Beleefd reageren als iemand voordringt | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 不好意思，我觉得队尾在我们后面。

   Pardon, ik denk dat het einde van de rij achter ons is.

   不好意思

   pardon; neem me niet kwalijk

   我觉得

   ik denk; ik vind

   队尾

   het einde van de rij

   我们

   ons; wij

   后面

   achterkant; achter

   在我们后面

   achter ons zijn

   Uitgebreide uitleg

   不好意思 is hier een beleefde manier om iemands aandacht te vragen of zich te verontschuldigen: “pardon” of “neem me niet kwalijk”. Het is een vaste uitdrukking; de letterlijke afzonderlijke betekenissen hoef je in deze gebruikssituatie niet apart toe te passen. 我觉得 betekent hier “ik denk”. 我 is “ik”, en 觉得 is het werkwoord “vinden/denken” voor een persoonlijke inschatting. De vorm 觉得 verandert niet voor persoon of aantal. Een bruikbaar patroon is 我觉得 + mededeling: 我觉得他很忙。 — “Ik denk dat hij het druk heeft.” 队尾 betekent “het einde van de rij”. 队 verwijst naar een rij of wachtrij en 尾 naar het achterste/einde; samen vormen ze hier één zelfstandig naamwoord voor het laatste deel van de rij. Dit is niet hetzelfde als zomaar de achterkant van een willekeurig voorwerp. 在我们后面 geeft de plaats aan: “achter ons zijn/is”. 在 introduceert de locatie, 我们 betekent “wij/ons”, en 后面 betekent “achter” of “aan de achterkant”. In het Chinees staat de plaatsbepaling vóór datgene waarvan de locatie wordt meegedeeld: A 在 B 后面 betekent “A is achter B”. In de volledige zin is 队尾 dus A en 我们 B. 我们 bevat 我 (“ik”) plus anderen, maar de zin specificeert niet wie die anderen zijn. 后面 blijft als plaatswoord dezelfde vorm; het verandert hier niet mee met persoon of aantal. Samen vormen de delen: 不好意思 verzacht het aanspreken, 我觉得 markeert een persoonlijke inschatting, en 队尾在我们后面 zegt dat het einde van de rij zich achter de groep van de spreker bevindt. De volledige betekenis is: “Pardon, ik denk dat het einde van de rij achter ons is.”

2. 对不起，我没注意到队尾在哪里。

   Sorry, ik had niet gemerkt waar de rij eindigde.

   对不起

   sorry

   我

   ik

   没注意到

   niet opgemerkt

   队尾

   het einde van de rij

   在哪里

   waar

   Uitgebreide uitleg

   对不起 is een vaste verontschuldiging: “sorry” of “het spijt me”. Het is een beleefde manier om de eigen uitspraak in te leiden; het zegt op zichzelf niets over de reden. 我 betekent “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Deze vorm verandert niet voor grammaticaal geslacht of naamval. Een voorbeeld is 我不知道 — “Ik weet het niet.” 没注意到 betekent hier “niet hebben opgemerkt”. Het werkwoord 注意 betekent “opletten” of “aandacht schenken”; 到 vormt hier een aanvullend deel dat het bereiken van het resultaat “opmerken” benadrukt. 没 staat vóór de werkwoordgroep en geeft aan dat het opmerken niet heeft plaatsgevonden. In deze zin is 没注意到 dus niet hetzelfde als alleen “niet opletten” als algemene gewoonte. Een voorbeeld is 我没看到标志 — “Ik heb het bord niet gezien.” 队尾 betekent “het einde van de rij”. 队 verwijst naar een rij of wachtrij en 尾 naar het achterste of laatste deel. Samen vormt dit een zelfstandig naamwoord voor het punt waar de rij eindigt; het betekent niet simpelweg “een persoon achteraan”. Een voorbeeld is 队尾在那里 — “Het einde van de rij is daar.” 在哪里 betekent “waar”. 在 geeft de locatie-relatie aan en 哪里 is het vraagwoord voor een plaats. Het patroon X 在哪里？ vraagt waar X zich bevindt. In de vaste zin staat dit patroon binnen een grotere vraag: de spreker vraagt waar het einde van de rij is, zonder dat 哪里 zelf een getal of richting specificeert. Samen vormt 我没注意到队尾在哪里 de inhoud “ik had niet gemerkt waar het einde van de rij was”. Met 对不起 ervoor wordt de volledige uiting: “Sorry, ik had niet gemerkt waar de rij eindigde.”

3. 从这里很难看清标志。

   De borden zijn vanaf hier moeilijk te zien.

   从这里

   vanaf hier

   很难

   moeilijk

   看清

   duidelijk kunnen zien

   标志

   bord(en)

   Uitgebreide uitleg

   从这里 betekent hier “vanaf hier”. 从 geeft het vertrekpunt of de plaats van waaruit iets wordt bekeken; 这里 betekent “hier”. Het patroon 从 + plaats is breed bruikbaar, bijvoorbeeld: 从门口进去。 — “Ga via de ingang naar binnen.” 很难 betekent hier “moeilijk”. 难 is het bijvoeglijk naamwoord “moeilijk”; 很 staat ervoor als graadmarkeerder. In deze zin maakt 很难 duidelijk dat de handeling lastig is, niet dat er noodzakelijk een sterke emotionele nadruk op “heel” ligt. 看清 betekent “duidelijk kunnen zien”. 看 is “kijken” of “zien”, en 清 is hier een resultaatscomplement: het geeft aan dat het zien tot een helder resultaat komt. Het patroon 看 + 清 verschilt dus van alleen 看: 我看清了字。 — “Ik kon de tekens duidelijk zien.” 标志 betekent hier “bord” of, overeenkomstig de vaste vertaling, “borden”. Het woord kan in het Chinees zowel naar een bord als naar bewegwijzering of een ander herkenningsteken verwijzen. Het Chinees markeert het meervoud hier niet met een aparte vorm; de meervoudige interpretatie komt in deze context uit de bedoelde betekenis. Samen vormt de zin het patroon 从 + plaats + 很难 + werkwoord + resultaatscomplement + zelfstandig naamwoord: “Vanaf hier is het moeilijk om de borden duidelijk te zien.” De niet-uitgesproken situatie maakt 标志 het ding dat men probeert te zien, terwijl 从这里 het kijkpunt aangeeft.

4. 我应该站到那个穿灰色外套的人后面吗？

   Moet ik achter de persoon in de grijze jas gaan staan?

   我

   ik

   应该

   moeten; horen te

   站到

   gaan staan op of naar

   那个

   die/dat

   穿

   dragen

   灰色

   grijs

   外套

   jas; buitenjas

   人

   persoon

   后面

   achteraan; erachter

   吗

   vraagpartikel

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf als degene die moet gaan staan. Het is de eerste-persoonsvorm; in een andere zin kan bijvoorbeeld 你 “jij” betekenen. 应该 drukt uit dat iets volgens de omstandigheden, verwachting of gepastheid zou moeten gebeuren. Hier gaat het om de vraag of de spreker achter die persoon hoort te gaan staan, niet om een harde noodzaak. Een sterker woord voor “moeten” is vaak 必须. 站到 combineert 站 “staan” met 到 “naar/op een bepaalde plaats komen”. Samen beschrijft het dat iemand naar een positie gaat en daar komt te staan. Het patroon 站到 + plaats is bruikbaar voor “naar/op … gaan staan”. Voorbeeld: 请站到这里。 — “Ga hier alstublieft staan.” 那个 betekent “die/dat” en wijst een bepaald, voor de gesprekspartners herkenbaar element aan. 那 betekent “die/dat”; 个 is hier een maatwoord dat vaak na een aanwijzend woord voor personen of zaken staat. Het specificeert op zichzelf niet wie de bedoelde persoon is. 穿 betekent hier “dragen” of “aanhebben”, specifiek voor kleding. In 穿灰色外套的人 staat het vóór de kleding en vormt het samen met die kleding een beschrijving van de persoon. Voorbeeld: 她穿红色的衣服。 — “Zij draagt rode kleren.” 灰色 betekent “grijs”. Het is een kleurbenaming die vóór het kledingstuk staat: 灰色外套 = “grijze jas”. Een andere kleur kan op dezelfde plaats staan, bijvoorbeeld 黑色外套 = “zwarte jas”. 外套 betekent “jas” of “buitenjas”. Het is een zelfstandig naamwoord. In deze zin wordt het voorafgegaan door de kleur en maakt het deel uit van de beschrijving 穿灰色外套的人. 人 betekent “persoon” of “mens”. De volledige reeks 穿灰色外套的人 betekent “de persoon die een grijze jas draagt”. In het Chinees staat zo’n beschrijving vóór 人; het slotwoord 人 is het zelfstandig naamwoord waarnaar de hele beschrijving verwijst. 后面 betekent “achter” of “aan de achterkant”. Hier duidt het de positie achter de bedoelde persoon aan. Het kan ook in andere plaatsbepalingen voorkomen, zoals 在房子后面 — “achter het huis”. 吗 is een vraagpartikel aan het einde van een mededelende zin. Het maakt van de voorafgaande inhoud een ja-neevraag; het draagt zelf niet de betekenis “moeten” of “achter”. De delen worden van links naar rechts opgebouwd: 我 is de handelende persoon, 应该 geeft aan dat de handeling als passend of verwacht wordt voorgesteld, en 站到后面 betekent “naar achteren gaan staan”. De plaatsbepaling 那个穿灰色外套的人 specificeert achter wie: 那个 wijst die persoon aan, en 穿灰色外套的 beschrijft hem of haar. Met 吗 wordt het geheel een vraag: “Moet ik achter de persoon in de grijze jas gaan staan?”

5. 那就请站到后面吧，大家都等了一会儿了。

   Doe dat maar; iedereen wacht al een tijdje.

   那就

   dan maar

   请

   alsjeblieft

   站到

   gaan staan bij

   后面

   achteraan

   大家

   iedereen

   都

   allemaal

   等

   wachten

   一会儿

   een tijdje

   Uitgebreide uitleg

   那就 betekent hier “dan/in dat geval”. 那 verwijst in deze vaste zin naar de voorafgaande situatie, en 就 verbindt die situatie met de voorgestelde volgende stap. Samen vormt dit een veelgebruikte overgang: 那就 + voorstel of handeling. 请 maakt een verzoek beleefd. Het betekent hier niet dat iemand iets moet “uitnodigen”, maar verzacht de daaropvolgende instructie. Bijvoorbeeld: 请坐。 — “Gaat u alstublieft zitten.” 站到 combineert 站 (“staan”) met 到 (“naar/tot een plaats”). De combinatie beschrijft dus dat iemand naar een bepaalde plek gaat en daar komt te staan. 站 is het werkwoord; 到 geeft het doelpunt aan. Bijvoorbeeld: 请站到这里。 — “Ga hier alstublieft staan.” 后面 betekent “achteraan” of “aan de achterkant”. In deze zin is het de plaats waar men moet gaan staan; de precieze referentie van “achter” wordt door de situatie bepaald. Het zelfstandig gebruikte 后面 kan ook in andere plaatsaanduidingen voorkomen, bijvoorbeeld 在后面 — “achteraan/achter”. 大家 betekent “iedereen” of “alle aanwezigen als groep”. Het is een zelfstandig naamwoordelijke groepsaanduiding, niet een vorm die naar één persoon verwijst. 都 betekent “allemaal” en werkt hier samen met de groepsaanduiding 大家: 大家都... is het patroon “iedereen ...”. 都 staat vóór het werkwoord of de werkwoordgroep die voor alle leden van de groep geldt. Bijvoorbeeld: 大家都来了。 — “Iedereen is gekomen.” 等 betekent “wachten”. In de zin staat het vóór 了, waardoor 等了 de wachthandeling als begonnen of gerealiseerde handeling markeert. Het is niet hetzelfde als “op iemand wachten” in de vorm: een eventueel doel van het wachten moet apart worden genoemd, bijvoorbeeld 等他 — “op hem wachten”. 一会儿 betekent “een tijdje” of “even”. In 等了一会儿 geeft het de duur van het wachten aan. De combinatie V 了 + tijdsduur beschrijft hoe lang een handeling heeft geduurd, bijvoorbeeld 我看了一会儿书。 — “Ik heb een tijdje gelezen.” De eerste helft, 那就请站到后面吧, betekent: “Ga dan maar achteraan staan.” 吧 aan het einde maakt de instructie minder hard en geeft haar de vorm van een voorstel of aansporing. In de tweede helft, 大家都等了一会儿了, is 大家 de groep, 都 maakt de handeling voor de hele groep geldig, en 等了一会儿 zegt dat zij al een tijdje hebben gewacht. De laatste 了 markeert dat deze toestand nu relevant is: iedereen heeft inmiddels al een tijdje gewacht. Samen ontstaat de betekenis: “Ga dan maar achteraan staan; iedereen wacht al een tijdje.”

6. 我不是故意插队的。

   Ik wilde niet voordringen.

   我不是故意

   niet expres bedoeld

   插队

   voordringen

   Uitgebreide uitleg

   我不是故意 betekent hier dat de handeling niet opzettelijk bedoeld was. 我 is het eerste-persoonspronomen “ik”; 不是故意 geeft aan dat iets niet expres gebeurde. 故意 staat vaak vóór een werkwoord: 我故意这样做 betekent “ik doe dit expres”. Een relevante tegenstelling is 无意 (“onbedoeld”), terwijl 不是故意 de gewone ontkenning van “expres” is. 插队 is het werkwoord “voordringen” of “in de rij vóór anderen gaan staan”. Het is een vaste combinatie: hoewel 插 hier met “ertussen steken” samenhangt en 队 “rij” betekent, betekent 插队 als geheel “voordringen”. Voorbeeld: 请不要插队。 — “Ga alstublieft niet voordringen.” Het slotpartikel 的 hoort bij de volledige constructie 不是故意……的. In deze zin benadrukt die constructie de omstandigheid of bedoeling van de handeling; 的 betekent hier dus niet zelf “expres”. De ontkenning staat vóór 故意, en 插队 noemt de handeling waarop de bedoeling betrekking heeft. Samen betekent 我不是故意插队的。: “Ik wilde niet voordringen” of letterlijker: “Ik ben niet expres voorgedrongen.” De zin ontkent de opzet om voor te dringen, niet noodzakelijk dat het gedrag als voordringen is opgevat. De constructie 不是故意 + werkwoord + 的 is herbruikbaar om duidelijk te maken dat een handeling niet opzettelijk was.

7. 这里这么拥挤的时候，这种事会发生。

   Dat gebeurt als het hier zo druk wordt.

   这里

   hier

   这么

   zo, in die mate

   拥挤

   druk; vol

   时候

   tijd; moment

   这种

   dit soort

   事

   zaak; gebeurtenis

   会

   zal; kan

   发生

   gebeuren

   Uitgebreide uitleg

   这里 betekent hier en verwijst naar de plaats die in deze uiting als “hier” wordt aangewezen. Het is een plaatsaanduiding; het hoeft niet als een zelfstandig naamwoord verbogen te worden. 这么 geeft de graad aan: zo, in deze mate. Voor een beschrijvend woord staat het vaak ervoor, bijvoorbeeld 这么冷 — “zo koud”. In 这么拥挤 versterkt het dus 拥挤, niet 这里. 拥挤 betekent hier druk of vol, in de zin dat er weinig ruimte is omdat er veel mensen of dingen zijn. Het kan zelfstandig als beschrijvend woord voor een toestand staan. Voorbeeld: 地铁很拥挤。 — “De metro is erg druk.” 时候 betekent tijdstip of moment. De constructie ...的时候 betekent “wanneer...” of “als...”, en maakt van het voorafgaande een tijdsomstandigheid. Hier vormt 拥挤的时候 samen met de voorafgaande woorden de betekenis “wanneer het hier zo druk is/wordt”. 这种 betekent dit soort of een dergelijke soort. 种 is hier het classificerende woord voor soorten of typen; 这 bepaalt de nabijheid/aanwijzing. Een vergelijkbaar patroon is 那种方法 — “die soort methode”. In deze zin verwijst 这种 naar het soort gebeurtenis dat daarna met 事 wordt genoemd, zonder dat een specifieker soort in de zin wordt benoemd. 事 betekent zaak, kwestie of gebeurtenis. In 这种事 betekent het “zoiets” of “een dergelijke gebeurtenis”; het vormt samen met 这种 de nominale woordgroep. Voorbeeld: 这种事很常见。 — “Zoiets komt vaak voor.” 会 staat hier vóór het werkwoord en geeft een verwachte of kenmerkende uitkomst aan: “zal” of, in deze algemene voorwaarde, “gebeurt dan”. Het is niet zelf het werkwoord “gebeuren”. In 这种事会发生 draagt 会 de modaliteit en is 发生 de handeling/toestand die verwacht wordt. 发生 betekent gebeuren of plaatsvinden. Het is een intransitief werkwoord: de gebeurtenis die gebeurt staat niet als rechtstreeks object erachter. De vorm verandert in deze zin niet voor persoon of aantal. Voorbeeld: 问题会发生。 — “Er zullen problemen ontstaan.” Samen geeft 这里这么拥挤的时候 de voorwaarde/tijd “als het hier zo druk wordt”. Daarna geeft 这种事 het onderwerp “zoiets” en geeft 会发生 de verwachte algemene uitkomst “gebeurt het”. De volledige betekenis is daarom: “Dat gebeurt als het hier zo druk wordt.” De uiting beschrijft een algemene samenhang, niet noodzakelijk één al afgesloten gebeurtenis.

8. 我现在去队尾。

   Ik ga nu naar het einde van de rij.

   我

   ik

   现在

   nu

   去

   gaan

   队尾

   het einde van de rij

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is het persoonlijk voornaamwoord in de eerste persoon enkelvoud. In het Chinees verandert deze vorm niet naar geslacht of naamval. De meervoudsvorm is 我们 (“wij/ons”); die past hier niet, omdat de vertaling één spreker weergeeft. 现在 is een tijdsbepaling: “nu”. Het staat hier vóór het werkwoord en maakt duidelijk dat de beweging op het huidige moment plaatsvindt. Voor een ander tijdstip kun je bijvoorbeeld 明天 (“morgen”) gebruiken: 我明天去队尾。 — “Morgen ga ik naar het einde van de rij.” 去 is het werkwoord “gaan”. De vorm verandert in deze zin niet voor persoon of tijd; 我去 betekent letterlijk “ik ga”. Het werkwoord richt de beweging op een bestemming die erna kan komen. In 去队尾 geeft 队尾 dus aan waarheen de spreker gaat. 队尾 betekent “het einde van de rij”. Het is een samenstelling: 队 verwijst naar een rij of wachtrij en 尾 naar het achterste/einde daarvan. Het woord benoemt hier de bestemming, niet de handeling van wachten. Een vergelijkbaar bestemmingspatroon is 去车站 — “naar het station gaan”. Samen vormen de delen 我 + 现在 + 去 + 队尾: “Ik ga nu naar het einde van de rij.” De volgorde is onderwerp + tijdsbepaling + werkwoord + bestemming. De zin stelt een actuele beweging van de spreker naar die bestemming vast.