Praten over moe zijn tijdens het werk | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我今天有很多工作。

   Ik heb vandaag veel werk.

   我

   ik

   今天

   vandaag

   有

   hebben

   很多

   veel

   工作

   werk

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier ‘ik’: de spreker verwijst naar zichzelf. Het voornaamwoord verandert niet naar gender; voor de gewone meervoudsvorm gebruik je 我们 (‘wij’). 今天 betekent ‘vandaag’ en geeft de tijd aan. Het staat hier na het onderwerp en vóór de rest van de mededeling. Een bruikbaar patroon is 我今天…… = ‘ik … vandaag’. 有 betekent hier ‘hebben’ en drukt uit dat de spreker werk heeft. Het werkwoord verandert in het Chinees niet naar persoon of tijd: 我有 en bijvoorbeeld 他们有 gebruiken beide 有. 很多 betekent ‘veel’. Het geeft een grote hoeveelheid aan en staat vóór het zelfstandig naamwoord waarvan het de hoeveelheid aangeeft. In deze zin bepaalt het de hoeveelheid werk; het is niet hetzelfde als 很 (‘erg/heel’), dat doorgaans vóór een bijvoeglijk naamwoord staat. 工作 betekent hier ‘werk’ als zelfstandig naamwoord. Het kan ook ‘werken’ als werkwoord betekenen; de constructie 有很多工作 maakt hier duidelijk dat het om werk als hoeveelheid gaat. Een vergelijkbaar patroon is 我有很多时间 = ‘Ik heb veel tijd.’ Samen vormt de zin het patroon onderwerp + tijd + 有 + hoeveelheid + zelfstandig naamwoord: 我 + 今天 + 有 + 很多 + 工作. De volledige betekenis is: ‘Ik heb vandaag veel werk.’

2. 你看起来很累，所以休息一下吧。

   Je ziet er moe uit, dus neem een pauze.

   你

   jij

   看起来

   eruitzien

   累

   moe

   所以

   dus

   休息

   rusten; pauzeren

   一下

   even

   吧

   zachte aansporing

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “jij” en verwijst naar de aangesprokene. Het voornaamwoord verandert niet naar geslacht. Voor meerdere aangesproken personen is de gebruikelijke vorm 你们; 你 zelf is dus geen meervoudsvorm. 看起来 betekent hier “eruitzien” of “lijken”. Met een beschrijving erna vormt het de herbruikbare patroonconstructie 看起来 + beschrijving: iemand ziet er op basis van de waarneming op een bepaalde manier uit. Het is hier niet het gewone werkwoord “kijken”. Voorbeeld: 他看起来很高兴。 — “Hij ziet er erg blij uit.” 累 betekent hier “moe”. Het is een beschrijvend woord dat na 看起来 kan staan. In 很累 staat 很 vóór de beschrijving. In zo’n predicatieve zin helpt 很 vaak om de formulering natuurlijk te maken; afhankelijk van de context kan het ook duidelijk de betekenis “erg” of “heel” hebben. De vaste vertaling legt hier alleen “moe” vast. 累 verandert niet naar persoon of getal. Een bruikbaar contrast is 累 “moe” tegenover 精神 “energiek” of “fit”. 所以 betekent “dus” en verbindt een reden met een gevolg. In het patroon ..., 所以 ... staat de reden vóór 所以 en het gevolg erna. De vaste zin zegt dat de aangesprokene er moe uitziet en daarom het voorstel krijgt om te rusten. 休息 betekent “rusten” of “pauzeren”. Het is hier het werkwoord van de voorgestelde handeling. Voorbeeld: 我想休息。 — “Ik wil rusten.” 一下 staat na 休息 en maakt de handeling kort of licht van duur. 休息一下 betekent natuurlijk “even rusten” of “een korte pauze nemen”; 一下 geeft hier geen exact tijdsinterval aan. 吧 staat aan het einde en maakt 休息一下 tot een zachte aansporing of suggestie. Zonder 吧 kan 休息一下 stelliger als opdracht klinken; met 吧 wordt de formulering minder dwingend. De zin bouwt op als 你 + 看起来 + 很累: “jij ziet er moe uit”. 所以 markeert daarna het gevolg, en 休息一下吧 stelt voor om even te rusten. Samen betekent de volledige uiting: “Je ziet er moe uit, dus neem een pauze.”

3. 我很担心，因为截止日期快到了。

   Ik maak me zorgen omdat de deadline dichterbij komt.

   我

   ik

   很

   erg

   担心

   zich zorgen maken

   因为

   omdat

   截止日期

   deadline

   快到了

   nadert bijna

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het Chinese voornaamwoord verandert niet naar grammaticaal geslacht; meervoud wordt normaal met 们 gemarkeerd, zoals 我们 (“wij”), maar dat is niet de vorm in deze zin. 很担心 geeft aan dat de spreker zich zorgen maakt. 担心 is het werkwoord “zich zorgen maken” en kan rechtstreeks een onderwerp of situatie volgen: 我担心考试 betekent “Ik maak me zorgen over het examen.” 很 staat ervoor als graadaanduiding. Bij een beschrijvend woord als 担心 helpt 很 bovendien om een natuurlijke predicatieve zin te vormen; het hoeft in zo’n zin niet altijd als een sterk Nederlands “heel” te worden opgevat. 因为 introduceert de reden voor de voorafgaande mededeling: “omdat”. Het patroon 因为 A，B betekent “omdat A, B”, waarbij de reden vaak vooropstaat. Hier staat de hoofdmededeling eerst en volgt de reden daarna: 我很担心，因为…… — “Ik maak me zorgen, omdat …”. 截止日期 is een zelfstandig naamwoord voor de uiterste datum of deadline. 日期 betekent “datum”; samen vormt het één gebruikelijke term. Voor een andere soort datum kan bijvoorbeeld 日期 zelfstandig worden gebruikt: 会议日期 betekent “de datum van de vergadering”. 快到了 betekent dat iets bijna is aangekomen of bereikt. 到 is het werkwoord “aankomen” of “bereiken”; 快 geeft aan dat het binnenkort gebeurt, en 了 markeert hier de ontstane nieuwe situatie dat het moment dichtbij is. Het patroon 快 + werkwoord + 了 is bruikbaar voor “het staat op het punt om …”: 天快黑了 betekent “Het wordt bijna donker.” In deze zin beschrijft 到了 dus niet een al verstreken deadline, maar het naderbij komen ervan. Samen betekent 因为截止日期快到了: “omdat de deadline dichterbij komt” of natuurlijker “omdat de deadline bijna is aangebroken”. De volledige zin verbindt de persoonlijke toestand 我很担心 met de reden daarvoor: “Ik maak me zorgen omdat de deadline dichterbij komt.”

4. 暂时离开一下可以帮助你之后工作得更好。

   Even afstand nemen kan je helpen om daarna beter te werken.

   暂时

   tijdelijk

   离开

   weggaan; vertrekken

   一下

   even; kort

   可以

   kunnen

   帮助

   helpen

   你

   jou; je

   之后

   daarna; na afloop

   工作

   werken

   更好

   beter

   Uitgebreide uitleg

   暂时 betekent hier “voorlopig” of “tijdelijk”: het geeft aan dat het weggaan niet blijvend is. Het staat vóór 离开 en vormt zo het tijdsaspect van die handeling. Een bruikbaar patroon is 暂时 + werkwoord, bijvoorbeeld 暂时休息 — “tijdelijk rusten”. 离开 is het werkwoord “weggaan” of “verlaten”. In deze zin gaat het om even weggaan van de huidige werksituatie; het object of de precieze plaats wordt niet genoemd. Chinese werkwoorden veranderen niet naar persoon of tijd: 离开 kan dus ook bij “ik”, “jij” of “zij” staan. Voor “blijven” wordt een ander werkwoord gebruikt, 留下. 一下 maakt de handeling kort en licht van toon. Na een werkwoord, zoals in 离开一下, betekent het ongeveer “even”. Het geeft hier geen exact meetbare tijdsduur; samen met 暂时 benadrukt het vooral een korte onderbreking. 可以 betekent “kunnen” en drukt hier uit dat iets mogelijk of toegestaan is. In het patroon 可以 + werkwoord staat het modale werkwoord vóór de handeling, bijvoorbeeld 可以休息 — “je kunt rusten”. Het is hier geen verleden tijd en zegt niet dat de handeling daadwerkelijk zal gebeuren. 帮助 betekent “helpen”. Het kan direct vóór een persoon staan in het patroon 帮助 + persoon + werkwoord, zoals 帮助你学习 — “je helpen leren”. In deze zin is 帮助 de hoofdhandeling die het latere betere werken mogelijk maakt. 你 is het persoonlijke voornaamwoord voor “jij/je” en staat hier als degene die geholpen wordt. De vorm verandert niet voor onderwerp of object; de functie blijkt uit de plaats in de zin. In 帮助你工作 is 你 dus niet degene die “helpen” uitvoert, maar degene die baat heeft bij die hulp. 之后 betekent “daarna” of “na afloop”. Het verwijst hier naar een moment na het tijdelijk weggaan, niet naar een apart genoemde datum. Het staat vóór 工作, waardoor 之后工作 gelezen wordt als “daarna werken”. Een vergelijkbaar patroon is 吃饭之后休息 — “na het eten rusten”. 工作 betekent “werken” en kan in het Chinees zowel een werkwoord als een zelfstandig naamwoord zijn. Hier is het een werkwoord, omdat het de handeling na 之后 benoemt. In 帮助你之后工作得更好 is het bovendien de handeling waarop 更好 betrekking heeft. 更好 betekent “beter”. 好 is de basisvorm “goed”; 更好 gebruikt 更 om een hogere graad aan te geven. Het is dus het woord 好 dat wordt vergeleken, niet 工作. In deze zin betekent 工作得更好 letterlijk dat het werken op een betere manier gebeurt. De structuur werkwoord + 得 + beschrijving beschrijft hoe goed de handeling verloopt, bijvoorbeeld 说得更清楚 — “duidelijker spreken”. De hele opbouw is: 暂时离开一下 (“even tijdelijk weggaan”) + 可以帮助你 (“kan je helpen”) + 之后工作得更好 (“daarna beter te werken”). Samen betekent de zin: “Even afstand nemen kan je helpen om daarna beter te werken.” De zin stelt een mogelijkheid of gunstig effect voor, niet dat dit zeker zal gebeuren.

5. 也许我应该让眼睛休息一分钟。

   Misschien moet ik mijn ogen een minuut laten rusten.

   也许

   misschien

   我应该

   ik zou moeten

   让

   laten

   眼睛

   ogen

   休息

   rusten

   一分钟

   één minuut

   Uitgebreide uitleg

   也许 betekent hier ‘misschien’ en maakt de uitspraak voorzichtig of onzeker. Het staat vooraan en kan ook in andere zinnen een mogelijkheid aanduiden, bijvoorbeeld: 也许他今天不来。— Misschien komt hij vandaag niet. 我应该 bestaat uit 我 (‘ik’) en 应该 (‘zou moeten’/‘hoort te’). 应该 drukt hier uit dat de spreker vindt dat deze handeling nu passend of verstandig is; het is niet hetzelfde als een zekere toekomstige gebeurtenis. Een bruikbaar patroon is: onderwerp + 应该 + werkwoord, bijvoorbeeld 我应该休息。— Ik zou moeten rusten. 让 betekent hier ‘laten’ in de constructie 让 + persoon of zaak + werkwoord. De spreker laat of zorgt er dus voor dat het daaropvolgende onderwerp de handeling uitvoert. In deze zin gaat het om 让眼睛休息: de ogen laat men rusten. In een ander voorbeeld: 让孩子睡觉。— Laat het kind slapen. 眼睛 betekent ‘ogen’. Het woord verwijst hier naar de ogen van de spreker, zoals ook door de vaste vertaling wordt aangegeven. Chinese zelfstandige naamwoorden krijgen hier geen aparte meervoudsvorm; 眼睛 kan dus ‘oog’ of ‘ogen’ betekenen afhankelijk van de context. Het karakter 眼 betekent niet zelfstandig in deze zin ‘ogen’: de gebruikelijke zelfstandige-vorm hier is het geheel 眼睛. 休息 betekent ‘rusten’ of ‘pauzeren’. Het is een werkwoord dat in deze zin na 眼睛 staat, omdat 眼睛 de uitvoerder van de rusthandeling is binnen de 让-constructie. Het kan ook zonder 让 gebruikt worden, bijvoorbeeld 我想休息。— Ik wil rusten. 一分钟 betekent hier ‘één minuut’. 一 betekent ‘één’ en 分钟 is de tijdseenheid ‘minuut’. Samen vormt dit een tijdsduur; de duur staat na de handeling die zij begrenst. Bijvoorbeeld: 请等一分钟。— Wacht alstublieft één minuut. De delen worden van links naar rechts samengevoegd als: 也许 + 我应该 + 让 + 眼睛 + 休息 + 一分钟. Dat geeft: ‘Misschien zou ik mijn ogen één minuut moeten laten rusten.’ Natuurlijker vertaald, en overeenkomstig de vaste vertaling: ‘Misschien moet ik mijn ogen een minuut laten rusten.’

6. 喝水，慢慢呼吸一分钟。

   Drink water en adem een minuut rustig.

   喝

   drinken

   水

   water

   慢慢

   rustig; langzaam

   呼吸

   ademen

   一分钟

   één minuut lang

   Uitgebreide uitleg

   喝 betekent hier “drinken”. Het is de werkwoordsvorm die in het Chinees ook als basisvorm wordt gebruikt; de tijd blijkt uit de context, niet uit een aparte vervoeging. In een korte instructie kan het losse werkwoord een bevel uitdrukken. Voorbeeld: 喝茶。 — “Drink thee.” 水 betekent “water” en is hier het zelfstandige naamwoord dat het object van 喝 vormt. Samen geeft 喝水 dus “water drinken”. Chinees gebruikt hier geen lidwoord dat een bepaalde of onbepaalde hoeveelheid aangeeft. 慢慢 betekent hier “rustig/langzaam”. De vorm bestaat uit herhaling van 慢 (“langzaam”) en werkt in deze zin als bijwoord: hij beschrijft hoe de ademhaling moet gebeuren. De vertaling maakt duidelijk dat de bedoelde instructie rustig ademen is, niet langzaam water drinken. Voorbeeld: 慢慢走。 — “Loop rustig/langzaam.” 呼吸 betekent hier “ademen”. Het kan in het Chinees ook als zelfstandig naamwoord worden gebruikt, maar in deze zin is het een werkwoord na 慢慢: 慢慢呼吸 — “rustig/langzaam ademen”. Voorbeeld: 请呼吸。 — “Adem alstublieft.” 一分钟 betekent “één minuut” en geeft de duur aan. 一 is “één”, 分 is hier de tijdseenheid “minuut” en 钟 maakt de tijdseenheid compleet. Als duur staat deze groep na de activiteit: 呼吸一分钟 — “één minuut ademen”. In de uitspraak wordt 一 in 一分钟 doorgaans als yì uitgesproken, omdat het vóór de eerste toon van 分 staat. De eerste instructie is 喝水: “Drink water.” Daarna volgt 慢慢呼吸一分钟: 慢慢 bepaalt de manier van 呼吸, en 一分钟 bepaalt hoe lang die activiteit duurt: “adem rustig gedurende één minuut.” Het onderwerp is in beide instructies weggelaten, zoals vaak in korte Chinese bevelen; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het om een aansporing aan de aangesprokene gaat. De volledige uiting betekent daarom: “Drink water en adem een minuut rustig.”

7. 这样我就能完成最后一部分。

   Dan kan ik het laatste deel afmaken.

   这样

   zo; op deze manier

   我

   ik

   就能

   dan kunnen

   完成

   afmaken; voltooien

   最后

   laatste

   一部分

   een deel

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier ‘zo’ of ‘op deze manier’. Het wijst op de manier of omstandigheid die uit de context volgt. Een bruikbaar patroon is 这样 + onderwerp + ...: ‘op deze manier ...’. Voorbeeld: 这样做比较容易。 — ‘Zo doen is gemakkelijker.’ 我 is de eerste-persoonsvorm voor ‘ik’. Het is de spreker die in deze zin het laatste deel zal afmaken. In het Chinees verandert deze vorm niet naar geslacht of getal. 就能 vormt hier één nuttige combinatie: 就 geeft het gevolg aan (‘dan’/‘zo kan ...’), en 能 drukt mogelijkheid of vermogen uit (‘kunnen’). Samen betekent het ‘dan kan ik’ of ‘zo ben ik in staat om’. 能 staat vóór het werkwoord dat de mogelijke handeling noemt. Voorbeeld: 这样我就能看清楚。 — ‘Zo kan ik het duidelijk zien.’ 完成 is het werkwoord ‘voltooien’ of ‘afmaken’. Het benadrukt dat een taak of geheel tot een einde wordt gebracht. Het kan direct vóór het voltooide object staan, zoals in 完成任务 — ‘een taak voltooien’. In deze zin is het object 最后一部分. 最后 betekent ‘laatste’ of ‘finale’. Vóór een zelfstandig naamwoord geeft het aan dat iets aan het einde van een reeks of geheel staat: 最后一页 — ‘de laatste pagina’. Hier beschrijft 最后 一部分, dus het gaat om het laatste deel. 一部分 betekent ‘een deel’ of ‘een gedeelte’. Als vaste combinatie verwijst het naar een gedeelte van een groter geheel; 一 moet hier niet automatisch als een exact telwoord ‘één’ worden opgevat. Voorbeeld: 我已经完成一部分。 — ‘Ik heb al een deel afgemaakt.’ Samen vormt 最后一部分 ‘het laatste deel’. De volledige structuur is 这样 + 我 + 就能 + 完成 + 最后一部分: ‘Op deze manier kan ik het laatste deel afmaken.’ 这样 geeft de relevante manier of omstandigheid aan, 我 is de uitvoerder, 就能 verbindt die omstandigheid met de mogelijkheid, en 完成 neemt 最后一部分 als datgene wat wordt afgemaakt.

8. 你休息的时候，我会检查这份草稿。

   Ik zal het concept nakijken terwijl jij rust.

   你

   jij

   休息

   rusten

   的时候

   wanneer; op het moment dat

   我会

   ik zal

   检查

   nakijken; controleren

   这份

   dit exemplaar

   草稿

   concept; kladversie

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “jij”. Het is de tweede-persoonsvorm voor de aangesprokene; op zichzelf geeft het niet aan of die persoon man of vrouw is. 休息 betekent “rusten” of “pauzeren”. Dit is een werkwoord dat in het Chinees niet verandert voor persoon of aantal. Bijvoorbeeld: 我休息。 — “Ik rust.” 的时候 maakt van de voorafgaande handeling een tijdsbepaling: “wanneer …” of “terwijl …”. Het patroon onderwerp + werkwoord + 的时候 is herbruikbaar, bijvoorbeeld: 你吃饭的时候，我看书。 — “Terwijl jij eet, lees ik.” In deze zin verwijst 你休息 dus naar het moment waarop jij rust. 我会 betekent hier “ik zal”. 我 is “ik”, en 会 staat hier als hulpwerkwoord vóór 检查 en geeft aan dat de handeling volgens de spreker zal plaatsvinden. 会 kan in andere contexten ook een verwachting of waarschijnlijkheid uitdrukken; hier ondersteunt de vaste vertaling de toekomstige lezing “zal”. 检查 betekent “nakijken” of “controleren”. Het is een werkwoord en verandert in deze zin niet naar persoon of tijd; 会 draagt de toekomstige betekenis. Bijvoorbeeld: 我检查文件。 — “Ik controleer het document.” 这份 betekent “dit exemplaar” in de betekenis van “dit document/deze versie”. 这 betekent “dit/deze” en 份 is een maatwoord dat vaak wordt gebruikt bij documenten, versies en andere dingen die als afzonderlijke exemplaren worden opgevat. Het maatwoord hoort dus bij de manier waarop 草稿 wordt geteld, niet bij het werkwoord. 草稿 betekent “concept” of “kladversie”: een nog niet definitieve tekst of versie. In 这份草稿 verwijst het geheel naar het concrete concept dat wordt nagekeken. De zin is opgebouwd als 你休息的时候 + 我会检查 + 这份草稿: “wanneer jij rust” + “zal ik nakijken” + “dit concept”. Samen betekent de volledige uiting: “Ik zal het concept nakijken terwijl jij rust.”