstaat de betekenis: “Ga dan daar zitten en houd je been stil.” Eerst geeft 那就 de gevolgtrekking “dan”, daarna geeft 坐在那里 de opdracht om daar te gaan zitten, en 别动腿 voegt de negatieve opdracht toe om het been niet te bewegen. De twee opdrachten staan naast elkaar; het onderwerp wordt in het Chinees niet expliciet genoemd.