Een wasmachine aan de praat krijgen | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 这台洗衣机启动不了。

   Deze wasmachine start niet.

   这台

   deze (voor een apparaat)

   洗衣机

   wasmachine

   启动不了

   niet kunnen starten

   Uitgebreide uitleg

   这台 betekent hier “deze” plus 台, de maat-/classificeerder die vaak wordt gebruikt voor apparaten en machines. 这 is de aanwijzende vorm voor iets dat als nabij wordt aangewezen; 台 draagt de classificerende functie, niet een zelfstandig telwoord met een vaste Nederlandse vertaling. Een vergelijkbaar patroon is 那台电脑 — “die computer”. 洗衣机 betekent “wasmachine”. Dit is het zelfstandig naamwoord voor het apparaat als geheel. In een nieuw voorbeeld: 洗衣机坏了。 — “De wasmachine is kapot.” 启动不了 betekent hier “kan niet starten”. 启动 is het werkwoord “starten” of “in werking zetten”. De vorm 不了 na een werkwoord geeft aan dat de handeling niet uitvoerbaar of niet haalbaar is: 启动不了 is dus letterlijk een patroon als “niet kunnen starten”. Dit is iets anders dan een gewone ontkenning van een gewoonte of feit; 这台洗衣机不启动 zou eerder zeggen dat deze wasmachine niet start / niet aangaat, zonder dezelfde nadruk op onmogelijkheid. In 启动不了 is 启动 het werkwoord en 不了 de negatieve mogelijkheid/complementvorm; 了 is hier niet de afzonderlijke verledenmarkeerder “heeft”. Samen vormen de delen: 这台洗衣机 — “deze wasmachine” — en 启动不了 — “kan niet starten”. De volledige betekenis is daarom: “Deze wasmachine kan niet starten.” De formulering is alledaags en geschikt om een praktisch probleem met een apparaat te melden.

2. 你检查过插头和电源按钮吗？

   Heb je de stekker en de aan-knop gecontroleerd?

   你

   jij

   检查过

   gecontroleerd hebben

   插头

   stekker

   和

   en

   电源按钮

   aan-knop

   吗

   vraag aan het einde

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “jij” en is het onderwerp van de vraag. Deze vorm markeert geen geslacht; voor een meervoudig “jullie” gebruikt het Chinees doorgaans 你们. Het werkwoord verandert niet mee met de persoon. Voorbeeld: 你检查吗？ = “Controleer jij het?” 检查过 betekent hier “gecontroleerd hebben”. Het werkwoord is 检查 (“controleren”); 过 staat erachter als aspectmarkeerder en geeft aan dat iemand de handeling eerder heeft meegemaakt of uitgevoerd. Het gaat hier dus om de vraag of die controle al eens is gedaan, niet om een bevel om nu te controleren. Een nuttig contrast is 检查了, dat vaak een voltooide handeling in een bepaalde situatie markeert, terwijl 检查过 de ervaring of het eerdere voorkomen benadrukt. Voorbeeld: 我检查过插头。 = “Ik heb de stekker al eens gecontroleerd.” 插头 betekent “stekker”. Het is een zelfstandig naamwoord en blijft in deze zin onveranderd. Voorbeeld: 插头插着。 = “De stekker zit erin.” 和 verbindt twee gelijkwaardige delen en betekent hier “en”. Het verbindt 插头 met 电源按钮; beide zijn objecten van 检查过. 电源按钮 betekent “aan-knop” of “aan-uitknop”. Dit is een samenstelling: 电源 verwijst naar de stroomvoorziening en 按钮 naar een knop. Als geheel benoemt het de knop waarmee de stroom of het apparaat wordt bediend. Voorbeeld: 请按电源按钮。 = “Druk op de aan-knop.” 吗 staat aan het einde van een gewone mededelende zin om er een ja-neevraag van te maken. De woordvolgorde blijft verder hetzelfde; 吗 verandert het werkwoord niet. Samen betekent 你检查过插头和电源按钮吗？: “Heb je de stekker en de aan-knop gecontroleerd?” De structuur is onderwerp + werkwoord + 过 + object 1 + 和 + object 2 + 吗. De vraag gaat na of jij beide genoemde onderdelen eerder hebt gecontroleerd.

3. 插头插着，但是没有反应。

   De stekker zit erin, maar er gebeurt niets.

   插头

   stekker

   插着

   aangesloten zitten

   但是

   maar

   没有反应

   reageert niet

   Uitgebreide uitleg

   插头 betekent hier “stekker”. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar patroon is X 插头, bijvoorbeeld 耳机插头 = “stekker van een koptelefoon”; dat voorbeeld introduceert een nieuw zelfstandig naamwoord en komt niet uit de vaste zin. 插着 beschrijft dat iets ingestoken blijft en zich in die toestand bevindt. 插 is de basisvorm met de betekenis “insteken” of “aansluiten”; 着 geeft hier een aanhoudende toestand aan. Het gaat dus niet alleen om de handeling van het insteken, maar om de toestand “ingeplugd zijn”. Een herbruikbaar voorbeeld is 门开着 = “De deur staat open”: ook daar beschrijft 着 een toestand die voortduurt. 但是 verbindt twee delen met een tegenstelling en betekent “maar”. Het eerste deel blijft daarbij geldig; het tweede deel voegt een onverwacht of tegengesteld resultaat toe. 没有反应 betekent hier “er gebeurt niets” of letterlijker “er is geen reactie”. 反应 kan als zelfstandig naamwoord “reactie” betekenen en ook als werkwoord “reageren”; in deze zin wordt het met 没有 gebruikt om het uitblijven van een reactie aan te geven. 没有 drukt hier niet uit dat een persoon niet wil reageren, maar dat er geen reactie optreedt. Een herbruikbaar voorbeeld is 按了按钮，但是没有反应。 = “Ik heb op de knop gedrukt, maar er gebeurt niets.” Samen vormt 插头插着 de toestand “de stekker zit erin”. 但是 markeert daarna de tegenstelling, en 没有反应 zegt dat desondanks geen reactie optreedt. De volledige betekenis is dus: “De stekker zit erin, maar er gebeurt niets.”

4. 可能是门没有关好。

   Misschien zit de deur niet goed dicht.

   可能

   misschien

   是

   zijn

   门

   deur

   没有

   niet

   关好

   goed sluiten

   Uitgebreide uitleg

   可能 betekent hier “misschien” en drukt onzekerheid uit: de spreker presenteert de verklaring niet als zeker. Een bruikbaar patroon is 可能 + ..., bijvoorbeeld: 他可能在家。 — “Misschien is hij thuis.” 也许 kan in veel vergelijkbare zinnen ook “misschien” betekenen. 是 is hier het koppelende werkwoord in het patroon 可能是 + verklaring. Daardoor wordt niet simpelweg een zelfstandig naamwoord als onderwerp aan een zelfstandig naamwoord gelijkgesteld; 可能是门没有关好 betekent als geheel “misschien is het doordat de deur niet goed dichtzit”. Voorbeeld: 可能是电池没电了。 — “Misschien is het omdat de batterij leeg is.” 门 is het zelfstandig naamwoord “deur”. Het staat in deze zin als het onderwerp van de daaropvolgende toestand. Voorbeeld: 门开着。 — “De deur staat open.” 没有 ontkent hier de werkwoordelijke gebeurtenis of toestand die erop volgt. In 没有关好 betekent het dus dat het goed dichtdoen niet is bereikt; het is niet zelf het woord voor “deur” of “sluiten”. Voorbeeld: 我没有听见。 — “Ik heb het niet gehoord.” 关好 bestaat uit 关 “sluiten” met 好 als resultaatcomplement. 好 betekent hier niet losweg “goed”, maar geeft aan dat het sluiten met het gewenste resultaat is voltooid: goed dicht. Het patroon 动词 + 好 kan dus aangeven dat iets naar behoren is gedaan. Voorbeeld: 请把窗户关好。 — “Doe het raam goed dicht.” Samen vormen 门没有关好 en 可能是 de verklaring: “misschien is het zo dat de deur niet goed is dichtgedaan” of natuurlijker in het Nederlands: “Misschien zit de deur niet goed dicht.” De hele uiting is daarmee een voorzichtige diagnose, niet een stellige bewering.

5. 说明书说，启动前应该听到咔哒一声。

   Volgens de handleiding moet je een klik horen voordat hij start.

   说明书

   handleiding

   说

   zeggen

   启动

   starten

   应该

   moeten

   听到

   horen

   咔哒一声

   een klik

   Uitgebreide uitleg

   说明书 betekent hier “handleiding”. Het is een zelfstandig naamwoord voor een document met gebruiksinstructies. Voor een persoon die iets uitlegt gebruik je bijvoorbeeld 说明人 niet automatisch; kies het woord dat het soort bron benoemt. 说 is hier “zeggen” of “vermelden”. De combinatie 说明书说，… betekent letterlijk dat de handleiding iets vermeldt; 说 kan dus ook voor geschreven informatie worden gebruikt. Voorbeeld: 他说他很忙。 — “Hij zegt dat hij het druk heeft.” 启动 betekent hier “starten” en gaat over het starten van een apparaat of proces. Het kan als werkwoord worden gebruikt; in 启动前 staat het vóór 前 en vormt het de tijdsaanduiding “voordat [het apparaat] start”. De Chinese zin noemt het apparaat niet expliciet; de Nederlandse vertaling maakt met hij duidelijk dat het om het apparaat gaat. Voorbeeld: 启动电脑前，请检查电源。 — “Controleer de stroomvoorziening voordat je de computer start.” 应该 drukt uit wat volgens een instructie of verwachting hoort te gebeuren: “moeten” of “zouden moeten”. Het staat vóór het werkwoord waarop de verplichting betrekking heeft: 应该 + werkwoord. Hier gaat die verplichting over 听到, niet over het zelfstandig starten zelf. Voorbeeld: 你应该先关门。 — “Je moet eerst de deur sluiten.” 听到 betekent “horen” in de zin dat een geluid wordt waargenomen. 听 is “luisteren” of “aan het luisteren zijn”; 听到 bevat 到 en benadrukt dat het waarnemen wordt bereikt. Voorbeeld: 我听到有人敲门。 — “Ik hoor dat iemand op de deur klopt.” 咔哒一声 betekent “één klikgeluid” of natuurlijker “een klik”. 咔哒 beeldt het klikgeluid na, en 一声 is een maatuitdrukking voor één geluid of korte klank. 一声 is hier geen gewone telling van een voorwerp, maar telt het geluid als gebeurtenis. Voorbeeld: 门咔哒一声关上了。 — “De deur viel met een klik dicht.” Samen vormt 启动前 de tijdsrelatie “voordat het apparaat start”. De hoofdstructuur is 应该听到…: volgens de handleiding hoort men een bepaald geluid te horen. Het onderwerp van 听到 wordt in het Chinees weggelaten en is in de vaste vertaling de aangesproken persoon (je), terwijl het impliciete onderwerp van 启动 het apparaat is. 说明书说 introduceert vervolgens deze instructie. De volledige betekenis is daarom: “Volgens de handleiding moet je een klik horen voordat het apparaat start.”

6. 再把门推一下，然后按启动键。

   Duw de deur nog een keer dicht en druk dan op start.

   再

   nog een keer

   门

   deur

   推

   duwen

   一下

   even; één keer

   然后

   daarna; dan

   按

   drukken

   启动键

   startknop

   Uitgebreide uitleg

   再 betekent hier dat de handeling opnieuw wordt uitgevoerd: de deur moet nogmaals worden geduwd. Het staat vóór de handeling. In andere contexten kan 再 ook “daarna” of “pas dan” helpen uitdrukken, maar hier past de herhalingsbetekenis bij de vaste vertaling. 门 betekent “deur”. Het is hier het object dat met 把 naar voren wordt gehaald in de constructie 把门推一下. 把 markeert dus dat de spreker een concrete handeling op een bepaald object laat uitvoeren; het is niet zelf het woord voor “deur”. 推 is het werkwoord “duwen”. De basisvorm is 推; deze vorm verandert hier niet voor persoon of aantal. In 把门推一下 gaat het om kort duwen aan de deur. Door de context en de vertaling is de bedoelde uitwerking dat de deur nog eens dicht wordt geduwd; 推 op zichzelf betekent alleen “duwen”, niet automatisch “sluiten”. 一下 maakt de handeling kort of beperkt en kan in deze combinatie ook het idee van één korte keer ondersteunen. Het hoort hier bij 推: 推一下 is “even duwen”. Het is geen zelfstandig telwoord voor de deur. 然后 verbindt twee stappen in tijd en betekent “daarna” of “dan”. De eerste stap is 再把门推一下; de handeling met 按 volgt vervolgens. 按 is het werkwoord “drukken”, in de betekenis van op een knop drukken. Het verschilt hier van 推: 推 beschrijft duwen tegen de deur, terwijl 按 een drukbeweging op een bediening beschrijft. 启动键 is een samenstelling voor “startknop”: 启动 houdt verband met starten of in werking stellen en 键 betekent een toets of knop. Samen vormt het één bruikbare benaming voor de knop waarop wordt gedrukt. Voorbeeld: 按停止键。 — “Druk op de stopknop.” De hele zin volgt het patroon 再 + 把 + object + werkwoord + 一下，然后 + werkwoord + knop/object. Eerst moet de deur nog eens kort worden dichtgeduwd. Daarna moet men op de startknop drukken. De zin geeft daarmee twee opeenvolgende instructies.

7. 门咔哒一声响了，现在洗衣机能用了。

   De deur klikte, en nu werkt de machine.

   门

   deur

   咔哒一声

   een klikgeluid

   响了

   klonk

   现在

   nu

   洗衣机

   wasmachine

   能用了

   werkt / is bruikbaar

   Uitgebreide uitleg

   门 betekent hier “deur”. Het is een zelfstandig naamwoord; in een nieuwe zin kan het bijvoorbeeld in 门开了。 staan: “De deur ging open.” Het woord zelf geeft geen getal aan; de context bepaalt of het om één deur of meerdere deuren gaat. 咔哒一声 geeft een korte klik of tik aan. 咔哒 bootst het geluid na, en 一声 is een vaste telconstructie voor één hoorbare klank of korte geluidservaring. Samen kun je het patroon ...一声 gebruiken om één geluid te beschrijven, bijvoorbeeld: 他笑了一声。 — “Hij lachte even.” Dit betekent niet noodzakelijk dat er nadruk ligt op het getal één; het markeert hier vooral één afzonderlijk geluid. 响了 betekent hier “klonk” of “maakte geluid”. De basisvorm is 响; die kan ook “klinken”, “afgaan” of “geluid maken” betekenen, afhankelijk van het onderwerp en de context. 了 markeert hier dat het geluid optrad of dat deze gebeurtenis tot stand kwam. Voorbeeld: 铃响了。 — “De bel ging.” 现在 betekent “nu” en plaatst de daaropvolgende toestand in het heden. Het is een tijdsbepaling en verandert zelf niet van vorm. Voorbeeld: 现在可以开始。 — “Nu kunnen we beginnen.” 洗衣机 betekent “wasmachine”: 洗衣 verwijst naar wassen en 机 naar een machine. In deze zin is dit het onderwerp van 能用了; de vaste Nederlandse vertaling noemt dit algemener “de machine”, maar de Chinese tekst specificeert een wasmachine. 能用了 betekent hier “kan nu gebruikt worden” en dus “werkt / is bruikbaar”. 能 drukt mogelijkheid of beschikbaarheid uit; 用 betekent “gebruiken”, en 了 markeert de overgang naar de nieuwe toestand: eerst kon de wasmachine niet gebruikt worden, en nu wel. Dit is niet hetzelfde als alleen 用了, dat meestal “gebruikte” of “gebruikte het” betekent. Voorbeeld: 修好以后，电脑能用了。 — “Nadat hij gerepareerd was, kon de computer weer gebruikt worden.” Samen vormen de delen 门 咔哒一声响了 en 现在 洗衣机 能用了 de betekenis: “De deur klikte, en nu kan de wasmachine gebruikt worden.” Het eerste deel beschrijft het hoorbare gebeuren; 现在 markeert daarna de nieuwe, bruikbare toestand van de wasmachine. De zin beweert niet dat de deur zelf de machine heeft gerepareerd, alleen dat de klik en de daaropvolgende toestand in deze uiting met elkaar worden verbonden.

8. 有时候，简单检查一下就能解决问题。

   Soms lossen simpele controles het probleem op.

   有时候

   soms

   简单

   eenvoudig; simpel

   检查一下

   even controleren

   就能

   kan dan

   解决

   oplossen

   问题

   probleem

   Uitgebreide uitleg

   有时候 betekent hier ‘soms’. Het is een tijdsbepaling die de hele mededeling beperkt tot bepaalde gelegenheden. Voorbeeld: 有时候我喝茶。 — Soms drink ik thee. 简单 betekent hier ‘simpel’ of ‘eenvoudig’ en beschrijft de controlehandeling: er is geen ingewikkelde controle nodig. 简单 gaat over geringe complexiteit; 容易 gaat eerder over hoe gemakkelijk iets lukt. Voorbeeld: 这个方法很简单。 — Deze methode is heel eenvoudig. 检查一下 betekent ‘even controleren’. 检查 is het werkwoord ‘controleren’ of ‘nakijken’. 一下 maakt de handeling kort, licht of beleefd voorgesteld; het betekent hier niet noodzakelijk precies ‘één keer’. Voorbeeld: 请检查一下。 — Controleer het even, alstublieft. 就能 betekent ‘kan dan’ of ‘kan daardoor’. 能 drukt mogelijkheid of vermogen uit. 就 verbindt de voorwaarde of aanleiding met het daaropvolgende resultaat en benadrukt dat dit resultaat dan volstaat of snel volgt. Samen betekent dit niet dat het oplossen al heeft plaatsgevonden, maar dat het mogelijk wordt. Voorbeeld: 这样就能解决问题。 — Zo kun je het probleem oplossen. 解决 is het werkwoord ‘oplossen’, vooral voor een probleem, moeilijkheid of kwestie. De vorm verandert hier niet zichtbaar voor persoon of getal. Voorbeeld: 我们解决了这个问题。 — We hebben dit probleem opgelost. 问题 betekent ‘probleem’ of ‘kwestie’. Het is een zelfstandig naamwoord. In 解决问题 is het datgene wat opgelost wordt. Voorbeeld: 问题不大。 — Het probleem is niet groot. De zin is opgebouwd als 有时候 + 简单检查一下 + 就能 + 解决问题: ‘Soms’ geeft de situatie aan; ‘een eenvoudige controle uitvoeren’ is de handeling; 就能 koppelt die handeling aan de mogelijkheid; en 解决问题 benoemt het resultaat. Als geheel betekent de zin: ‘Soms kan een simpele controle het probleem oplossen.’