Vragen naar een vertraagde bus | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 请问，这班公交车晚点了吗？

   Pardon, heeft de bus vertraging?

   请问

   pardon, mag ik vragen

   这

   deze

   班

   rit of dienst (bij geregeld vervoer)

   公交车

   bus

   晚点

   vertraging hebben; te laat zijn

   了吗

   is het vertraagd geraakt?

   Uitgebreide uitleg

   请问 is een beleefde opener voor een vraag, vergelijkbaar met “pardon, mag ik vragen…?”. Het is geen deel van de inhoudelijke vraag zelf. Voorbeeld: 请问，洗手间在哪儿？ — “Pardon, waar is het toilet?” 这 betekent hier “deze” en staat vóór de nominale groep die het aanwijst. De vorm verandert niet naar geslacht of meervoud. Samen met 班 en 公交车 wijst het naar de bedoelde busrit of busdienst. 班 is hier een maatwoord voor een geplande rit of dienst van geregeld vervoer. 这班公交车 betekent daardoor natuurlijk “deze busrit” of, zoals in de vertaling, “deze bus”. Het is niet het algemene woord voor een bus. 公交车 betekent “bus”, meer bepaald een openbare stadsbus. Het kan zelfstandig als zelfstandig naamwoord worden gebruikt; in 这班公交车 wordt het voorafgegaan door een aanwijzend woord en een maatwoord. 晚点 betekent hier “vertraging hebben” of “te laat zijn”. Het beschrijft de toestand van de busrit. Het kan ook voor bijvoorbeeld een trein of vlucht worden gebruikt. Een nuttig contrast is 准点 — “op tijd, volgens schema”. Voorbeeld: 火车晚点了。 — “De trein heeft vertraging.” 了吗 bestaat hier uit het zinsfinale partikel 了 en het vraagpartikel 吗. In 晚点了吗 markeert 了 een overgang naar of het relevant worden van de toestand “vertraging hebben”; het is hier niet simpelweg een verledenstijdsvorm. 吗 maakt de uiting tot een ja-neevraag. Samen vraagt 晚点了吗 of de busrit vertraagd is geraakt of vertraging heeft. 吗 staat normaal aan het einde van zo’n vraag. De opbouw is 请问 + 这班公交车 + 晚点了吗: een beleefde vraagopener, gevolgd door “deze busrit”, gevolgd door de vraag of die rit vertraging heeft. De volledige betekenis is: “Pardon, heeft de bus vertraging?”

2. 这附近交通很拥堵。

   Er is hier vlakbij veel verkeer.

   这附近

   hier in de buurt

   交通

   verkeer

   很拥堵

   erg druk (qua verkeer)

   Uitgebreide uitleg

   这附近 betekent hier “hier in de buurt”. 这 betekent “dit/deze” en 附近 “de omgeving in de buurt”. Samen vormt dit een plaatsaanduiding: 这附近 + ... = “hier in de buurt is ...”. Voorbeeld: 这附近有一家银行。 — “Hier in de buurt is een bank.” 交通 betekent “verkeer” of, afhankelijk van de context, “vervoer/verkeerssituatie”. In deze zin gaat het om het verkeer als algemene situatie, niet om één specifiek voertuig. Het woord verandert niet voor enkelvoud of meervoud. Voorbeeld: 今天交通很顺畅。 — “Vandaag verloopt het verkeer vlot.” 很拥堵 beschrijft dat iets sterk door verkeersdrukte wordt gehinderd: “erg druk/verstopt”. 拥堵 is een beschrijvend woord voor verkeersopstopping of congestie; 很 staat ervoor als graadaanduiding. In een Chinese beschrijvende zin maakt 很 de verbinding met het onderwerp natuurlijk; het hoeft niet altijd een uitzonderlijk sterke nadruk van “heel” te hebben. Voorbeeld: 早上的道路很拥堵。 — “De wegen zijn ’s ochtends erg druk.” De volledige opbouw is 这附近 + 交通 + 很拥堵: “In de buurt hier is het verkeer erg druk/verstopt.” De zin meldt dus een verkeerssituatie op deze nabije locatie, zonder een specifieke oorzaak of tijdstip te noemen.

3. 你知道它什么时候到吗？

   Weet je wanneer hij aankomt?

   你知道

   weet je

   它

   hij

   什么时候

   wanneer

   到

   aankomen

   吗

   vraagpartikel voor een ja-neevraag

   Uitgebreide uitleg

   你知道 betekent hier “weet je”. 知道 is het werkwoord “weten”; de vorm verandert in deze zin niet voor de persoon, omdat Chinees hier geen persoonsuitgang gebruikt. In 你知道……吗？ vraagt 你 aan één aangesproken persoon of die iets weet. 它 verwijst in de vaste vertaling naar “hij”. In het Chinees is 它 de vorm voor een niet-menselijk of anderszins niet als persoon aangeduid referent; de Nederlandse vertaling kiest hier, samen met de context, de referentie “hij”. Het Chinese voornaamwoord zelf draagt geen Nederlandse persoons- of geslachtsuitgang zoals hij. 什么时候 betekent “wanneer”. Dit is een vraagwoordelijke tijdsbepaling. In een ingebedde vraag blijft het vraagwoord op de plaats staan waar het antwoord op hoort: 它什么时候到 betekent letterlijk ongeveer “het/hij komt aan wanneer”, maar natuurlijk Nederlands maakt daarvan “wanneer hij aankomt”. Vergelijk als nieuw voorbeeld: 你知道他什么时候回来吗？ — “Weet je wanneer hij terugkomt?” 到 betekent hier “aankomen” of “arriveren”. Het is een werkwoord waarvan de vorm in deze zin niet verandert voor tijd of persoon. De contextuele tijd wordt zonder aparte verleden- of tegenwoordige uitgang begrepen; 它还在路上 maakt bovendien duidelijk dat het aankomen nog niet heeft plaatsgevonden. Een bruikbaar contrast is 到 “aankomen” tegenover 离开 “vertrekken”. 吗 is een partikel aan het einde van een ja-neevraag. Het maakt van de hoofdmededeling 你知道…… de vraag of de aangesprokene iets weet. Het verandert de ingebedde vraag 它什么时候到 niet in een ja-neevraag: daarin blijft 什么时候 vragen naar het tijdstip. Samen heeft de zin de structuur 你知道 [它什么时候到] 吗？: “Weet je [wanneer hij aankomt]?” De buitenste vraag vraagt of de aangesprokene die informatie kent; binnen die vraag wordt gevraagd naar het moment van aankomst.

4. 它还在路上。

   Hij is nog onderweg.

   它

   hij (voor een niet-menselijke referent)

   还在

   nog zijn; nog bezig zijn

   路上

   onderweg; op de weg

   Uitgebreide uitleg

   它 is hier het Chinese voornaamwoord voor een niet-menselijke derde persoon. De vaste vertaling geeft de referentie weer met Nederlands hij; de precieze zaak waarnaar het verwijst wordt in deze zin zelf niet benoemd. In tegenstelling tot 他 voor een man en 她 voor een vrouw, wordt 它 normaal voor dingen en vaak ook voor dieren gebruikt. 还在 combineert 还 “nog” met 在, dat hier een voortdurende toestand of locatie introduceert. Samen geeft het weer dat iets nog steeds in die toestand is of zich nog op die plaats bevindt. Dit is geen verleden- of toekomende tijdsvorm: 还 markeert dat de toestand tot nu voortduurt. Een herbruikbaar patroon is 主语 + 还在 + plaats (“iemand/iets is nog op een plaats”) of 主语 + 还在 + werkwoordelijk deel (“iemand/iets is nog bezig met …”). Bijvoorbeeld: 他还在家。 — “Hij is nog thuis.” 路上 betekent “op de weg” of, zoals in deze zin, “onderweg”. 路 is “weg”; 上 geeft hier de plaatsrelatie “op”. In combinatie met een bewegend persoon of ding wordt 在路上 een vaste, alledaagse manier om te zeggen dat het nog onderweg is. Bijvoorbeeld: 包裹还在路上。 — “Het pakket is nog onderweg.” Samen bestaat de zin uit 它 + 还在 + 路上: het bedoelde niet-menselijke onderwerp bevindt zich nog steeds onderweg. Daarom is de volledige betekenis: “Hij is nog onderweg.” De neutrale formulering past zowel in gesproken als in geschreven Chinees.

5. 所以可能还要等更久。

   Dus het wachten kan langer duren.

   所以

   dus

   可能

   mogelijk; misschien

   还要

   nog moeten

   等

   wachten

   更久

   langer

   Uitgebreide uitleg

   所以 betekent hier “dus” of “daarom” en verbindt deze uitspraak met de voorafgaande informatie. Het staat aan het begin van de zin en markeert het gevolg. Een herbruikbaar patroon is: 原因，所以结果 — “reden, dus gevolg”. 可能 betekent hier “mogelijk” of “misschien”. Het staat vóór wat mogelijk is en maakt de uitspraak onzeker, niet absoluut. Bijvoorbeeld: 可能会下雨。 — “Misschien gaat het regenen.” 还要 bestaat hier uit 还 (“nog”) en 要 (“moeten” of “zullen”, afhankelijk van de context). Samen geeft het vóór 等 aan dat het wachten nog verder moet doorgaan: “nog moeten wachten”. In deze zin drukt 要 geen verplichting van een genoemde persoon uit; de combinatie gaat over de nog benodigde wachttijd. Een bruikbaar patroon is: 还要 + werkwoord — “nog moeten/zullen …”. 等 is het werkwoord “wachten”. Het is hier de activiteit waarvan de duur wordt besproken. Het Chinese werkwoord verandert niet naar persoon of tijd zoals Nederlandse werkwoorden; tijd en aspect worden met context en aparte woorden aangegeven. Bijvoorbeeld: 我在等。 — “Ik wacht.” 更久 betekent “langer”, letterlijk een grotere duur. 久 betekent “lang” in de zin van tijdsduur; 更 maakt er een vergelijking van: 久 “lang”, 更久 “langer”. De vergelijking zegt hier dat er meer tijd gewacht moet worden, zonder een exacte duur te noemen. Bijvoorbeeld: 请等更久。 — “Wacht alstublieft langer.” Samen vormen de delen 所以 + 可能 + 还要等 + 更久: “Dus mogelijk moet het wachten nog langer duren.” De zin presenteert een mogelijke gevolgtrekking en zegt dat de resterende wachttijd langer kan zijn; hij noemt niet hoe lang precies.

6. 还有另一班车走同一条路线吗？

   Is er nog een andere bus voor dezelfde route?

   还有

   nog

   另一

   een andere

   班车

   bus

   走

   gaan; volgen

   同一

   dezelfde

   路线

   route

   吗

   ja-neevraag

   Uitgebreide uitleg

   还有 betekent hier “nog” in de betekenis dat er naast de al bekende mogelijkheid nog een mogelijkheid is. Het kan in andere zinnen ook “nog steeds” betekenen, maar hier past de betekenis “er is nog …”. Voorbeeld: 还有时间。 — “Er is nog tijd.” 另一 betekent “een andere” en staat hier vóór 班车. Het is een compacte vorm voor het aanwijzen van een tweede, onderscheiden mogelijkheid; het betekent niet simpelweg “veel”. In dit patroon kan 另一 + zelfstandig naamwoord worden hergebruikt, bijvoorbeeld: 另一条路 — “een andere weg”. 班车 betekent hier “bus”, meer bepaald een bus of busdienst die volgens een bepaalde verbinding of dienstregeling rijdt. 班 maakt deel uit van deze vaste woordcombinatie; behandel 班车 dus als de bruikbare eenheid voor “bus” in deze zin. 走 betekent hier niet “lopen”, maar “rijden” of “een route volgen” wanneer het over een voertuig of vervoersverbinding gaat. De vervoersverbinding is het onderwerp dat de route volgt. Voorbeeld: 这辆车走这条路。 — “Deze bus/auto volgt deze weg.” 同一 betekent “dezelfde” en benadrukt dat het om één en dezelfde route gaat, niet om een vergelijkbare route. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord: 同一个地方 betekent “dezelfde plaats”, terwijl 同一条路线 “dezelfde route” betekent. In 同一条路线 is 条 het maatwoord bij 路线. 路线 betekent “route” of “traject”: de weg of verbinding die een bus volgt. Het bestaat uit 路 (“weg”) en 线 (“lijn”), maar de volledige combinatie 路线 is hier de relevante woordkeuze. Voorbeeld: 这条路线很方便。 — “Deze route is erg handig.” 吗 staat aan het einde en maakt van de voorafgaande mededeling een algemene ja-neevraag. De woordvolgorde blijft daarbij grotendeels die van een mededeling; 吗 wordt eenvoudig toegevoegd: 他走吗？ — “Gaat hij?” Samen vormt 另一班车走同一条路线 de inhoud “een andere bus volgt dezelfde route”. 还有 voegt daaraan de betekenis “is er nog” toe, en 吗 maakt er een ja-neevraag van. De volledige zin betekent daarom: “Is er nog een andere bus voor dezelfde route?”

7. 有一班，但那班车要花更长时间。

   Er is er wel een, maar die bus doet er langer over.

   有

   er is / er zijn

   一班

   één verbinding / één bus

   但

   maar

   那

   die

   班车

   bus

   要

   zal / moet

   花

   duren / kosten

   更长

   langer

   时间

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   有 geeft hier samen met 一班 aan dat er een busverbinding beschikbaar is: 有 + hoeveelheid/eenheid kan in het Chinees bestaan of beschikbaarheid uitdrukken. 一 is één; 班 is hier een maatwoord voor een rit of dienst volgens een dienstregeling. In deze zin wordt dus één busdienst bedoeld, niet noodzakelijk een algemene telling van alle bussen. 但 betekent maar en verbindt twee delen met een tegenstelling. Het eerste deel meldt dat er een optie is; het tweede deel voegt er een ongunstige eigenschap van die optie aan toe. 那 betekent hier die en verwijst, in overeenstemming met de vaste vertaling en de context, naar de bedoelde busdienst. Het is een aanwijzend woord. Het onderscheid is bijvoorbeeld 这 = deze en 那 = die; de keuze hangt af van de aangewezen referent en niet alleen van de Nederlandse vertaling. 班车 is een zelfstandig naamwoord voor een busdienst of shuttlebus. 班 is hier onderdeel van het vaste woord 班车, terwijl 一班 eerder de afzonderlijke rit of dienst telt. Voorbeeld: 我等班车。 — Ik wacht op de shuttlebus. 要 staat hier vóór de werkwoordgroep 花更长时间 en geeft aan dat iets zal gebeuren of naar verwachting zo zal zijn. Het is dus niet automatisch een bevel of verplichting; de precieze waarde komt uit de context. Voorbeeld: 这条路要花时间。 — Deze route zal tijd kosten. 花 betekent in deze constructie tijd kosten of tijd in beslag nemen. De gebruikelijke combinatie is 花 + hoeveelheid/tijdsduur + 时间, maar hier wordt de tijdsduur omschreven met 更长时间. 花 betekent in andere contexten ook uitgeven, bijvoorbeeld met geld; dat is niet de betekenis in deze zin. 更长 betekent langer. 长 is de basisvorm met de betekenis lang, en 更 maakt een vergelijking: 长 → 更长 = langer. Het woord dat hier wordt vergeleken is 长, niet 时间; 时间 benoemt wat langer duurt. Voorbeeld: 这条路更长。 — Deze weg is langer. 时间 betekent tijd. In 花更长时间 is het datgene wat de busrit meer in beslag neemt: letterlijk ongeveer langere tijd kosten. 时间 is een zelfstandig naamwoord en draagt hier geen vergelijkingsvorm; de vergelijking zit in 更长. Samen vormt 有一班 het eerste zinsdeel: er is één busdienst. 但那班车 verwijst vervolgens naar die dienst en contrasteert haar met het eerste bericht. In 要花更长时间 staat 要 vóór de werkwoordgroep om de verwachte tijdsduur aan te geven, en 花更长时间 zegt dat deze busrit langer duurt. De volledige betekenis is: Er is er wel een, maar die bus doet er langer over.

8. 我会留在这里等这班车。

   Ik blijf hier op deze bus wachten.

   我会

   ik zal

   留

   blijven

   在这里

   hier

   等

   wachten

   这

   deze

   班

   rit

   车

   bus

   Uitgebreide uitleg

   我会 bevat 我 (“ik”) en 会, dat hier een toekomstige verwachting of beslissing uitdrukt: “zal”. Het is dus niet alleen het losse voornaamwoord 我; samen vormt het een bruikbare patrooncombinatie 我会 + werkwoord, bijvoorbeeld 我会回来。 — “Ik kom terug.” In deze zin gaat het om de toekomstige handeling van de spreker. 留 betekent hier “blijven” of “blijven ergens”. Het nuttige patroon is 留在 + plaats, waarbij 在 de plaats inleidt. 留 is het werkwoord dat het blijven uitdrukt; 在这里 geeft aan waar dat gebeurt. Bijvoorbeeld: 她留在家里。 — “Zij blijft thuis.” 在这里 betekent “hier”: 在 markeert de plaats en 这里 betekent “hier”. Samen vormen ze de plaatsbepaling 在这里 (“hier blijven / zich hier bevinden” afhankelijk van het werkwoord). Het woord 这里 is een plaatsaanduiding, geen verwijzing naar een specifiek zelfstandig naamwoord. 等 betekent “wachten”. Het kan rechtstreeks gevolgd worden door datgene of diegene waarop men wacht: 等 + object. Bijvoorbeeld: 我等朋友。 — “Ik wacht op een vriend.” In de vaste zin is 等 de handeling die na het blijven wordt uitgevoerd. 这 betekent “deze/dit” en staat vóór het zelfstandig naamwoord of de maatwoordgroep die het bepaalt. Het is hier een aanwijzend woord; de precieze grammaticale vormkeuze van 这 wordt niet door Nederlands geslacht bepaald. 班 is hier een maatwoord voor een rit of een geplande vervoersdienst, niet het gewone woord voor een klas in deze combinatie. Het patroon 这班 + vervoermiddel betekent “deze rit/deze busdienst”. In de gegeven vertaling is de bedoelde referentie “deze bus”. 车 betekent “voertuig” en kan in deze context “bus” betekenen. In 班车 vormt het samen met 班 een vaste combinatie voor een pendelbus, dienstbus of busrit. 这班车 betekent hier dus “deze bus” en functioneert als het object van 等. De onderdelen komen samen als 我会 + 留在这里 + 等 + 这班车: “Ik zal hier blijven om op deze bus te wachten.” Chinees gebruikt hier geen afzonderlijk woord dat letterlijk “om te” betekent; de opeenvolging van werkwoorden maakt duidelijk dat blijven en wachten bij dezelfde toekomstige handeling horen. De volledige betekenis is: “Ik blijf hier op deze bus wachten.”

9. 如果你能等，可能这样最好。

   Dat is waarschijnlijk het beste als je kunt wachten.

   如果

   als

   你

   je

   能

   kunnen

   等

   wachten

   可能

   waarschijnlijk

   这样

   zo

   最好

   het beste

   Uitgebreide uitleg

   如果 opent een voorwaardelijke bijzin: “als …”. Het introduceert de voorwaarde, maar zegt op zichzelf niets over of die voorwaarde vervuld is. Een herbruikbaar patroon is 如果 + situatie, ..., bijvoorbeeld: 如果你有时间，我们就走。 — “Als je tijd hebt, gaan we.” 你 is het voornaamwoord voor “je/jij” als aangesproken persoon. Het verandert in deze vorm niet naar geslacht of meervoud; 你们 is de meervoudsvorm “jullie”. 能 is hier een modaal werkwoord met de betekenis “kunnen”, in de zin van in staat zijn of de mogelijkheid hebben. Het staat vóór het werkwoord waarop het betrekking heeft: 能等 betekent “kunnen wachten”. Dit is niet hetzelfde als 会, dat onder andere aangeleerde vaardigheid of een verwachting kan uitdrukken. Voorbeeld: 我能等。 — “Ik kan wachten.” 等 betekent hier “wachten”. De vorm verandert niet voor persoon of tijd; tijd en modaliteit worden door de context of door andere woorden aangegeven. In de vorige zin staat hetzelfde werkwoord in 等这班车, “op deze bus wachten”. 可能 betekent hier “waarschijnlijk” en geeft een inschatting van de spreker aan. Het staat vóór de beoordeling 这样最好 en maakt die beoordeling minder stellig. Voorbeeld: 他可能明天来。 — “Hij komt waarschijnlijk morgen.” 这样 betekent “zo” of “op deze manier”. Het verwijst hier naar de voorgestelde manier van handelen of naar de situatie als geheel; de zin specificeert geen afzonderlijk zelfstandig naamwoord als referent. Het kan ook vóór een beoordeling staan, zoals in 这样很好 — “Zo is het goed.” 最好 betekent hier “het beste”. 好 is de basisvorm “goed”; 最好 is de hoogste vergelijking, letterlijk de vorm voor “het best”. De vergelijkende vorm is 更好, “beter”. Voorbeeld: 现在走最好。 — “Nu gaan is het beste.” Samen vormt 如果你能等 de voorwaarde “als je kunt wachten”. Daarna geeft 可能这样最好 de inschatting “dan is dit waarschijnlijk het beste” of natuurlijker in het Nederlands: “Dat is waarschijnlijk het beste als je kunt wachten.” De Chinese zin zet dus eerst de voorwaarde en daarna de beoordeling van die situatie.