Ingrediënten controleren voor het koken | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 开始做饭前，我们有哪些食材？

   Voordat we gaan koken, welke ingrediënten hebben we?

   开始

   beginnen

   做饭

   koken

   我们

   wij

   有

   hebben

   哪些

   welke

   食材

   ingrediënten

   Uitgebreide uitleg

   开始 betekent hier “beginnen”. Het is de verbale basisvorm; in het Chinees krijgt het niet door persoon of getal een andere vorm. In 开始做饭 staat het vóór de activiteit die wordt begonnen. 做饭 betekent “koken” of “eten bereiden”. Dit is een vaste, alledaagse combinatie: 做 betekent “doen/maken” en 饭 verwijst hier naar een maaltijd of gekookt eten. Voorbeeld: 我做饭。 = “Ik kook.” 我们 betekent “wij/we”. Het voornaamwoord geeft een meervoudige groep inclusief de spreker aan; de precieze samenstelling van die groep wordt hier niet verder bepaald. Voorbeeld: 我们一起做饭。 = “Wij koken samen.” 有 betekent hier “hebben” in de zin van beschikken over ingrediënten. Hetzelfde woord kan in andere zinnen ook bestaan of aanwezig zijn uitdrukken; de combinatie met 我们 en 食材 geeft hier de betekenis “wij hebben ingrediënten”. Voorbeeld: 我们有米。 = “Wij hebben rijst.” 哪些 betekent “welke” bij een keuze uit meerdere mogelijkheden. Het vraagt om de specifieke leden van een groep, niet om één onbepaalde hoeveelheid. 哪个 wordt gebruikt voor “welke ene/ welke”, terwijl 哪些 naar meerdere mogelijke items verwijst. Voorbeeld: 你要哪些？ = “Welke wil je?” 食材 betekent “ingrediënten”, specifiek ingrediënten die voor het koken worden gebruikt. Het is een zelfstandig naamwoord; het is niet hetzelfde als een algemene term voor al het mogelijke voedsel. Voorbeeld: 这些食材很新鲜。 = “Deze ingrediënten zijn erg vers.” De combinatie 做饭前 betekent “voordat we koken” of letterlijk “vóór het koken”. 前 maakt van de voorafgaande activiteit een tijdsbepaling. Daardoor vormt 开始做饭前 de betekenis “voordat we beginnen met koken”. Daarna volgt 我们有哪些食材？: 我们 is het onderwerp, 有 drukt het hebben uit, en 哪些食材 vraagt welke ingrediënten het zijn. Samen betekent de hele zin: “Voordat we gaan koken, welke ingrediënten hebben we?”

2. 这个食谱需要洋葱和西红柿。

   Het recept heeft uien en tomaten nodig.

   这个

   dit

   食谱

   recept

   需要

   nodig hebben

   洋葱

   uien

   和

   en

   西红柿

   tomaten

   Uitgebreide uitleg

   这个 betekent hier “dit/deze” en wijst samen met het volgende zelfstandig naamwoord naar een specifiek recept. In het Chinees staat na 这 (deze) vaak een maatwoord; 个 is hier het algemene maatwoord. Het wijst niet zelfstandig een bepaald referent aan zonder context. Een herbruikbaar patroon is 这个 + zelfstandig naamwoord: 这个问题很简单。 — “Dit probleem is eenvoudig.” 食谱 betekent “recept”. Het is een zelfstandig naamwoord voor de instructies of bereidingswijze van een gerecht. In 这个食谱 wordt het bepaald door 这个, dus samen betekent de woordgroep “dit recept”. 需要 betekent “nodig hebben” of “vereisen”. Het onderwerp staat ervoor en datgene wat nodig is erna: 食谱需要洋葱 betekent letterlijk dat het recept uien nodig heeft. Het werkwoord verandert hier niet naar persoon of meervoud. Voor een persoon kan hetzelfde patroon bijvoorbeeld zijn: 我需要水。 — “Ik heb water nodig.” 洋葱 betekent “ui”; in deze zin verwijst het door de Nederlandse vertaling naar uien als ingrediënt. Het woord kan ook naar één ui verwijzen; het Chinees markeert hier niet afzonderlijk enkelvoud of meervoud. 西红柿 betekent “tomaat” en kan op dezelfde manier zowel een tomaat als tomaten aanduiden; de vertaling maakt hier het meervoud passend. 和 betekent “en” en verbindt hier twee gelijkwaardige zelfstandige naamwoordgroepen: 洋葱和西红柿 — “uien en tomaten”. Het staat tussen de verbonden delen. Een kort voorbeeld is 茶和咖啡。 — “Thee en koffie.” Samen vormt 这个食谱需要洋葱和西红柿。 de structuur dit recept + nodig hebben + uien en tomaten: “Dit recept heeft uien en tomaten nodig.” De punt sluit de mededelende zin af. Het recept is grammaticaal het onderwerp, 需要 geeft de vereiste aan, en 洋葱和西红柿 zijn de twee genoemde ingrediënten.

3. 我们有西红柿，但是洋葱用完了。

   We hebben tomaten, maar de uien zijn op.

   我们

   wij

   有

   hebben

   西红柿

   tomaten

   但是

   maar

   洋葱

   uien

   用完了

   op zijn; opgebruikt zijn

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij/ we” en is een persoonlijk voornaamwoord voor de spreker plus minstens één andere persoon. Het onderscheid tussen inclusief en exclusief “wij” wordt in deze vorm niet zichtbaar gemaakt; de context bepaalt dat, en deze zin specificeert het niet. 有 betekent hier “hebben” of “beschikken over”. Het is een veelgebruikt Chinees werkwoord voor bezit of beschikbaarheid. Voorbeeld: 我有时间。 — “Ik heb tijd.” 西红柿 betekent “tomaat/tomaten”. Het woord zelf verandert niet voor enkelvoud of meervoud; het getal blijkt uit de context. In deze zin past de Nederlandse meervoudsvertaling “tomaten” bij de vaste vertaling. 但是 betekent “maar” en verbindt twee inhoudelijk tegengestelde delen. Het eerste deel zegt dat er tomaten zijn; het tweede deel meldt een probleem met de uien. 洋葱 betekent “ui/uien”. Ook dit zelfstandig naamwoord heeft hier geen zichtbare meervoudsuitgang. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het om uien als ingrediënt gaat, maar de Chinese vorm zelf markeert het aantal niet. 用完了 betekent hier “op zijn” of “opgebruikt zijn”. 用 betekent “gebruiken”, 完 geeft aan dat de handeling volledig is afgerond, en 了 markeert hier de nieuwe toestand die daaruit voortkomt: de uien zijn nu op. Het is dus niet alleen “gebruiken”, maar “volledig opgebruikt raken/zijn”. Voorbeeld: 米用完了。 — “De rijst is op.” Samen betekent 我们有西红柿 “Wij hebben tomaten”. Daarna verbindt 但是 dit met 洋葱用完了, letterlijk een mededeling dat de uien volledig opgebruikt zijn. De volledige betekenis is daarom: “We hebben tomaten, maar de uien zijn op.”

4. 我们可以用小葱代替吗？

   Kunnen we in plaats daarvan bosuitjes gebruiken?

   我们可以

   kunnen we

   用

   gebruiken

   小葱

   bosuitjes

   代替

   vervangen; in plaats daarvan gebruiken

   吗

   maakt er een vraag van

   Uitgebreide uitleg

   我们可以 betekent hier “kunnen we”. 我们 is het onderwerp “wij/we”. 可以 drukt mogelijkheid of toestemming uit; in deze vraag gaat het om de mogelijkheid om iets te gebruiken. Het verandert hier niet naar persoon of meervoud. Een herbruikbaar patroon is 我们可以 + werkwoord ... 吗？ — “Kunnen we ...?” 用 betekent hier “gebruiken”. Het is een zelfstandig werkwoord en staat vóór wat gebruikt wordt. Voorbeeld: 我用手机付款。 — “Ik betaal met mijn telefoon.” 小葱 betekent “bosuitjes”. Dit is het concrete middel dat men wil gebruiken; het woord staat als zelfstandig naamwoord na 用. 代替 betekent “vervangen” of, in deze constructie, “in plaats van ... gebruiken”. Samen met 用 vormt het patroon 用 A 代替 B: “A gebruiken in plaats van B”. In de vaste zin wordt B niet uitgesproken, maar uit de context blijkt dat het gaat om de uien die op zijn. Voorbeeld: 可以用牛奶代替水。 — “Je kunt melk gebruiken in plaats van water.” 吗 staat aan het einde en maakt van de voorafgaande mededeling een ja-neevraag. Het voegt zelf geen afzonderlijk voorwerp of aantal toe. Samen betekent 我们可以用小葱代替吗？: “Kunnen we in plaats daarvan bosuitjes gebruiken?” De vraag gebruikt 我们可以 ... 吗 om te vragen of die mogelijkheid bestaat, en 用小葱代替 om het voorgestelde alternatief — bosuitjes gebruiken in plaats van het eerder genoemde ingrediënt — uit te drukken.

5. 也许可以，但是味道会不一样。

   Misschien, maar de smaak wordt anders.

   也许

   misschien

   可以

   kunnen; mogelijk zijn

   但是

   maar

   味道

   smaak

   会

   zal; zal waarschijnlijk

   不一样

   anders; niet hetzelfde

   Uitgebreide uitleg

   也许 betekent hier “misschien” en maakt de uitspraak onzeker. Het staat vaak voor een mogelijkheid of veronderstelling. Voorbeeld: 也许明天下雨。 — “Misschien regent het morgen.” 可以 betekent hier dat iets mogelijk of haalbaar is: “het kan”. In een vraag kan dezelfde vorm bijvoorbeeld toestemming of mogelijkheid uitdrukken, zoals in 可以吗？ — “Kan het?” / “Mag het?” In deze zin gaat het, gezien de context, om de mogelijkheid van een vervanging; 可以 is dus niet zelf een verleden- of toekomstreeks vervoegde vorm. 但是 betekent “maar” en verbindt twee delen met een tegenstelling. Het eerste deel laat een mogelijkheid open, terwijl het volgende deel een beperking of ander gevolg toevoegt. 味道 betekent “smaak”. Dit is een zelfstandig naamwoord en kan in andere zinnen bijvoorbeeld het onderwerp zijn: 味道很好。 — “De smaak is heel goed.” 会 staat hier vóór 不一样 en geeft een verwacht of voorspeld gevolg aan: “zal” / “zal waarschijnlijk”. Het is geen vervoeging van 味道; het is een afzonderlijk hulpwerkwoord. Het kan ook andere soorten verwachting of waarschijnlijkheid aangeven, afhankelijk van de context. 不一样 betekent “anders” of “niet hetzelfde”. 一样 betekent “hetzelfde”; 不 maakt daarvan de ontkenning. In deze zin beschrijft 不一样 hoe de smaak naar verwachting zal zijn. Voorbeeld: 这两种颜色不一样。 — “Deze twee kleuren zijn niet hetzelfde.” Samen vormt 也许可以 de betekenis “misschien kan het”, waarbij 也许 de onzekerheid en 可以 de mogelijkheid uitdrukt. 但是味道会不一样 betekent “maar de smaak zal anders zijn”: 但是 introduceert het contrast, 味道 is wat anders zal zijn, 会 markeert het verwachte gevolg en 不一样 beschrijft dat gevolg. De volledige uiting betekent daarom: “Misschien, maar de smaak wordt anders.”

6. 那我去街角的小店买洋葱。

   Dan koop ik uien bij de winkel op de hoek.

   那我

   dan ik

   去

   gaan

   街角

   straathoek

   小店

   klein winkeltje

   买

   kopen

   洋葱

   uien

   Uitgebreide uitleg

   那我 betekent hier “dan ik” of natuurlijker “dan doe ik het / dan ga ik”. 那 verwijst in deze reactie naar de zojuist besproken situatie en markeert een gevolgtrekking of overgang; 我 is de spreker. Samen vormt dit een bruikbare manier om een eigen volgende handeling aan te kondigen. Voorbeeld: 那我先走。 — “Dan ga ik eerst.” 去 betekent hier “gaan” en geeft de beweging naar een bestemming aan. In deze zin staat het vóór de bestemmingsgroep 街角的小店; daarna volgt met 买 het doel van het gaan. Een veelgebruikt patroon is 去 + plaats + werkwoord: 我去市场买菜。 — “Ik ga naar de markt om boodschappen te doen.” 街角 betekent “straathoek”. Het is een zelfstandig naamwoord voor de hoek waar straten samenkomen. In 街角的小店 wordt het verbonden met 小店 door 的, zodat de hele groep een winkel aanduidt die bij of op de straathoek is. Voorbeeld: 街角有一家咖啡店。 — “Op de straathoek is een koffiebar.” 小店 betekent “klein winkeltje”. 小 beschrijft 店; 店 betekent “winkel” of “zaak”. In het Chinees staat zo’n beschrijvend woord vóór het zelfstandig naamwoord. 小店 zegt hier dat het om een kleine winkel gaat, niet om een hoeveelheid winkels. Voorbeeld: 这家小店很安静。 — “Deze kleine winkel is erg rustig.” 买 betekent “kopen”. De vorm verandert hier niet voor persoon of tijd; 我买 betekent “ik koop”, terwijl verleden of toekomst meestal uit de context of uit tijdsaanduidingen blijkt. In deze zin is 买 de handeling die de spreker bij het gaan wil uitvoeren. Voorbeeld: 我买水果。 — “Ik koop fruit.” 洋葱 betekent “ui/uien”. Het is een zelfstandig naamwoord; het Chinees markeert in deze vorm niet afzonderlijk enkelvoud tegenover meervoud. De Nederlandse vertaling gebruikt hier “uien”, maar de hoeveelheid wordt niet door een aparte meervoudsuitgang in 洋葱 uitgedrukt. Voorbeeld: 我需要洋葱。 — “Ik heb ui/uien nodig.” Samen vormt 街角的小店 de bestemmingsgroep: 的 koppelt 街角 als plaatsbepaling aan 小店, dus “het winkeltje op de straathoek”. Het patroon 去 + bestemming + 买 + voorwerp betekent “naar een bestemming gaan om iets te kopen”. 那我 zet dit als gevolg of volgende stap neer. De volledige betekenis is daarom: “Dan ga ik naar het winkeltje op de straathoek om uien te kopen.”

7. 我们还需要量米。

   We moeten de rijst nog afmeten.

   我们

   wij

   还

   nog

   需要

   nodig hebben

   量

   afmeten

   米

   rijst

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij” en verwijst naar de spreker samen met minstens één andere persoon; de precieze groepsleden worden in deze zin niet verder vastgelegd. Het is de meervoudsvorm tegenover 我 (“ik”). Voorbeeld: 我们回家。 — “Wij gaan naar huis.” 还 betekent hier “nog”: de handeling moet op dit moment of daarna nog gebeuren. Het staat vóór het werkwoordelijke deel 需要量米. Dit is niet hetzelfde als 又, dat meestal “opnieuw” betekent nadat iets al eerder is gebeurd. Voorbeeld: 我还要买洋葱。 — “Ik moet nog uien kopen.” 需要 betekent “nodig hebben” en drukt hier uit dat iets vereist is. In deze zin heeft het 我们 als onderwerp en de hele handeling 量米 als datgene wat nodig is: “wij moeten rijst afmeten”. 需要 kan ook een zelfstandig naamwoord of een andere handeling als aanvulling krijgen. Voorbeeld: 我们需要时间。 — “Wij hebben tijd nodig.” 量 betekent hier “afmeten” of “meten”. In 量米 is het een werkwoord vóór het object; het beschrijft dus de handeling, niet een hoeveelheid rijst. De uitspraak en betekenis moeten uit de context blijken wanneer dezelfde vorm als ander woord wordt gebruikt. Voorbeeld: 请量一下水。 — “Meet het water even af.” 米 betekent hier “rijst” en is het object van 量. Het woord kan in andere contexten ook verwijzen naar een meter als maateenheid, maar in deze zin bepaalt de combinatie met 量 en de vaste vertaling de betekenis “rijst”. Voorbeeld: 米在厨房里。 — “De rijst is in de keuken.” Samen vormt 我们还需要量米 de volgorde onderwerp + nog + nodig hebben + handeling + object: “Wij moeten de rijst nog afmeten.” 还 geeft aan dat het afmeten nog moet gebeuren; 需要 maakt duidelijk dat het om een vereiste of noodzakelijke handeling gaat. De zin zegt niet op zichzelf hoeveel rijst er moet worden afgemeten; de volgende context specificeert dat dit genoeg rijst voor vier mensen is.

8. 我回来后会量够四个人吃的米。

   Als ik terug ben, meet ik genoeg rijst af voor vier mensen.

   我

   ik

   回来

   terugkomen

   后

   na; nadat

   会

   zal

   量

   afmeten

   够

   genoeg zijn

   四个人

   vier mensen

   吃

   eten

   米

   rijst

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker is degene die later de handeling uitvoert. Deze vorm verandert niet naar een aparte mannelijke of vrouwelijke vorm. Een vergelijkbaar contrast is 我 “ik” tegenover 你 “jij”. 回来 betekent “terugkomen” en drukt een terugkeer naar het relevante referentiepunt uit. In deze zin staat het in een tijdsbepaling; het is dus niet zelf de hoofdhandeling van meten. 后 betekent “na”. In 回来后 staat het achter de gebeurtenis waarop de tijd wordt gebaseerd: “nadat ik terug ben/terugkom”. Het patroon werkwoord + 后 is herbruikbaar, bijvoorbeeld 吃饭后休息 — “na het eten rusten”. 会 geeft hier een verwachte toekomstige gebeurtenis aan: “zal”. Chinees vervoegt werkwoorden niet voor persoon of tijd; 会 draagt hier de toekomstige verwachting. Het kan in andere contexten ook een aangeleerde vaardigheid uitdrukken, maar dat is hier niet de bedoeling. 量 betekent hier “afmeten”, namelijk een hoeveelheid rijst bepalen. Het is een werkwoord en moet niet worden verward met 两, dat “twee” betekent. De vorige zin gebruikt hetzelfde werkwoord in 量米: “rijst afmeten”. 够 betekent hier “genoeg zijn” of “voldoende zijn”. In 够四个人吃的米 introduceert het de gedachte dat de hoeveelheid voldoende is voor wat daarna wordt beschreven. Het is geen zelfstandig telwoord: het aantal vier komt pas in 四个人. 四个人 betekent “vier mensen”. 四 is het getal vier, 个 is hier het maatwoord voor personen en 人 betekent “mens/persoon”. Anders dan een onbepaald lidwoord drukt 四 in deze zin expliciet een aantal uit. 吃 betekent “eten”. In deze zin beschrijft het wat de vier mensen met de rijst zullen doen. De woordgroep 四个人吃 betekent letterlijk “vier mensen eten”; gevolgd door 的米 ontstaat de betekenis “rijst die vier mensen kunnen eten”. 米 betekent hier “rijst”. In combinatie met 量 is het de stof waarvan een hoeveelheid wordt afgemeten. Het patroon 量 + zelfstandig naamwoord is bruikbaar voor andere afmeetbare dingen, bijvoorbeeld 量水 — “water afmeten”. Samen vormt 回来后 de tijdsbepaling “nadat ik terug ben”. Daarna geeft 会量 de verwachte hoofdhandeling “zal ik afmeten”. 够四个人吃的 beschrijft de benodigde hoeveelheid: die is voldoende voor vier mensen om te eten. Het geheel betekent daarom: “Als ik terug ben, meet ik genoeg rijst af voor vier mensen.”