Praten over sneeuw en gladde straten | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 昨晚下了很多雪。

   Het heeft vannacht veel gesneeuwd.

   昨晚

   afgelopen nacht

   下了

   viel (neerslag)

   很多

   veel

   雪

   sneeuw

   Uitgebreide uitleg

   昨晚 betekent hier “afgelopen nacht” of “gisteravond/-nacht”: 昨 verwijst naar de vorige dag en 晚 naar de avond/nacht. Het is een tijdsbepaling en staat in deze zin vooraan. Voor een ander tijdstip kun je bijvoorbeeld 今天早上 (“vanochtend”) gebruiken. 下了 beschrijft hier neerslag die gevallen is. 下 is het werkwoord “vallen” wanneer het over regen, sneeuw of vergelijkbare neerslag gaat; het betekent hier dus niet dat iemand naar beneden gaat. 了 staat na het werkwoord en markeert dat de gebeurtenis als voltooid of opgetreden wordt voorgesteld. Een bruikbaar patroon is 下了 + neerslag. 很多 betekent “veel”. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord dat de hoeveelheid betreft. In 很多雪 bepaalt het de hoeveelheid sneeuw; het betekent niet zelfstandig “sneeuw”. Een vergelijkbare combinatie is 很多雨 (“veel regen”). 雪 betekent “sneeuw”. In deze zin is het de neerslag die met 下 wordt verbonden. Dezelfde combinatie kan in een andere tijdsbepaling staan, bijvoorbeeld 今天下雪了 — “Vandaag heeft het gesneeuwd.” Samen vormen de delen de volgorde 昨晚 + 下了 + 很多 + 雪: “Afgelopen nacht viel er veel sneeuw”, natuurlijk vertaald als “Het heeft vannacht veel gesneeuwd.” De zin noemt het tijdstip, beschrijft het optreden van sneeuwval en geeft daarna de hoeveelheid sneeuw aan.

2. 今天早上的人行道可能会结冰。

   De stoepen kunnen vanochtend glad zijn.

   今天早上的

   vanochtend

   人行道

   stoepen

   可能会

   kunnen mogelijk

   结冰

   bevriezen / ijs vormen

   Uitgebreide uitleg

   今天早上的 betekent hier “vanochtend” en staat vóór 人行道 als bepaling van de tijd waarin de beschreven toestand kan optreden. 今天 betekent “vandaag”, 早上 “ochtend” en 的 verbindt deze bepaling met het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 明天早上的课 = “de les van morgenochtend”. 人行道 betekent hier “stoep” of “voetpad”; volgens de vaste vertaling gaat het om meerdere stoepen. Het Chinees markeert het meervoud hier niet afzonderlijk. 马路 betekent daarentegen “rijbaan” of “straat”, niet “stoep”. 可能会 drukt uit dat iets mogelijk zal gebeuren: 可能 betekent “mogelijk” en 会 is hier een modaal werkwoord dat een verwachte of toekomstige ontwikkeling aanduidt. Samen betekent de constructie “kan” of “zou kunnen”. 可能 kan ook zonder 会 worden gebruikt. Voorbeeld: 明天可能会下雨。 = “Morgen kan het regenen.” 结冰 betekent “bevriezen” of, bij een oppervlak, “ijs vormen”. In deze vaste combinatie betekent 结 “vormen” en 冰 “ijs”. Voorbeeld: 湖面冬天会结冰。 = “Het meeroppervlak bevriest in de winter.” Samen betekent de zin: “De stoepen kunnen vanochtend glad zijn.” 今天早上的 geeft de tijd aan, 可能会 maakt de gebeurtenis mogelijk, en 结冰 beschrijft het ontstaan van ijs op de stoepen.

3. 那我应该穿防滑性更好的靴子。

   Dan moet ik laarzen met meer grip aantrekken.

   那我

   dan moet ik

   应该

   moeten; horen te

   穿

   aantrekken; dragen

   防滑性更好的

   met betere antislipwerking

   靴子

   laarzen

   Uitgebreide uitleg

   那我 begint hier met 那, dat in deze positie een gevolgtrekkende overgang aanduidt: “dan” of “in dat geval”. 我 betekent “ik” en verwijst naar de spreker. Samen leidt de spreker een conclusie over zichzelf in. 应该 drukt uit dat iets volgens de omstandigheden verstandig, passend of verwacht is: “zou moeten” of “hoort te”. In deze zin volgt het advies uit de mogelijk gladde stoepen. Het is dus niet op zichzelf een bewijs dat er een harde verplichting bestaat. Een herbruikbaar patroon is: onderwerp + 应该 + handeling. Voorbeeld: 你应该小心。 — “Je zou voorzichtig moeten zijn.” 穿 betekent hier dat je kleding of schoeisel aantrekt of draagt. Bij schoenen kan het zowel het aantrekken als het dragen binnen de situatie beschrijven; de vorm verandert hier niet voor persoon of tijd. Voorbeeld: 她穿靴子。 — “Zij draagt laarzen.” 防滑性更好的 beschrijft iets met een betere antislip-eigenschap. 防滑性 is de eigenschap dat iets uitglijden tegengaat; 更好 is de vergrotende vorm van 好 (“goed”) en betekent “beter”. Het referentiepunt van de vergelijking wordt hier niet apart genoemd: de laarzen hebben meer grip dan een andere, uit de situatie begrepen mogelijkheid. 的 maakt deze beschrijving attributief, zodat ze vóór het zelfstandig naamwoord staat. Een herbruikbaar patroon is: 更好的 + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld 更好的办法 — “een betere manier”. 靴子 betekent “laarzen”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud wordt in deze zin niet door een afzonderlijke meervoudsvorm gemarkeerd. De vorm kan afhankelijk van de context naar één paar of naar laarzen in het algemeen verwijzen; de Nederlandse vertaling kiest hier voor “laarzen”. Samen vormen de delen: 那我 — “dan ik”, 应该穿 — “zou moeten aantrekken/dragen”, en 防滑性更好的靴子 — “laarzen met een betere antislip-eigenschap”. De volledige betekenis is daarom: “Dan moet ik laarzen met meer grip aantrekken.”

4. 你也应该比平时走得更小心。

   Je moet ook voorzichtiger lopen dan normaal.

   你

   je; jij

   也

   ook

   应该

   zou moeten; hoort te

   比平时

   dan normaal; vergeleken met gewoonlijk

   走

   lopen

   得

   geeft aan hoe de handeling verloopt

   更

   nog; meer

   小心

   voorzichtig

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “je/jij” en is de tweede persoon enkelvoud: de aangesprokene. Het woord zelf markeert geen geslacht. Voor een groep gebruikt het Chinees 你们. 也 betekent “ook”. Het voegt deze uitspraak toe aan iets anders dat al geldt; hier hoort de aangesprokene dus eveneens aan de genoemde manier van lopen te voldoen. Het staat vóór het modale werkwoord 应该. 应该 drukt hier uit dat iets verstandig of noodzakelijk is: “zou moeten” of “hoort te”. Het staat vóór de handeling waarop die verwachting betrekking heeft. Een bruikbaar patroon is 主语 + 应该 + werkwoord, bijvoorbeeld 你应该休息 — “Je zou moeten rusten.” 比平时 betekent “dan normaal” of letterlijk “vergeleken met gewoonlijk”. 比 introduceert in deze vergelijking de maatstaf, en 平时 betekent “gewone tijden; normaal gesproken”. Het patroon A 比 B + eigenschap vergelijkt A met B, bijvoorbeeld 今天比平时冷 — “Vandaag is het kouder dan normaal.” 走 is het werkwoord “lopen”. De vorm blijft hier onveranderd; het Chinees markeert bij dit werkwoord geen persoonsverandering zoals “ik loop” tegenover “je loopt”. In deze zin gaat het om de manier waarop de aangesprokene loopt. 得 verbindt 走 met een beschrijving van hoe die handeling wordt uitgevoerd. In het patroon werkwoord + 得 + beschrijving staat na 得 het resultaat of de wijze van de handeling, bijvoorbeeld 他说得很清楚 — “Hij spreekt heel duidelijk.” Hier maakt 走得更小心 dus de manier van lopen expliciet. 更 betekent “nog meer” of “meer” in een vergelijking. Het versterkt de daaropvolgende eigenschap en laat zien dat de vereiste voorzichtigheid hoger ligt dan bij de vergelijkingsmaatstaf 平时. 小心 betekent “voorzichtig”. In 走得更小心 beschrijft het hoe iemand loopt; het is dus geen zelfstandig naamwoord voor een persoon of voorwerp. Het tegenovergestelde is vaak 粗心 (“slordig; onoplettend”), maar dat zou een andere betekenis geven. Samen vormen 比平时走得更小心 de vergelijking “voorzichtiger lopen dan normaal”: 比平时 geeft de maatstaf, en 走得更小心 beschrijft de handeling met een hogere mate van voorzichtigheid. De volledige structuur is 你 + 也 + 应该 + 比平时 + 走得更小心: “Je moet ook voorzichtiger lopen dan normaal.”

5. 你觉得公交车会晚点吗？

   Denk je dat de bussen vertraging zullen hebben?

   你觉得

   vind je / denk je

   公交车

   bus

   会

   zullen / waarschijnlijk

   晚点

   vertraging hebben

   Uitgebreide uitleg

   你觉得 betekent hier “denk je / vind je”. 觉得 is het werkwoord “vinden, denken” in de betekenis van een persoonlijke inschatting. Het patroon 你觉得……吗？ vraagt of de aangesprokene een bepaalde inschatting heeft; 吗 maakt van de zin een ja-neevraag. Voorbeeld: 你觉得他会来吗？ — “Denk je dat hij komt?” 公交车 betekent “bus” of “openbaarvervoerbus”. In het Chinees draagt deze vorm op zichzelf geen verplichte enkelvouds- of meervoudsmarkering; het vaste Nederlands vertaalt de bedoelde verwijzing hier als “de bussen”. 公交 verwijst naar openbaar vervoer en 车 naar een voertuig, maar leer 公交车 als de gebruikelijke zelfstandige uitdrukking voor “bus”. 会 staat hier vóór de gebeurtenis en geeft aan dat die volgens de inschatting waarschijnlijk of in de toekomst zal plaatsvinden: “zal / zal waarschijnlijk”. Het is hier geen zelfstandig werkwoord met de betekenis “kunnen” in de zin van aangeleerde vaardigheid. In 他会游泳 betekent 会 bijvoorbeeld “kunnen” in de betekenis “kunnen zwemmen”; in deze zin markeert het een verwachting. 晚点 betekent hier “vertraging hebben” of “te laat zijn”. Het beschrijft dat een bus later dan verwacht aankomt of vertrekt. De uitdrukking kan als geheel vóór 吗 staan: 公交车晚点吗？ — “Heeft de bus vertraging?” Het werkwoordelijke element 会 ervoor maakt daarvan een verwachting: “Zal de bus vertraging hebben?” Samen opgebouwd: 你觉得 = “denk je”, 公交车 = “de bus/bussen”, 会 = “zal/zullen waarschijnlijk”, en 晚点 = “vertraging hebben”. De volledige vraag 你觉得公交车会晚点吗？ betekent daarom: “Denk je dat de bussen vertraging zullen hebben?” De vraagvorm vraagt om een inschatting, terwijl 会 de verwachte toekomstige vertraging uitdrukt.

6. 大概会，因为下雪时交通很慢。

   Waarschijnlijk, want het verkeer rijdt langzaam in de sneeuw.

   大概

   waarschijnlijk

   会

   zal

   因为

   want; omdat

   下雪时

   wanneer het sneeuwt

   交通

   verkeer

   很慢

   erg langzaam

   Uitgebreide uitleg

   大概 betekent hier “waarschijnlijk” en drukt een voorzichtige inschatting uit. Het kan vóór een werkwoordelijke uitdrukking staan: 大概会…… = “waarschijnlijk zal …”. 会 staat hier als modaal werkwoord vóór de voorspelde situatie. In deze context geeft het een verwachting aan, niet een vaardigheid. Een bruikbaar patroon is 主语 + 会 + werkwoordelijke uitdrukking voor “iemand/iets zal waarschijnlijk …”. Samen met 大概 maakt het de voorspelling minder stellig. 因为 betekent “omdat” of, zoals in deze zin, “want”. Het leidt de reden aan die daarna komt. Het is een voegwoord; het hoort niet bij alleen 下雪时. 下雪时 bestaat uit 下雪 “sneeuwen” en 时, “wanneer/tijdens”. 下雪 is de toestand of gebeurtenis “het sneeuwt”; 时 maakt daarvan een tijdsbepaling: “wanneer het sneeuwt” of “tijdens sneeuw”. Het patroon werkwoord + 时 kan ook met andere werkwoorden worden gebruikt, bijvoorbeeld 吃饭时 = “tijdens het eten”. 交通 betekent “verkeer” of “vervoer” als algemene verkeerssituatie. Het is hier het onderwerp van de beschrijving; de zin specificeert niet één afzonderlijk voertuig. 很慢 betekent “erg langzaam” of in deze context “langzaam”. 慢 is het bijvoeglijk naamwoord “langzaam”; 很 staat er vaak voor om een natuurlijke beschrijving te vormen. Hier beschrijft 很慢 de toestand van 交通. Een eenvoudig contrast is 快 “snel” tegenover 慢 “langzaam”. De delen worden van links naar rechts verbonden als: een voorzichtige verwachting (大概会), gevolgd door de reden (因为), namelijk de tijdsomstandigheid (下雪时) en de toestand van het verkeer (交通很慢). Samen betekent de vaste uiting: “Waarschijnlijk, want het verkeer rijdt langzaam in de sneeuw.”

7. 出发前让我看看交通应用。

   Laat me de vervoersapp bekijken voordat ik vertrek.

   出发

   vertrekken

   前

   voor; voordat

   让 … 我

   laat me

   看看

   even bekijken

   交通

   vervoer; verkeer

   应用

   app; toepassing

   Uitgebreide uitleg

   出发 betekent hier ‘vertrekken’. De basisvorm is 出发; dit werkwoord verandert in deze zin niet door persoon of aantal. Voorbeeld: 我们明天出发。 — ‘Wij vertrekken morgen.’ 前 staat na de tijds- of gebeurtenisuitdrukking 出发 en maakt daarvan ‘vóór het vertrekken’. Het patroon werkwoord + 前 kan zo een tijdsbepaling vormen. Voorbeeld: 睡觉前请关灯。 — ‘Doe het licht uit voordat je gaat slapen.’ 让 en 我 vormen samen het patroon 让 + persoon + werkwoord: ‘iemand toestaan of laten …’. 让 drukt hier geen bevel aan een derde persoon uit; met 我 betekent het ‘laat mij …’. Voorbeeld: 让我想想。 — ‘Laat me even nadenken.’ 看看 is de herhaalde vorm van 看, ‘kijken/bekijken’. In deze zin maakt de reduplicatie de handeling kort en licht: ‘even bekijken’, zonder dat dit noodzakelijk twee afzonderlijke kijkacties betekent. Voorbeeld: 我看看菜单。 — ‘Ik bekijk het menu even.’ 交通 betekent hier ‘vervoer/verkeer’ en verwijst in combinatie met het volgende zelfstandig naamwoord naar vervoergerelateerde zaken. Het kan ook zelfstandig in context ‘verkeer’ betekenen, zoals in 交通很慢。 — ‘Het verkeer gaat langzaam.’ 应用 betekent ‘toepassing’ en wordt in hedendaags gebruik ook gebruikt voor een app. In 交通应用 vormt het samen met 交通 een zelfstandig naamwoord: ‘vervoersapp’. 应用 is hier dus niet het werkwoord ‘toepassen’. Samen bouwen de delen de zin als volgt op: 出发前 = ‘voordat ik vertrek’, 让我看看 = ‘laat me even bekijken’, en 交通应用 = ‘de vervoersapp’. De volledige betekenis is daarom: ‘Laat me de vervoersapp bekijken voordat ik vertrek.’ De formulering is een gewone, compacte manier om toestemming te vragen om iets eerst even te controleren.

8. 这样可能会帮你节省时间。

   Dat kan je tijd besparen.

   这样

   zo; op deze manier

   可能会

   mogelijk; kunnen

   帮

   helpen

   你

   je; jou

   节省

   besparen

   时间

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier “zo” of “op deze manier”. Het verwijst naar de zojuist bedoelde manier van handelen; op zichzelf legt het niet vast naar welk zelfstandig naamwoord het verwijst. Een bruikbaar patroon is 这样 + werkwoord: “op deze manier …”. 可能会 geeft mogelijkheid aan: “mogelijk zal/kan”. 可能 drukt de mogelijkheid uit, terwijl 会 hier vóór het werkwoord staat en de verwachte toekomstige uitwerking markeert. Samen maken ze de bewering voorzichtig: het resultaat is mogelijk, niet zeker. Bijvoorbeeld: 可能会下雨。 — “Het kan mogelijk regenen” of natuurlijker: “Misschien gaat het regenen.” 帮 is het werkwoord “helpen”. In 帮你 is 你 degene die geholpen wordt: “jou helpen”. Het patroon 帮 + persoon + werkwoord betekent dat iemand een ander helpt om de daaropvolgende handeling uit te voeren. Bijvoorbeeld: 他帮我找路。 — “Hij helpt me de weg te vinden.” 你 betekent hier “je/jou” en is de persoon die door 帮 geholpen wordt. Deze vorm kan in het Chinees zowel onderwerp als object zijn; de positie en de constructie bepalen de rol. Hier staat 你 na 帮, dus het is de geholpen persoon. 节省 betekent “besparen”, met name tijd, geld of andere middelen. Het is een werkwoord; de vorm verandert hier niet wegens persoon of getal. Bijvoorbeeld: 这个方法节省时间。 — “Deze methode bespaart tijd.” 时间 betekent “tijd”. Het is een zelfstandig naamwoord en vormt hier samen met 节省 het object: datgene wat bespaard wordt. De vaste combinatie 节省时间 betekent “tijd besparen”. De delen worden in de bronzin samengevoegd als 这样 (“op deze manier”) + 可能会 (“mogelijk zal/kan”) + 帮你 (“jou helpen”) + 节省时间 (“tijd besparen”). De volledige betekenis is daarom: “Dat kan je tijd besparen.” De voorafgaande context noemt het bekijken van de vervoersapp; de zin zelf formuleert het mogelijke voordeel voorzichtig, zonder te beweren dat de tijdsbesparing zeker is.