Een lunchmenu bestellen | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我想给我们点一份午餐套餐。

   Ik wil een lunchmenu voor ons bestellen.

   我想

   ik wil

   给我们

   voor ons

   点

   bestellen

   一份

   één portie

   午餐

   lunch

   套餐

   menu

   Uitgebreide uitleg

   我想 betekent hier “ik wil” of “ik zou graag willen”. 想 kan als werkwoord een wens of intentie uitdrukken. Een bruikbaar patroon is: 我想 + werkwoord, bijvoorbeeld 我想喝茶。— “Ik wil thee drinken.” In deze zin draagt 我 de betekenis “ik”; 想 verandert hier niet naar persoon of getal. 给我们 betekent “voor ons”. 给 kan hier een ontvanger of begunstigde inleiden: 给 + persoon/personen + werkwoord. Het is dus niet het werkwoord “geven” in deze zin, maar markeert voor wie de bestelling bedoeld is. 我们 betekent “wij/ons” en verwijst hier, volgens de vertaling, naar de groep waartoe de spreker behoort. 点 betekent hier “bestellen”, vooral eten of drinken bestellen. Het is een zelfstandig bruikbaar werkwoord: 点菜 betekent bijvoorbeeld “gerechten bestellen”. In deze zin gaat 点 vooraf aan wat besteld wordt: 点 + bestelling. 一份 betekent “één portie” of “één bestellingseenheid”. 一 is het getal “één” en 份 is een maatwoord voor een portie of een afzonderlijke bestelling van eten. Het maatwoord staat tussen het getal en het zelfstandig naamwoord: 一份套餐. In een andere context kan 份 ook worden gebruikt voor bijvoorbeeld een exemplaar of een portie; de precieze eenheid hangt van het zelfstandig naamwoord af. 午餐 betekent “lunch” of “middageten”. Het kan als zelfstandig naamwoord worden gebruikt, zoals in 午餐时间 — “lunchtijd”. Hier bepaalt het welk soort 套餐 bedoeld wordt. 套餐 betekent “menu” of “maaltijdcombinatie”: een samengestelde aanbieding van eten, vaak als één geheel besteld. 套 is hier onderdeel van het vaste woord 套餐, niet een afzonderlijk Nederlands equivalent van “menu”. Het woord kan in andere combinaties ook een set of pakket aanduiden. Samen vormen de delen: 我想 + 给我们 + 点 + 一份午餐套餐. Letterlijk opgebouwd is dat: “Ik wil voor ons één lunch-maaltijdcombinatie bestellen.” Natuurlijk Nederlands is: “Ik wil een lunchmenu voor ons bestellen.” De context maakt duidelijk dat dit om het bestellen van eten gaat; de volgende vraag kan vervolgens een keuze binnen de maaltijd betreffen.

2. 你更想要鸡肉还是鱼？

   Heb je liever kip of vis?

   你

   jij

   更想要

   liever willen

   鸡肉

   kip

   还是

   of

   鱼

   vis

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “jij”: de aangesprokene is degene die de voorkeur uitspreekt. Deze vorm markeert geen geslacht en maakt op zichzelf ook niet duidelijk of het om één of meer personen gaat; 你们 is de gebruikelijke vorm voor “jullie”. Voorbeeld: 你喜欢茶吗？ — “Vind je thee lekker?” 更想要 drukt uit dat iemand iets liever wil of er sterker de voorkeur aan geeft. 想要 is de basisvorm voor “willen” of “willen hebben”; 更 voegt de vergelijking “meer/liever” toe. In deze zin gaat het dus niet alleen om willen, maar om kiezen tussen twee mogelijkheden. Voorbeeld: 我更想要米饭。 — “Ik wil liever rijst.” 鸡肉 betekent “kippenvlees” of kortweg “kip” als voedsel. 肉 betekent “vlees”, terwijl 鸡 “kip” betekent; samen vormt 鸡肉 de gebruikelijke benaming voor kippenvlees. Voorbeeld: 我喜欢鸡肉。 — “Ik houd van kip.” 还是 betekent in een vraag “of” wanneer de spreker om een keuze tussen genoemde opties vraagt. Het patroon A 还是 B？ komt overeen met “A of B?” In een gewone mededeling wordt voor “of” vaak 或者 gebruikt; 还是 is hier juist passend omdat de zin een keuzevraag is. Voorbeeld: 你要茶还是咖啡？ — “Wil je thee of koffie?” 鱼 betekent “vis”. Het woord kan naar het dier verwijzen en, zoals hier tegenover 鸡肉, ook naar vis als voedsel; de vaste vertaling maakt die voedselbetekenis duidelijk. Voorbeeld: 我想要鱼。 — “Ik wil vis.” Samen vormen de delen 你 + 更想要 de vraag naar de voorkeur van de aangesprokene. Daarna noemt 鸡肉还是鱼 de twee keuzemogelijkheden: kip of vis. De volledige betekenis is daarom: “Heb je liever kip of vis?”

3. 今天我觉得鱼更好。

   Vis lijkt me vandaag beter.

   今天

   vandaag

   我

   ik

   觉得

   vinden; denken

   鱼

   vis

   更好

   beter

   Uitgebreide uitleg

   今天 betekent hier “vandaag” en staat vooraan als tijdsbepaling. Het kan ook later in een Chinese zin staan, maar vooraan maakt het meteen duidelijk wanneer de uitspraak geldt. 我 betekent “ik”. Dit is de eerste persoon enkelvoud. Het verandert niet naar geslacht; het blijft 我 voor de spreker, ongeacht wie die spreker is. 觉得 betekent hier “vinden” of “denken”. Het introduceert de persoonlijke beoordeling van de spreker: 我觉得 + beoordeling = “ik vind/denk dat …”. Voorbeeld: 我觉得很好。 — “Ik vind het heel goed.” 鱼 betekent “vis”. Het zelfstandig naamwoord heeft in deze zin geen zichtbaar meervoudsteken; de context bepaalt of het om vis als gerecht of om vis in een andere betekenis gaat. Hier past de betekenis “vis” als eetkeuze bij de vaste vertaling. 更好 betekent “beter”. 好 is de basisvorm “goed”; 更 maakt de vergelijking expliciet: 更好 = “beter” of “nog beter”. Het vergelijkbare patroon is A 比 B 更好 — “A is beter dan B”. In deze zin staat de tweede optie niet opnieuw in de Chinese tekst, maar de vergelijking is door 更 wel aanwezig. Voorbeeld: 这个更好。 — “Deze is beter.” Samen ontstaat de volgorde 今天 + 我 + 觉得 + 鱼 + 更好: “Vandaag vind/denk ik dat vis beter is.” 今天 geeft de tijd aan, 我觉得 markeert de persoonlijke beoordeling, en 鱼更好 is de beoordeelde keuze. De vaste vertaling “Vis lijkt me vandaag beter” geeft dezelfde bedoeling weer.

4. 里面有米饭和一份小菜。

   Er zit rijst en één klein bijgerecht bij.

   里面

   erin; binnenin

   有

   er is; bevat

   米饭

   gekookte rijst

   一份

   één portie

   小菜

   bijgerecht

   Uitgebreide uitleg

   里面 betekent hier “erin” of “binnenin”: het verwijst naar de inhoud van iets dat al als kader geldt. Het is een plaatsaanduiding; het bepaalt niet zelfstandig wie of wat de inhoud bevat. Voorbeeld: 盒子里面有茶。 — “In de doos zit thee.” 有 betekent in deze constructie “er is/zijn” of “bevat”. Het patroon plaats + 有 + ding noemt wat zich op die plaats bevindt. 有 heeft hier niet de betekenis “bezitten” van een persoon; de context maakt de inhoudslezing passend. Voorbeeld: 桌上有一本书。 — “Op tafel ligt een boek.” 米饭 betekent “gekookte rijst”, dus rijst als bereide maaltijd. 饭 kan in andere contexten ook algemener naar een maaltijd verwijzen, maar in deze uiting wordt het concrete voedsel rijst genoemd. Chinese zelfstandige naamwoorden krijgen hier geen meervoudsuitgang. 一份 betekent “één portie”. 一 is het telwoord “één” en 份 is het maatwoord voor een portie of een afzonderlijk bestelde hoeveelheid. Het maatwoord staat tussen het telwoord en het zelfstandig naamwoord: 一份 + zelfstandig naamwoord. In deze zin maakt 一份 de hoeveelheid van 小菜 expliciet. 小菜 betekent “bijgerecht”. 小 betekent hier niet noodzakelijk dat het gerecht fysiek klein is; samen vormt 小菜 de gebruikelijke benaming voor een bijgerecht. Het is daarom nuttig om deze twee tekens als één woord te leren, in plaats van 小 hier los als “klein” te vertalen. Samen vormen de delen 里面 + 有 + 米饭 + 一份小菜: “Erin zit rijst en één portie bijgerecht.” De plaatsaanduiding staat voorop, 有 introduceert de aanwezige inhoud, en daarna worden de twee inhoudselementen genoemd: rijst en één portie bijgerecht. De vaste Nederlandse vertaling maakt daarbij expliciet dat het om één portie gaat.

5. 哪个小菜看起来最好？

   Welk bijgerecht ziet er het beste uit?

   哪个

   welk(e)

   小菜

   bijgerecht

   看起来

   eruitzien

   最好

   het beste

   Uitgebreide uitleg

   哪个 betekent hier “welk(e)”: het vraagt om één keuze uit een bekende of veronderstelde groep. In het Chinees verandert 哪个 niet naar geslacht of meervoud. Het bestaat uit 哪 “welk” en de maatwoordcomponent 个; in een zin als 哪个小菜？ staat het vóór het zelfstandig naamwoord. 小菜 betekent hier “bijgerecht”. Het is een zelfstandig naamwoord; 小 moet je in deze combinatie niet automatisch als een gewone uitspraak over klein formaat lezen. Het geheel is een bruikbare benaming voor een klein of aanvullend gerecht. Voorbeeld: 我点了一个小菜。 — “Ik heb een bijgerecht besteld.” 看起来 betekent letterlijk ongeveer “eruitzien” en wordt gebruikt om een indruk op basis van uiterlijk of waarneming uit te drukken. 看 is het werkwoord “kijken” en 起来 vormt hier samen met 看 de constructie 看起来 “eruitzien”. Voorbeeld: 这个汤看起来很热。 — “Deze soep ziet er erg heet uit.” 最好 betekent hier “het beste”. Het is de hoogste trap van 好 “goed”: 好 — goed, 更好 — beter, 最好 — het beste. In het Chinees krijgt het bijvoeglijke woord daarbij geen aparte verbuiging; 最 markeert de hoogste graad. 最好 staat hier na 看起来, omdat het beschrijft hoe het gerecht eruitziet. Samen vormt de zin de vraag 哪个小菜 + 看起来 + 最好: “Welk bijgerecht ziet er het beste uit?” 哪个 vraagt welk lid van de relevante groep bedoeld wordt, 小菜 benoemt dat soort gerecht, en 看起来最好 vergelijkt de visuele indrukken en kiest de hoogste graad.

6. 蔬菜看起来新鲜又简单。

   De groenten zien er vers en eenvoudig uit.

   蔬菜

   groenten

   看起来

   eruitzien; lijken

   新鲜

   vers

   又 … 又

   zowel ... als ...

   简单

   eenvoudig

   Uitgebreide uitleg

   蔬菜 betekent hier “groenten” en is het onderwerp. Het woord kan als algemene soortnaam of als meervoudige hoeveelheid worden gebruikt; het Chinees markeert meervoud hier niet met een aparte uitgang. Voorbeeld: 我喜欢蔬菜。 — “Ik houd van groenten.” 看起来 betekent letterlijk ongeveer “eruitzien” en wordt gebruikt om een indruk of waarneming uit te drukken. Het is een vaste combinatie: 看 (“kijken”) + 起来, maar in deze betekenis moet je de combinatie als geheel leren. Er is hier geen persoons- of tijdsverbuiging. Patroon: onderwerp + 看起来 + beschrijving. Voorbeeld: 这个菜看起来很好吃。 — “Dit gerecht ziet er lekker uit.” 新鲜 betekent hier “vers”. Het is een beschrijvend woord dat na 看起来 de indruk van de groenten benoemt. Chinese beschrijvende woorden krijgen in deze constructie geen aparte adjectiefuitgang voor getal of geslacht. Voorbeeld: 水果看起来新鲜。 — “Het fruit ziet er vers uit.” 又 ... 又 ... verbindt hier twee gelijktijdig geldende beschrijvingen: “zowel ... als ...”. Het eerste 又 staat vóór 新鲜 en het tweede vóór 简单; samen vormen ze dus één herbruikbaar patroon, niet twee losse betekenissen van “opnieuw”. Patroon: 又 + beschrijving 1 + 又 + beschrijving 2. Voorbeeld: 这道菜又好吃又便宜。 — “Dit gerecht is zowel lekker als goedkoop.” 简单 betekent hier “eenvoudig” of “simpel”. Het beschrijft in combinatie met 又 ... 又 ... nog een kenmerk van de groenten. Het woord kan in andere contexten ook iets als “ongecompliceerd” betekenen; hier gaat het om de bedoelde beschrijving “eenvoudig”. Voorbeeld: 这个做法很简单。 — “Deze bereidingswijze is heel eenvoudig.” Samen is de structuur 蔬菜 + 看起来 + 又 + 新鲜 + 又 + 简单: “De groenten zien er zowel vers als eenvoudig uit.” 蔬菜 is degene waarover de indruk wordt gegeven, 看起来 markeert die indruk, en 又 ... 又 ... koppelt de twee beschrijvingen. De zin stelt beide kenmerken tegelijk voor.

7. 我们选蔬菜吧。

   Laten we de groenten kiezen.

   我们

   wij

   选

   kiezen

   蔬菜

   groenten

   吧

   voorsteltoon

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij” en verwijst naar de groep waarin de spreker zichzelf insluit. Het woord bestaat uit 我 (“ik”) plus 们, een meervoudsmarkeerder die bij persoonlijke voornaamwoorden wordt gebruikt: 我 = ik, 我们 = wij. 们 wordt niet als zelfstandig woord voor gewone meervoudige zelfstandige naamwoorden gebruikt. 选 is een werkwoord met de betekenis “kiezen”. De vorm verandert hier niet voor persoon of getal. Een bruikbaar patroon is 主语 + 选 + 名词: “iemand kiest iets”. Voorbeeld: 我选这个。 — “Ik kies dit.” 蔬菜 betekent “groenten” en is hier het gekozen object. Het is een zelfstandig naamwoord; de vorm markeert op zichzelf geen enkelvoud of meervoud. In deze zin verwijst het volgens de vaste vertaling naar de groenten die gekozen zullen worden. 吧 staat aan het einde en maakt van de mededeling een voorstel: de spreker stelt voor om samen iets te doen. Het is dus geen zelfstandig woord voor een concrete zaak, maar een modaal partikel dat de toon van de hele zin beïnvloedt. Zonder 吧 zou 我们选蔬菜。 eerder een gewone mededeling zijn: “Wij kiezen groenten.” Samen vormen de delen 我们 + 选 + 蔬菜 + 吧: “Laten we de groenten kiezen.” 我们 geeft de groep inclusief de spreker aan, 选 beschrijft de handeling, 蔬菜 is wat gekozen wordt en 吧 maakt er een gezamenlijk voorstel van.

8. 我现在可以下单。

   Ik kan de bestelling nu plaatsen.

   我

   ik

   现在

   nu

   可以

   kunnen; mogen

   下单

   een bestelling plaatsen

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is een persoonlijk voornaamwoord; een voorbeeld is 我现在很忙。 — “Ik heb het nu erg druk.” 现在 betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Het kan vóór de persoonsgroep of vóór het werkwoord staan, zoals in 我现在吃饭。 — “Ik eet nu.” 可以 geeft hier aan dat iets mogelijk of toegestaan is: “kunnen” of, afhankelijk van de situatie, “mogen”. Het staat vóór de handeling die mogelijk of toegestaan is. Vergelijk 我可以走。 — “Ik kan/mag gaan.” Dit is niet hetzelfde als 想, dat “willen” betekent: 我想下单。 — “Ik wil een bestelling plaatsen.” 下单 is een werkwoordelijke combinatie die betekent “een bestelling plaatsen”. Het wordt gebruikt voor het uitvoeren van die bestelhandeling, niet alleen voor het hebben van een wens om te bestellen. Een voorbeeld is 她已经下单了。 — “Zij heeft al een bestelling geplaatst.” Samen vormen de delen: 我 + 现在 + 可以 + 下单: “Ik kan de bestelling nu plaatsen.” 可以 maakt duidelijk dat de spreker nu de mogelijkheid of toestemming heeft om 下单 uit te voeren; 现在 bepaalt wanneer dat gebeurt.