Restjes bewaren voor morgen | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 晚饭剩下了很多饭菜。

   Er zijn veel restjes van het avondeten.

   晚饭

   avondeten

   剩下

   overblijven

   很多

   veel

   饭菜

   eten en gerechten

   Uitgebreide uitleg

   晚饭 betekent hier “avondeten” en is een zelfstandig naamwoord. Het kan ook als tijdsaanduiding vóór een werkwoord staan, bijvoorbeeld: 晚饭后我们散步。 — “Na het avondeten wandelen we.” In deze zin geeft het aan met welke maaltijd de restjes verband houden. 剩下 betekent hier “overblijven” of “over zijn”. De vorm 剩下了 bevat 了, dat hier aangeeft dat de toestand van overgebleven zijn als vastgesteld of ingetreden wordt gepresenteerd. 剩下 kan ook in een andere constructie voorkomen, bijvoorbeeld: 还剩下三本书。 — “Er zijn nog drie boeken over.” Het getal in dat voorbeeld hoort bij 书, niet bij het werkwoord. 很多 betekent “veel” en staat vóór het woord waarop de hoeveelheid betrekking heeft. Het is een hoeveelheidsbepaling, geen zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar contrast is 很多 “veel” tegenover 很少 “weinig”, bijvoorbeeld: 这里有很多人。 — “Hier zijn veel mensen.” 饭菜 betekent “eten en gerechten”, dus bereid voedsel als geheel. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: 饭 verwijst onder andere naar gekookte rijst of een maaltijd, terwijl 菜 onder andere een gerecht kan aanduiden. In deze zin gaat 饭菜 volgens de vertaling om het voedsel dat van het avondeten is overgebleven. Samen vormen de delen de betekenis: 晚饭 bepaalt de relatie met het avondeten; 剩下了 zegt dat voedsel is overgebleven; 很多 geeft de hoeveelheid aan; en 饭菜 noemt wat er over is. De volledige zin betekent daarom: “Er zijn veel restjes van het avondeten.”

2. 我们把它们放进一个干净的盒子里吧。

   Laten we ze in een schone bak doen.

   我们 … 吧

   laten we …

   把

   het object markeren

   它们

   ze

   放进

   erin doen

   一个

   een (met maatwoord)

   干净

   schoon

   盒子

   doos; bak

   里

   in

   Uitgebreide uitleg

   我们 … 吧 combineert 我们 (“wij”) met 吧, een zinseindpartikel dat hier een voorstel maakt: “laten we …”. Het is dus geen gewone mededeling over wat wij doen. Voorbeeld: 我们走吧。 = “Laten we gaan.” 把 markeert het object dat de spreker vóór de werkwoordelijke handeling plaatst. De constructie 把 + object + werkwoord legt de nadruk op wat er met dat object gebeurt. Hier staat 它们 na 把, waarna wordt gezegd dat ze ergens in worden gedaan. 把 betekent hier niet zelfstandig “naar voren halen” in de ruimtelijke zin; het is een grammaticaal markeringswoord. 它们 is de meervoudsvorm voor niet-menselijke referenten. In deze context verwijst het, volgens de voorafgaande zin en de vertaling, naar de overgebleven etenswaren. 它 is de enkelvoudsvorm; 它们 bevat het meervoudselement 们. Voor personen wordt doorgaans een andere vorm gebruikt, zoals 他们. 放进 betekent hier “in doen” of “ergens in plaatsen”. 放 is de basisvorm “plaatsen/neerzetten”; 进 geeft de richting naar binnen aan. Samen laat 放进 + plaats zien dat het object de binnenkant van een plaats of houder ingaat. Voorbeeld: 把书放进包里。 = “Doe het boek in de tas.” 一个 bestaat uit 一 (“één”) en het maatwoord 个. In deze zin maakt het samen met 盒子 een nominale groep die naar één doos verwijst, met de natuurlijke Nederlandse vertaling “een doos”. Het is geen bewering dat er één stuk voedsel is. Chinese zelfstandige naamwoorden worden vaak met een maatwoord gecombineerd: 一个盒子. 干净 betekent “schoon”. Het beschrijft hier de toestand van de doos en staat vóór het zelfstandige naamwoord dat het nader bepaalt. In de feitelijke zin staat de volledige combinatie 干净的盒子; 的 verbindt hier de beschrijving met het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 干净的杯子 = “een schoon kopje”. 盒子 betekent hier “doos” of, passend bij de vaste vertaling, “bak”. 盒 is de kern voor een doosachtig voorwerp en 子 maakt deel uit van de gebruikelijke zelfstandige vorm 盒子; 子 is hier niet los het Nederlandse “kind”. 里 betekent “binnenkant” of “in” wanneer het na een plaats- of houderwoord staat. In 盒子里 vormt het met 盒子 de plaatsaanduiding “in de doos/bak”. Het is dus niet het werkwoordelijke “in doen”; dat effect komt uit 放进. Samen vormt de zin 我们把它们放进一个干净的盒子里吧: “Laten we ze in een schone bak doen.” De structuur is voorstel (我们 … 吧) + gemarkeerd object (把它们) + handeling en richting (放进) + bestemming (一个干净的盒子里).

3. 我可以明天午饭时把它们热一下吗？

   Kan ik ze morgen voor de lunch opwarmen?

   我可以

   kan ik

   明天

   morgen

   午饭

   lunch

   它们

   ze

   热

   opwarmen

   一下

   even, kort

   吗

   maakt er een ja-neevraag van

   Uitgebreide uitleg

   我可以 combineert 我, “ik”, met het modale 可以, “kunnen/mogen”. In deze vraag drukt 可以 uit dat de spreker toestemming vraagt om iets te doen. Het patroon 我可以 + werkwoord … 吗？ is herbruikbaar voor “Mag/kan ik …?” 明天 betekent “morgen” en geeft het tijdstip aan. Het staat hier vóór de handeling, zodat de handeling voor morgen wordt gepland. 午饭 betekent “lunch” en is een zelfstandig naamwoord. In deze zin staat het samen met het daaropvolgende 时: 午饭时 betekent “tijdens de lunch”. 时 maakt dus van het genoemde moment een tijdsbepaling. 它们 betekent hier “ze” en verwijst, volgens de vertaling en de context, naar dezelfde niet nader benoemde zaken die eerder in een bak zijn gedaan. Het is een derde-persoons meervoudig voornaamwoord voor zaken of dieren; het geeft hier niet aan welke specifieke zaken het zijn buiten die context. 热 is hier het werkwoord “opwarmen” of “warm maken”. Dezelfde vorm kan in andere zinnen ook “heet/warm” als beschrijving betekenen, maar hier is het een handeling met 它们 als object. Een bruikbaar patroon is 把 + object + 热: daarmee wordt het object vóór de handeling geplaatst. 一下 volgt op het werkwoord en begrenst de handeling als een korte of eenvoudige actie. Het betekent hier niet noodzakelijk letterlijk “één keer”; 热一下 klinkt als “even opwarmen”. 吗 staat aan het einde en maakt van de voorafgaande mededeling een ja-neevraag. Het vraagt hier of de spreker toestemming krijgt, niet welke informatie over de handeling. Samen ontstaat het patroon 我可以 + tijdsbepaling + 把 + object + werkwoord + 一下 + 吗？: “Kan/mag ik morgen tijdens de lunch ze even opwarmen?” De tijdsbepaling is 明天午饭时, 把它们 markeert wat wordt behandeld, en 热一下 beschrijft de korte opwarmhandeling.

4. 可以，只要我们把它们放在冰箱里，直到明天午饭。

   Dat kan, als we ze tot morgen bij de lunch in de koelkast bewaren.

   可以

   kan; mogelijk

   只要

   zolang; als maar

   我们

   wij; we

   把它们

   ze als object markeren

   放在

   plaatsen; neerzetten

   冰箱里

   in de koelkast

   直到

   tot; totdat

   明天午饭

   de lunch van morgen

   Uitgebreide uitleg

   可以 betekent hier dat iets mogelijk of toegestaan is: “dat kan”. Als modaal woord kan het ook vermogen uitdrukken, maar in deze zin gaat het om de haalbaarheid van de voorgestelde handeling. Voorbeeld: 现在可以吃。 — “Nu kunnen we eten.” 只要 introduceert de voorwaarde “zolang/als maar”. De voorwaarde volgt hier op de mededeling dat het kan. Een veelgebruikt patroon is 只要……就……, waarbij 就 het gevolg markeert; in deze zin staat het gevolg al in 可以. Voorbeeld: 只要你喜欢，就拿走吧。 — “Als je het maar leuk vindt, neem het dan mee.” 我们 is “wij/we” en verwijst naar de groep waarin de spreker zichzelf meetelt. Het woord verandert niet naar een aparte vorm voor onderwerp of object. Voorbeeld: 我们明天见。 — “We zien elkaar morgen.” 把它们 markeert 它们 als het object waarop de volgende handeling gericht is. 它们 is de meervoudsvorm voor niet-menselijke of als niet-menselijk behandelde referenten; volgens de vaste vertaling gaat het hier om “ze”, maar de afzonderlijke referenten worden niet verder benoemd. De constructie 把 + object + werkwoord legt nadruk op wat er met dat object gebeurt. Voorbeeld: 把它们放在桌上。 — “Zet ze op tafel.” 放在 bestaat uit 放 “plaatsen/neerzetten” en 在 als plaatsaanduidend element. 放 is het werkwoord; 在 geeft aan waar het object terechtkomt. In deze zin beschrijft 放在冰箱里 het in de koelkast plaatsen; door de voorwaarde en de tijdsgrens wordt duidelijk dat ze daar tot het genoemde moment blijven. Voorbeeld: 请把书放在这里。 — “Leg het boek hier neer.” 冰箱里 betekent “in de koelkast”. 冰箱 is “koelkast” en 里 betekent “binnen/in” en maakt de binnenruimte als locatie expliciet. Voorbeeld: 牛奶在冰箱里。 — “De melk staat in de koelkast.” 直到 geeft het eindpunt van een tijdsduur aan: “totdat/tot”. Hier introduceert het de grens waarop de beschreven toestand eindigt. Het zegt op zichzelf niet dat er op dat moment een bepaalde handeling wordt uitgevoerd. Voorbeeld: 我等到晚上。 — “Ik wacht tot de avond.” 明天午饭 betekent “de lunch van morgen” of, als tijdsaanduiding, “morgen bij de lunch”. 明天 is “morgen” en 午饭 is “lunch”; samen vormen ze hier het tijdspunt na 直到. Samen betekent 只要我们把它们放在冰箱里，直到明天午饭 letterlijk dat de voorwaarde is dat wij ze in de koelkast plaatsen en ze daar tot morgen bij de lunch houden. Met 可以 ervoor ontstaat de volledige betekenis: “Dat kan, zolang we ze tot morgen bij de lunch in de koelkast bewaren.”

5. 我应该在盒子上贴个标签吗？

   Zal ik een etiket op de bak plakken?

   我

   ik

   应该

   zou moeten

   在 … 上

   op …

   盒子

   doos; bak

   贴

   plakken

   个

   algemeen classificatiewoord

   标签

   etiket

   吗

   vraagpartikel

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de eerste persoon enkelvoud; in het Chinees verandert deze vorm niet naar geslacht of naamval. Voorbeeld: 我喜欢茶。 — “Ik houd van thee.” 应该 geeft aan wat volgens de spreker passend of verstandig is: “zou moeten”. In deze vraag wordt het samen met 我 gebruikt om te vragen of de spreker iets moet doen; de vaste vertaling geeft dat natuurlijk weer als “Zal ik …?”. Het is niet hetzelfde als een zekere toekomstige gebeurtenis. Voorbeeld: 你应该休息。 — “Je zou moeten rusten.” 在 … 上 geeft de plaats of het oppervlak aan: iets bevindt zich op of wordt op iets aangebracht. In deze zin zijn 在 en 上 samen één ruimtelijk patroon, terwijl 盒子 het oppervlak of de drager invult. Voorbeeld: 把名字写在纸上。 — “Schrijf de naam op het papier.” 盒子 betekent hier “doos” of, volgens de vaste vertaling, “bak”. 盒 is het kernwoord voor een doosachtige houder; 子 maakt deel uit van het zelfstandige naamwoord en is hier geen los Nederlands-achtig achtervoegsel met een eigen vertaling. Voorbeeld: 盒子在桌子上。 — “De doos staat op tafel.” 贴 betekent hier iets ergens op plakken of aanbrengen. Het is een werkwoord; de vorm verandert niet voor persoon of getal. Voorbeeld: 请贴在这里。 — “Plak het hier, alstublieft.” 个 is een veelgebruikt classificatiewoord na een telwoord of een onbepaalde hoeveelheid en vóór een zelfstandig naamwoord. In 个标签 maakt het de combinatie natuurlijk, maar het beweert op zichzelf geen specifiek aantal; de vaste vertaling “een etiket” komt uit de hele nominale groep. Voorbeeld: 我买了个杯子。 — “Ik heb een kopje gekocht.” 标签 betekent “etiket” of “label”: een stukje materiaal of een aanduiding waarmee iets wordt geïdentificeerd. In deze zin is het het voorwerp dat wordt aangebracht. Voorbeeld: 这个标签很清楚。 — “Dit etiket is duidelijk.” 吗 staat aan het einde van een ja-neevraag. Het verandert de voorafgaande mededeling in een vraag; het is geen zelfstandig vraagwoord. Samen met de rest maakt het de uiting tot een verzoek om bevestiging van de voorgestelde handeling. De delen bouwen de zin als volgt op: 我 is de handelende persoon, 应该 maakt van de handeling een vraag over wat passend is, en 在盒子上 geeft aan waar iets komt. Daarna zegt 贴个标签 dat de spreker een etiket moet aanbrengen; 吗 markeert de volledige uiting als vraag. Als geheel betekent de zin: “Zal ik een etiket op de bak plakken?” De vraag is geschikt wanneer iemand toestemming of bevestiging wil voor die voorgestelde handeling.

6. 这样，明天我们就知道里面是什么了。

   Dan weten we morgen wat erin zit.

   这样

   zo; op die manier

   明天

   morgen

   我们

   wij; ons

   知道

   weten

   里面

   erin; vanbinnen

   是什么

   wat het is

   了

   geeft hier een afgeronde of nu relevante toestand aan

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier ‘zo’ of ‘op die manier’. Het verwijst naar een manier of omstandigheid die uit de context blijkt en staat vooraan als kader voor wat volgt. Herbruikbaar patroon: 这样，…… = ‘Zo …’ of ‘Op die manier …’. Voorbeeld: 这样就可以了。 — ‘Zo is het goed.’ 明天 betekent ‘morgen’ en geeft het tijdstip aan. Chinese tijdsbepalingen staan vaak vóór het werkwoord: 明天我们去。 — ‘Morgen gaan we.’ 我们 betekent ‘wij’ of ‘ons’. Deze vorm kan, afhankelijk van de context, de spreker met anderen aanduiden; de zin specificeert hier niet afzonderlijk wie daar precies bij horen. Het is de onderwerpsvorm in deze zin: 我们知道 = ‘wij weten’. 知道 is het werkwoord ‘weten’ of ‘ergens kennis van hebben’. Het staat hier na het onderwerp en krijgt geen aparte persoonsuitgang voor ‘wij’. Een nuttig contrast is 知道 ‘weten’ tegenover 认识 ‘kennen’, vooral iemand of een plaats: 我知道答案。 — ‘Ik weet het antwoord.’ 里面 betekent ‘erin’ of ‘binnenin’. Het duidt een binnenruimte aan; in deze zin wordt niet door de vorm zelf gespecificeerd wat die binnenruimte precies is. Voorbeeld: 里面有水。 — ‘Er zit water in.’ 是什么 bestaat uit 是 ‘zijn’ en 什么 ‘wat’. Samen vragen ze hier wat iets is of welke inhoud of identiteit het heeft: 这是什么？ — ‘Wat is dit?’ In de vaste zin is 是什么 het inhoudelijke deel van wat men later zal weten; het is dus geen los woord voor alleen ‘wat’. 了 aan het einde markeert hier een nieuwe of nu relevante toestand: tegen het genoemde tijdstip zullen ze dan over die kennis beschikken. Het is niet automatisch een eenvoudig verleden tijd-teken. Vergelijk: 我知道了。 — ‘Ik weet het nu.’ De combinatie 这样 + 明天 zet eerst de manier of voorwaarde en daarna het tijdstip neer. 我们就知道 betekent ‘dan weten wij’ of ‘zullen wij dus weten’; 就 benadrukt hier het gevolg. 里面是什么 is wat zij zullen weten: ‘wat erin zit’. De slot-了 maakt duidelijk dat dit weten op dat toekomstige moment als bereikt of relevant wordt voorgesteld. Samen betekent de hele zin: ‘Zo weten we morgen wat erin zit.’

7. 我会在上面贴一个清楚的标签。

   Ik plak er een duidelijk etiket op.

   我会

   ik zal

   在上面

   erop

   贴

   plakken

   一个

   een

   清楚

   duidelijk

   标签

   etiket

   Uitgebreide uitleg

   我会 geeft aan dat de spreker iets zal doen: 我 betekent “ik” en 会 is hier een modaal werkwoord voor een verwachte of voorgenomen toekomstige handeling. Chinese werkwoorden veranderen niet naar persoon of tijd zoals Nederlandse werkwoorden; 会 draagt hier de toekomstige betekenis. Voorbeeld: 我会来。 — “Ik zal komen.” 在上面 betekent hier “erop” of “op de bovenkant”. 在 leidt de plaatsbepaling in en 上面 verwijst naar een positie bovenop of erboven, afhankelijk van de context. In deze zin staat de plaatsbepaling vóór het werkwoord 贴, een gebruikelijke Chinese woordvolgorde. De precieze referent van “erop” wordt in deze zin niet benoemd. 贴 is het werkwoord “plakken” of “ergens opplakken”. Het kan een voorwerp als object nemen, zoals in 贴标签 — “een etiket plakken”. Voorbeeld: 请贴在这里。 — “Plak het alstublieft hier.” 一个 bestaat uit 一 (“één”) en de maatclassifier 个. De combinatie kan letterlijk “één” betekenen, maar ook een onbepaald exemplaar introduceren, vergelijkbaar met “een” in de vaste vertaling. Hier hoeft de zin dus geen nadruk op een numerieke telling te leggen. Bij een telbaar zelfstandig naamwoord wordt zo’n classifierconstructie vaak gebruikt, bijvoorbeeld 一个标签 — “een etiket”. 清楚 betekent hier “duidelijk”, met de betekenis goed leesbaar of begrijpelijk. Het beschrijft 标签. In 清楚的标签 verbindt 的 de beschrijving met het zelfstandig naamwoord; 的 staat dus wel degelijk in de gegeven zin. 清楚 verandert niet naar getal of geslacht. Voorbeeld: 请写得清楚。 — “Schrijf alstublieft duidelijk.” 标签 is het zelfstandig naamwoord “etiket” of “label”. Het draagt geen aparte meervoudsuitgang; de getals- of onbepaaldheidslezing komt hier uit 一个 en de context. Samen vormen 我会 + 在上面 + 贴 + 一个清楚的标签 de betekenis: “Ik zal erop een duidelijk etiket plakken.” De zin beschrijft een toekomstige handeling waarbij de spreker een duidelijk etiket op de bedoelde plek aanbrengt.

8. 这样午饭就会更方便。

   Dan wordt de lunch gemakkelijker.

   这样

   zo; op deze manier

   午饭

   lunch

   就会

   dan zal; dan wordt

   更方便

   gemakkelijker; handiger

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier “zo” of “op deze manier”. Het verwijst naar de zojuist beschreven werkwijze; het is een demonstratieve manieraanduiding, geen zelfstandig benoemde deelnemer. Een bruikbaar patroon is 这样 + ... voor “zo/door het op deze manier te doen”. 午饭 betekent “lunch”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: 午 verwijst naar de middag rond het middaguur en 饭 naar eten of een maaltijd. In deze zin is het geheel de maaltijd die rond de middag wordt gegeten; 饭 moet hier dus niet afzonderlijk als alleen “rijst” worden vertaald. 就会 combineert twee functies. 会 geeft hier een verwachte toekomstige uitkomst weer: “zal” of “gaat”. 就 markeert dat die uitkomst uit de voorafgaande manier van handelen volgt, ongeveer “dan” of “daardoor”. Samen ontstaat een herbruikbaar patroon als 这样就会... — “zo zal het ... worden”. 会 is hier niet het werkwoord “kunnen” in de betekenis van een aangeleerde vaardigheid. 更方便 betekent “gemakkelijker” of “handiger”. 方便 is de grondvorm van het beschrijvende woord “handig/gemakkelijk”; 更 maakt er een vergelijking van: “meer ...”. De zin noemt niet expliciet waarmee de lunch wordt vergeleken, maar stelt wel een verbetering vast. Een vergelijkbaar patroon is 更 + beschrijvend woord, bijvoorbeeld 更快 = “sneller”. Samen vormt 这样午饭就会更方便。 de betekenis: “Dan wordt de lunch gemakkelijker.” Eerst wordt de manier aangeduid (这样), daarna wat daardoor gemakkelijker wordt (午饭), en vervolgens de verwachte verbetering (就会更方便).