Een boek lenen en op tijd terugbrengen | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 这本书我可以借多久？

   Hoe lang mag ik dit boek houden?

   这

   dit/deze

   本

   classificeerder voor boeken

   书

   boek

   我可以

   ik mag/kan

   借

   lenen

   多久

   hoe lang

   Uitgebreide uitleg

   这 betekent hier “dit/deze” en staat vóór de classificeerder en het zelfstandig naamwoord in 这本书. Het verandert hier niet voor grammaticaal geslacht. Een herbruikbaar patroon is 这 + classificeerder + zelfstandig naamwoord. 本 is de classificeerder die bij boeken en sommige andere gebonden of gedrukte werken wordt gebruikt. Het is geen zelfstandig woord voor “boek”; dat is 书. Een herbruikbaar patroon is 这本书 = “dit boek”. 书 betekent “boek”. In 这本书 is het het zelfstandig naamwoord dat door 这 en 本 wordt bepaald. Bijvoorbeeld: 那本书 betekent “dat boek”; 那 vervangt hier 这, terwijl 本书 het classificerende patroon behoudt. 我可以 bestaat uit 我 (“ik”) en 可以, een modaal woord voor kunnen of toestemming hebben. In deze vraag krijgt het, samen met de vaste Nederlandse vertaling, de betekenis “mag ik”. 可以 verandert niet naar persoon of tijd; 我 geeft aan wie de handeling uitvoert. Bijvoorbeeld: 我可以进来吗？ = “Mag ik binnenkomen?” 借 betekent hier “lenen”: de spreker wil het boek meenemen of in bruikleen hebben. De vorm verandert niet om persoon of tijd aan te geven. In combinatie met een tijdsduur vraagt 借多久 hoe lang het lenen mag duren. Dat past bij de context met een inleverdatum. 多久 is een vraagwoordgroep voor een tijdsduur: “hoe lang”. Het vraagt dus naar de duur, niet naar een specifiek tijdstip. Een vergelijkbaar patroon is 你等多久？ = “Hoe lang wacht je?” Samen vormt 这本书 het onderwerp van gesprek, vóór de rest van de vraag. Daarna geeft 我可以借 weer wie toestemming vraagt om het boek te lenen, en 多久 vraagt naar de toegestane duur. De hele zin betekent daarom: “Hoe lang mag ik dit boek houden?” Hierbij is “houden” de bedoelde Nederlandse weergave van het boek gedurende een bepaalde periode lenen; de Chinese zin vraagt naar de duur van die bruikleen.

2. 借书单上写着归还日期。

   Op het briefje staat de inleverdatum.

   借书单

   briefje voor het lenen van boeken

   上

   op

   写着

   geschreven staan

   归还日期

   inleverdatum

   Uitgebreide uitleg

   借书单 betekent hier “briefje voor het lenen van boeken”. 借 betekent “lenen” en kan ook in 借书 staan: “boeken lenen”. 书 is “boek”; 单 vormt hier een document- of lijstwoord. Samen verwijst de uitdrukking naar het briefje waarop de leeninformatie staat, niet naar het boek zelf. 上 betekent hier “op” en geeft de plaats aan: iets staat op een oppervlak of document. In een patroon als A上写着B betekent het geheel “op A staat B geschreven”. Het woord 上 staat dus niet op zichzelf voor een richting in deze zin; de precieze betekenis komt uit de plaatsconstructie. 写着 betekent hier “geschreven staan”. 写 is de basisvorm “schrijven”; 着 na het werkwoord beschrijft de aanhoudende toestand van iets dat geschreven is. Vergelijk: 写 = “schrijven” als handeling, 写着 = “geschreven staan” als zichtbare toestand. Voorbeeld: 门上写着名字。 — “Op de deur staat een naam geschreven.” 归还日期 betekent “inleverdatum”. 归还 is “teruggeven” of “teruginleveren”, en 日期 is “datum”. In deze samenstelling specificeert 归还 welk soort datum bedoeld is: de datum waarop iets moet worden teruggegeven. 日期 kan ook in andere samenstellingen voorkomen, bijvoorbeeld 出发日期 — “vertrekdatum”. Samen vormt 借书单上 de plaatsbepaling “op het briefje voor het lenen van boeken”. 写着 geeft vervolgens aan dat de informatie daar geschreven staat, en 归还日期 is die informatie: “de inleverdatum”. De volledige betekenis is dus: “Op het briefje staat de inleverdatum.”

3. 如果我需要更多时间，应该怎么办？

   Wat moet ik doen als ik meer tijd nodig heb?

   如果

   als; wanneer

   需要

   nodig hebben

   更多

   meer

   时间

   tijd

   应该怎么办

   wat moet je doen?

   Uitgebreide uitleg

   如果 opent een voorwaardelijke bijzin: “als” of “wanneer”. Het patroon 如果 + voorwaarde, ... is herbruikbaar. Voorbeeld: 如果下雨，我们不出去。 — Als het regent, gaan we niet naar buiten. 需要 betekent hier “nodig hebben”. Het is een werkwoord en verandert in het Chinees niet mee met persoon of aantal: 我需要 = ik heb nodig, 他们需要 = zij hebben nodig. Voorbeeld: 我需要帮助。 — Ik heb hulp nodig. 更多 betekent “meer”. Het vergelijkt de hoeveelheid met een relevante eerdere of verwachte hoeveelheid; het zegt op zichzelf niet hoeveel meer. Voorbeeld: 我需要更多水。 — Ik heb meer water nodig. 时间 betekent “tijd”. Samen met 需要 vormt het 需要时间: tijd nodig hebben. Voorbeeld: 完成这项工作需要时间。 — Voor het voltooien van dit werk is tijd nodig. 应该怎么办 is een vaste, goed herbruikbare vraagconstructie: “wat moet [iemand] doen?” 应该 drukt uit wat volgens de situatie passend of noodzakelijk is, 怎么 vraagt naar de manier en 办 betekent hier “doen” of “regelen”. In deze zin staat 我 eerder als onderwerp van de voorwaarde; het onderwerp van de vraag wordt in het Chinees niet opnieuw genoemd en wordt uit de context begrepen. Voorbeeld: 我应该怎么办？ — Wat moet ik doen? De hele zin bestaat uit de voorwaarde 如果我需要更多时间 — “als ik meer tijd nodig heb” — gevolgd door de vraag 应该怎么办 — “wat moet ik doen?”. Samen betekent de zin: “Wat moet ik doen als ik meer tijd nodig heb?”

4. 如果没有别人等着这本书，你可以在网上续借。

   Je kunt de uitleentermijn online verlengen als niemand anders op het boek wacht.

   如果

   als

   没有

   er is geen

   别人

   iemand anders

   等着

   wachten

   这

   deze

   书

   boek

   你可以

   je kunt

   在网上

   online

   续借

   de uitleentermijn verlengen

   Uitgebreide uitleg

   如果 leidt een voorwaarde in: “als …”. Het staat hier aan het begin van de voorwaardelijke bijzin. Een herbruikbaar patroon is 如果 A，B = “als A, dan B”. Bijvoorbeeld: 如果我有时间，我就去。 = “Als ik tijd heb, ga ik.” 没有 betekent hier “niet hebben / er is geen”. In 没有别人等着这本书 ontkent het dat er iemand anders is die op dit boek wacht. Het is dus niet hetzelfde als 不, dat vaak een algemene of toekomstige ontkenning uitdrukt. Bijvoorbeeld: 我没有书。 = “Ik heb geen boek.” 别人 betekent “iemand anders / andere mensen” en verwijst hier naar een andere persoon dan de betrokken lener. Het is een zelfstandig gebruikt woord; er hoeft geen zelfstandig naamwoord achter te staan. 别人 is niet hetzelfde als 人 (“persoon/mens”): het element 别 voegt het contrast “anders” toe. 等着 betekent hier “wachten” in een voortgaande of aanhoudende toestand. 等 is de basisvorm “wachten”; 着 laat zien dat de toestand voortduurt. Bijvoorbeeld: 他在等着你。 = “Hij wacht op je.” De combinatie 等着 zegt hier dat iemand op dit boek wacht, niet dat die persoon het boek al heeft gekregen. 这 betekent “deze” en staat vóór het zelfstandig naamwoord in 这本书. Het wijst grammaticaal op iets dat als nabij of als het aangewezen exemplaar wordt gepresenteerd. Het precieze fysieke referentiepunt hoeft uit deze zin niet verder te worden afgeleid. 书 betekent “boek”. In 这本书 staat 本 tussen 这 en 书: 本 is het classificerende woord dat bij boeken wordt gebruikt. Een veelgebruikt patroon is dus 这本书 = “dit boek”, terwijl 那本书 = “dat boek” betekent. 书 zelf verandert niet voor enkelvoud of meervoud; de context of een telwoord maakt dat duidelijk. 你可以 combineert 你 (“je/jij”) met 可以 (“kunnen; mogen”). Hier geeft het toestemming of de mogelijkheid aan om de handeling uit te voeren. 可以 is een modaal werkwoord en staat vóór het daaropvolgende werkwoord: 你可以在家办理。 = “Je kunt dat thuis regelen.” Het onderwerp 你 staat in deze vaste uitdrukking vóór de modaliteit. 在网上 betekent “online / op internet”. 在 markeert hier de plaats of het medium, en 网上 betekent letterlijk “op het internet”. Het geheel staat vóór 续借 en geeft aan waar de handeling plaatsvindt. Bijvoorbeeld: 我在网上付款。 = “Ik betaal online.” 续借 betekent “de uitleentermijn verlengen” of “opnieuw lenen”. Het is hier een werkwoordelijk geheel in de context van een bibliotheekboek: de lener verlengt de lening online. 续 draagt het idee van voortzetten/vernieuwen en 借 dat van lenen, maar in deze combinatie is de natuurlijke betekenis niet simpelweg “opnieuw iets lenen” in elke context. Bijvoorbeeld: 我想续借这本书。 = “Ik wil de uitleentermijn van dit boek verlengen.” Samen vormt 如果没有别人等着这本书 de voorwaarde: als niemand anders op dit boek wacht. Daarna geeft 你可以在网上续借 de mogelijkheid onder die voorwaarde: je kunt de uitleentermijn online verlengen. De hele zin betekent dus: “Je kunt de uitleentermijn online verlengen als niemand anders op het boek wacht.”

5. 我可以在家办理吗？

   Kan ik dat thuis doen?

   我可以

   ik kan

   在家

   thuis

   办理

   regelen; afhandelen

   吗

   vraagpartikel

   Uitgebreide uitleg

   我可以 betekent hier “ik kan”: 我 is de eerste-persoonsvorm “ik”, en 可以 is een modaal werkwoord voor mogelijkheid of toestemming. Het staat vóór het hoofdwerkwoord. In deze zin drukt de combinatie uit dat de spreker vraagt of hij/zij iets kan regelen. Voorbeeld: 我可以进去吗？ — “Mag ik naar binnen?” 在家 betekent “thuis”. 在 geeft de plaats aan waar iets gebeurt, en 家 betekent “thuis/huis” in deze vaste plaatsuitdrukking. De plaatsbepaling staat hier vóór het werkwoord: 在家办理 = “thuis regelen”. Voorbeeld: 我在家学习。 — “Ik studeer thuis.” 办理 betekent “regelen” of “afhandelen”, vooral voor een procedure, dienst of administratieve handeling. Het is specifieker dan een algemeen werkwoord voor “doen”. Het voorwerp kan in deze zin worden weggelaten, omdat uit de context duidelijk is dat het om een bibliotheekhandeling gaat. Voorbeeld: 我想办理借书手续。 — “Ik wil de uitleenprocedure regelen.” 吗 is een vraagpartikel aan het einde van een mededelende zin. Het maakt van de voorafgaande mededeling een algemene ja-neevraag; het betekent niet zelfstandig “kan” of “doen”. Samen vormen 我可以 + 在家 + 办理 + 吗 de vraag: “Kan ik het thuis regelen?” De Nederlandse vertaling “Kan ik dat thuis doen?” geeft dezelfde bedoelde betekenis weer; het niet uitgesproken voorwerp van 办理 is de betreffende bibliotheekhandeling.

6. 你可以在家登录你的图书馆账户。

   Log thuis in op je bibliotheekaccount.

   你可以

   je kunt

   在家

   thuis

   登录

   inloggen

   你的

   jouw

   图书馆

   bibliotheek

   账户

   account

   Uitgebreide uitleg

   你可以 betekent hier “je kunt”: 你 is “jij/je” en 可以 is het modale werkwoord voor mogelijkheid of toestemming. In deze zin staat 可以 vóór de handeling. Bijvoorbeeld: 你可以坐。 — “Je kunt gaan zitten.” 在家 betekent “thuis”. 在 geeft de plaats aan en 家 betekent “huis/thuis”; samen vormt dit de plaatsbepaling “thuis”. Bijvoorbeeld: 我在家学习。 — “Ik studeer thuis.” 登录 is het werkwoord “inloggen”. Het beschrijft het aanmelden bij een account of systeem. Het is hier de handeling die na 可以 komt: 可以登录 — “kunnen inloggen”. Bijvoorbeeld: 请登录。 — “Log alstublieft in.” 你的 betekent “jouw”. 你 betekent “jij/je” en 的 maakt hiervan een bezitsrelatie. In het Chinees staat de bezitter vóór het bezeten zelfstandig naamwoord: 你的账户 — “jouw account”. 图书馆 betekent “bibliotheek”. Het is hier een zelfstandig naamwoord dat 账户 nader bepaalt: 图书馆账户 betekent “bibliotheekaccount”. 账户 betekent “account” of “rekening” in de context van een digitaal systeem. In deze zin gaat het om het account waarbij je inlogt. De onderdelen staan zo samen: 你可以 + 在家 + 登录 + 你的 + 图书馆账户. Letterlijk is dat “je kunt thuis inloggen op jouw bibliotheekaccount”; natuurlijk Nederlands is: “Log thuis in op je bibliotheekaccount.” De zin gebruikt 可以 om de mogelijkheid of toestemming om thuis in te loggen uit te drukken.

7. 那我应该把借书单和书放在一起。

   Dan moet ik het briefje bij het boek bewaren.

   那

   dan

   我应该

   ik zou moeten

   把

   het object vóór de handeling plaatsen

   借书单

   leenbriefje

   书

   boek

   放在一起

   samen neerzetten

   Uitgebreide uitleg

   那 betekent hier ‘dan’ of ‘in dat geval’: het sluit aan op de voorafgaande situatie. Als overgangswoord staat het vooraan in de zin. Een bruikbaar patroon is: 那 + zin = ‘dan …’. 我应该 betekent ‘ik zou moeten’ of ‘ik moet waarschijnlijk’. 我 is het onderwerp ‘ik’; 应该 drukt uit dat iets voor de spreker passend, nodig of verwacht is. 应该 verandert hier niet mee met persoon of aantal. Bijvoorbeeld: 我应该回家。= ‘Ik zou naar huis moeten gaan.’ 把 markeert een constructie waarin een bepaald object vóór de handeling wordt geplaatst. Het patroon is: onderwerp + 把 + object + handeling. 把 betekent hier dus niet zelfstandig ‘zetten’; het kondigt het object aan waarop de volgende handeling gericht is. In deze zin bestaat dat object uit twee verbonden delen: 借书单和书. 借书单 betekent hier ‘het briefje voor het lenen van boeken’, overeenkomstig ‘het briefje’ in de vertaling. Het is een samenstelling: 借书 verwijst naar boeken lenen en 单 naar een formulier, briefje of lijst. Deze uitleg van de samenstelling helpt bij herkenning; de zin zegt concreet dat dit briefje samen met het boek moet worden geplaatst. 书 betekent ‘boek’. Het woord is onveranderd voor enkelvoud en meervoud; context bepaalt of het om één boek of meerdere boeken gaat. Hier geeft de vaste vertaling ‘het boek’ de bedoelde lezing. 和 verbindt de twee objecten 借书单 en 书: ‘en’. Daardoor gaat 把 niet alleen over het briefje, maar over de combinatie ‘het briefje en het boek’. 放在一起 betekent ‘samen neerzetten’ of, afhankelijk van het soort voorwerp, ‘samen leggen’. 放 is de handeling ‘plaatsen/neerzetten’; 在一起 geeft aan dat de voorwerpen bij elkaar komen te liggen of staan. Het patroon is: 把 + object + 放在一起 = ‘het object samen neerzetten/leggen’. Bijvoorbeeld: 把钥匙和钱包放在一起。= ‘Leg de sleutels en de portemonnee samen.’ De hele zin bouwt dus op als: 那 ‘dan’ + 我应该 ‘zou ik moeten’ + 把 + 借书单和书 ‘het briefje en het boek’ + 放在一起 ‘samen neerzetten/leggen’. De betekenis is: ‘Dan moet ik het briefje bij het boek bewaren.’

8. 这样能帮助你按时还书。

   Dat helpt je om het boek op tijd terug te brengen.

   这样

   op deze manier

   能

   kunnen

   帮助

   helpen

   你

   je

   按时

   op tijd

   还书

   het boek terugbrengen

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier ‘op deze manier’ en verwijst naar de zojuist besproken handelwijze. Het staat vooraan en maakt van die handelwijze het onderwerp van de zin. Als patroon kun je 这样 + werkwoordelijke zin gebruiken: ‘op deze manier …’. Voorbeeld: 这样更方便。 — ‘Zo is het handiger.’ 能 drukt hier uit dat iets mogelijk of behulpzaam kan zijn: ‘kunnen’. Het staat vóór het werkwoord en vormt dus het patroon 能 + werkwoord. Het is geen verleden-tijdsvorm; de mogelijkheid wordt uit de context bepaald. Voorbeeld: 这样能解决问题。 — ‘Zo kan het probleem worden opgelost.’ 帮助 is het werkwoord ‘helpen’. In deze zin helpt de beschreven manier de aangesprokene bij een doel. Een bruikbaar patroon is 帮助 + persoon + werkwoordelijke handeling: ‘iemand helpen om iets te doen’. Voorbeeld: 这本书帮助我学习汉语。 — ‘Dit boek helpt mij Chinees te leren.’ 你 is het voornaamwoord voor de aangesproken persoon: ‘je’ of ‘jij’. De vorm verandert hier niet door enkelvoud of meervoud; de context bepaalt of één persoon of meerdere aangesproken personen bedoeld zijn. In deze zin is de aangesprokene degene die het boek op tijd moet terugbrengen. 按时 betekent ‘op tijd’, dus binnen het afgesproken of vereiste tijdstip. Het beschrijft hier wanneer de handeling plaatsvindt. Het verschilt van 及时, dat eerder ‘tijdig, voordat het te laat is’ benadrukt. Voorbeeld: 请按时到。 — ‘Kom alsjeblieft op tijd.’ 还书 is een compacte combinatie van 还 ‘teruggeven/terugbrengen’ en 书 ‘boek’: ‘het boek terugbrengen’. 还 heeft in deze combinatie de betekenis ‘teruggeven’, niet de andere mogelijke betekenis ‘nog’ of ‘ook’. Het zelfstandig naamwoord 书 staat direct na het werkwoord als object. Voorbeeld: 我明天还书。 — ‘Ik breng het boek morgen terug.’ Samen vormt de zin het patroon 这样 + 能 + 帮助 + persoon + 按时 + werkwoordelijk object: ‘Op deze manier kan [iets] iemand helpen om [iets] op tijd te doen.’ De volledige betekenis is: ‘Op deze manier helpt dat je om het boek op tijd terug te brengen.’ In het Nederlands kan 能 in deze vertaling natuurlijk worden weergegeven als ‘helpt’; het Chinese patroon maakt de mogelijkheid of het vermogen van deze manier expliciet.