Het appartement controleren voor vertrek | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我们离开前应该检查一下公寓。

   Voordat we weggaan, moeten we het appartement controleren.

   我们

   wij

   离开

   vertrekken; weggaan

   前

   voordat; eerder dan

   应该

   zouden moeten

   检查

   controleren

   一下

   even; kort

   公寓

   appartement

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij”: de spreker samen met minstens één andere persoon. Chinese voornaamwoorden veranderen niet naar naamval of grammaticaal geslacht; 们 maakt een voornaamwoord doorgaans meervoudig. Vergelijk 我 “ik” met 我们 “wij”. Voorbeeld: 我们走。 — “Wij gaan.” 离开 is het werkwoord “vertrekken” of “weggaan”. Het kan zelfstandig worden gebruikt en verandert in deze zin niet van vorm voor persoon of tijd. Voorbeeld: 他们离开了。 — “Zij zijn weggegaan.” 了 is daar een extra aspectmarkeerder; het hoort niet bij de vorm 离开 zelf. 前 geeft in 离开前 een tijdsrelatie aan: “voordat …”. Na een werkwoord of een werkwoordgroep kan 前 “voor het doen van …” betekenen. 我们离开前 betekent dus letterlijk “voor het weggaan van ons”, natuurlijk weergegeven als “voordat we weggaan”. Het onderwerp van 离开 is hier volgens de vaste vertaling dezelfde groep als 我们. 应该 is een modaal werkwoord voor wat volgens de situatie verstandig, juist of verplicht genoeg is: “zouden moeten” of “horen te”. Het staat vóór het volgende werkwoord. Het drukt hier een aanbeveling of verwachting uit, niet het verleden. Voorbeeld: 你应该休息。 — “Je zou moeten rusten.” 检查 betekent “controleren” of “nakijken”. Het is een werkwoord dat rechtstreeks een object kan nemen: 检查文件 betekent “documenten controleren”. In de vaste zin is 检查 de handeling die na 应该 wordt aanbevolen. 一下 staat na 检查 en maakt de handeling kort of licht van toon. In deze zin suggereert het “even controleren”; het beweert niet noodzakelijk dat de controle exact één bepaalde tijdseenheid duurt. Het patroon werkwoord + 一下 is breed herbruikbaar. Voorbeeld: 看一下。 — “Kijk even.” 公寓 is het zelfstandig naamwoord “appartement”. Het is hier het object van 检查: datgene wat gecontroleerd moet worden. Voorbeeld: 这是一间公寓。 — “Dit is een appartement.” Samen vormt 我们离开前 de tijdsbepaling “voordat we weggaan”. Daarna geeft 应该 aan dat iets zou moeten gebeuren, namelijk 检查一下公寓: “het appartement even controleren”. De volledige betekenis is daarom: “Voordat we weggaan, moeten we het appartement controleren.”

2. 我已经把炉子关了。

   Ik heb het fornuis al uitgezet.

   我

   ik

   已经

   al; inmiddels

   把

   plaatst het object vóór de handeling

   炉子

   fornuis

   关了

   uitgezet

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is het onderwerp: de spreker voert de handeling uit. Het voornaamwoord verandert niet naar grammaticaal geslacht; 我 kan door een spreker van elk geslacht worden gebruikt. 已经 betekent “al” of “inmiddels” en plaatst de handeling vóór het relevante moment. Het is een bijwoord en zegt op zichzelf niet wie de handeling uitvoert. Voorbeeld: 我已经到了。 — “Ik ben al aangekomen.” 把 leidt het object in een zogenoemde 把-constructie in vóór de handeling. Zo wordt benadrukt wat er met dat object gebeurt. Het patroon is vaak onderwerp + 把 + object + werkwoord + voltooiings- of resultaatinformatie; het werkwoord krijgt doorgaans een concreet gevolg of afgeronde handeling mee. 把 betekent hier dus niet letterlijk “nemen”. 炉子 betekent “fornuis” of “kooktoestel”. In deze zin is dit het object waar de handeling op gericht is. Voorbeeld: 请把炉子打开。 — “Zet het fornuis alstublieft aan.” 关了 bestaat uit 关 en 了. 关 betekent in deze context “uitzetten” (bij een fornuis), terwijl het ook “sluiten” kan betekenen bij bijvoorbeeld een deur of raam. 了 markeert hier dat de verandering of handeling voltooid is: het fornuis is uit. Het is niet het Nederlandse verleden-tijdsuffix; de betekenis komt uit de combinatie en de context. Voorbeeld: 我关了灯。 — “Ik heb het licht uitgedaan.” Samen vormt de zin het patroon 我 + 已经 + 把 + 炉子 + 关了: “Ik heb het fornuis al uitgezet.” 已经 geeft aan dat dit al gebeurd is, 把炉子 maakt het fornuis tot het vooraf genoemde object van de handeling, en 关了 beschrijft het bereikte resultaat dat het fornuis uitstaat.

3. 所有窗户都关好了吗？

   Zijn alle ramen dicht?

   所有

   alle

   窗户

   ramen

   都

   allemaal; zonder uitzondering

   关好

   goed dichtdoen; goed gesloten

   吗

   maakt er een ja-neevraag van

   Uitgebreide uitleg

   所有 betekent hier “alle” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het bepaalt. Het maakt de verzameling volledig: 所有窗户 = “alle ramen”. Een vergelijkbare vorm is 一些 (“enkele”, “wat”), die geen volledige verzameling aanduidt. 窗户 betekent “raam” of “ramen”. Het Chinees markeert het meervoud hier niet met een aparte uitgang; de context en 所有 maken duidelijk dat het om meerdere ramen gaat. 窗 is een kortere, verwante vorm voor “raam”, maar 窗户 is de vorm in deze zin. 都 betekent “allemaal” of “zonder uitzondering”. Het staat na de volledige onderwerpwoordgroep 所有窗户 en vóór het werkwoordelijke deel. Samen met 所有 benadrukt het dat de toestand voor elk raam geldt. Bijvoorbeeld: 所有孩子都来了。 = “Alle kinderen zijn gekomen.” 关好 bestaat uit 关 (“sluiten; dichtdoen”) en 好, dat hier als resultaatscomplement aangeeft dat het sluiten goed is uitgevoerd en de gewenste gesloten toestand is bereikt. 关 alleen noemt het sluiten als handeling; 关好 legt de nadruk op “goed dichtdoen” of “goed gesloten hebben”. Bijvoorbeeld: 请把门关好。 = “Doe de deur goed dicht.” 吗 staat aan het einde en maakt van de mededelende inhoud een algemene ja-neevraag. De vraag gaat dus na of de beschreven toestand klopt; 吗 betekent niet zelf “alle” of “dicht”. Samen vormt 所有窗户都关好了吗？ de vraag: “Zijn alle ramen goed dicht?” 所有窗户 is het onderwerp (“alle ramen”), 都 zegt dat de toestand zonder uitzondering op die ramen geldt, en 关好 beschrijft de bereikte toestand dat ze goed gesloten zijn. 吗 maakt van die volledige bewering de ja-neevraag.

4. 卧室的窗户还开着。

   Het raam van de slaapkamer staat nog open.

   卧室

   slaapkamer

   窗户

   raam

   还

   nog

   开着

   openstaan

   Uitgebreide uitleg

   卧室 betekent hier ‘slaapkamer’. Het is een zelfstandig naamwoord en kan ook in andere combinaties vóór 的 staan om een relatie uit te drukken, zoals in 卧室的窗户: ‘het raam van de slaapkamer’. 的 maakt hier de bepaling ‘van de slaapkamer’ vóór het zelfstandig naamwoord duidelijk. 窗户 betekent ‘raam’. Dit is het zelfstandig naamwoord voor een raam; het meervoud wordt in het Chinees niet automatisch door een aparte uitgang aangegeven. Het aantal volgt uit de context of uit een bepalend woord. 还 betekent hier ‘nog’: de beschreven toestand duurt op dit moment voort. Het zegt in deze zin niet dat het raam opnieuw wordt geopend. Een veelgebruikte tegenstelling is 还 ‘nog’ tegenover 已经 ‘al/reeds’. 开着 betekent hier ‘openstaan’. De vorm bestaat uit 开, ‘open zijn/openen’, en 着, dat hier de aanhoudende toestand markeert. 着 presenteert de toestand als blijvend; het gaat dus om het raam dat in open toestand staat, niet alleen om de overgang naar open. In een andere zin kan 开 ook ‘openen’ betekenen, afhankelijk van de constructie. Een vergelijkbaar patroon is 门关着, ‘de deur is dicht’. Samen vormt 卧室的窗户 de nominale groep ‘het raam van de slaapkamer’. 还 geeft aan dat de toestand nog voortduurt, en 开着 beschrijft die toestand als ‘openstaand’. De volledige betekenis is daarom: ‘Het raam van de slaapkamer staat nog open.’

5. 我把窗户关上，再锁好阳台门。

   Ik doe het raam dicht en doe de balkondeur op slot.

   我

   ik

   把

   met ... als object

   窗户

   raam

   关上

   dichtdoen

   再

   daarna

   锁好

   goed op slot doen

   阳台门

   balkondeur

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is het onderwerp: de spreker voert beide handelingen uit. Deze vorm verandert niet voor geslacht of aantal. 把 markeert een constructie waarin het volgende zelfstandig naamwoord als bepaald object vóór het werkwoord komt. Het patroon is onderwerp + 把 + object + werkwoord + resultaat: zo wordt benadrukt wat er met het object gebeurt. 把 betekent hier niet zelfstandig “met”; de constructie laat zien dat de handeling een concreet resultaat voor het raam heeft. 窗户 betekent “raam”. In deze zin is het het object dat door 把 naar voren wordt gehaald. Een bruikbaar voorbeeld is 我把门打开。 — “Ik doe de deur open.” 关上 betekent hier “dichtdoen”, met het resultaat dat iets gesloten is. 关 is de basisvorm voor “sluiten”; 上 geeft in deze combinatie aan dat het sluiten voltooid is en de gewenste gesloten toestand bereikt. Het gaat dus niet alleen om de handeling van bewegen, maar om het resultaat: het raam is dicht. In de eerdere zin komt hetzelfde onderwerp van sluiten terug als toestand: 窗户还开着 betekent “het raam staat nog open”; 开 is daar “open zijn/doen”, tegenover 关 in deze zin. 再 betekent hier “daarna” of “vervolgens”. Het ordent de twee handelingen: eerst wordt het raam dichtgedaan, daarna wordt de balkondeur op slot gedaan. Het zegt hier niet dat de handeling opnieuw wordt uitgevoerd. 锁好 betekent “goed op slot doen”. 锁 is de basisvorm voor “op slot doen”; 好 geeft aan dat de handeling naar behoren is uitgevoerd en het gewenste resultaat heeft. Het resultaat is dus dat de deur goed vergrendeld is, niet alleen dat iemand een slotbeweging maakt. 阳台门 betekent “balkondeur”: 阳台 is “balkon” en 门 is “deur”. Samen vormen ze één zelfstandig naamwoord voor de deur van het balkon. In 锁好阳台门 is dit het object van de tweede handeling. Samen volgt de zin het patroon 我 + 把 + object + resultaatwerkwoord, 再 + resultaatwerkwoord + object: “Ik doe het raam dicht en doe daarna de balkondeur goed op slot.” De vaste Nederlandse vertaling bevestigt dat beide handelingen door “ik” worden uitgevoerd; 再 geeft hun volgorde aan. De constructie met 关上 en 锁好 legt telkens de nadruk op het bereikte resultaat.

6. 走廊的灯还开着。

   De lichten in de gang zijn nog aan.

   走廊

   gang

   灯

   licht(en)

   还开着

   nog aan

   Uitgebreide uitleg

   走廊 betekent hier ‘gang’ of ‘corridor’. Het is een zelfstandig naamwoord. In 走廊的灯 verbindt 的 het eerste zelfstandig naamwoord met wat erbij hoort: letterlijk ‘de lampen van de gang’, natuurlijk vertaald als ‘de lichten in de gang’. Het patroon X的Y kan vaak worden gebruikt voor een relatie zoals ‘Y van X’. 灯 betekent hier ‘licht’ of ‘lamp’. Het woord zelf markeert geen meervoud; de context en vertaling maken hier duidelijk dat het om de lichten gaat. Een vergelijkbaar patroon is 房间的灯 — ‘het licht/de lichten in de kamer’. 还开着 betekent ‘nog aan zijn’. 还 geeft aan dat een toestand voortduurt. 开 betekent in deze combinatie ‘aanstaan’ of ‘open zijn’, afhankelijk van het soort onderwerp; bij 灯 betekent het ‘aanstaan’. 着 markeert hier de voortdurende toestand, niet een afzonderlijke handeling. Samen beschrijft 开着 dus de toestand ‘aanstaand’ of natuurlijker ‘aan’. De volledige structuur is 走廊的灯 + 还开着: ‘De lichten in de gang zijn nog aan.’ 走廊的 specificeert welke lichten bedoeld zijn, 灯 is het onderwerp, en 还开着 zegt dat hun toestand van aanstaan nog voortduurt.

7. 那我就把它们关掉。

   Dan doe ik ze uit.

   那

   dan; in dat geval

   我

   ik

   就

   dan; meteen als gevolg daarvan

   把

   geeft het object van de handeling aan

   它们

   ze; die dingen

   关掉

   uitzetten; uitschakelen

   Uitgebreide uitleg

   那 betekent hier “dan” of “in dat geval”. Het verwijst naar de vooraf gegeven situatie en opent samen met 就 een veelgebruikt gevolgpatroon: 那……就…… = “als dat zo is, dan …”. Voorbeeld: 那我们走吧。 = “Dan gaan we.” 我 betekent “ik”. Dit voornaamwoord verandert in het Chinees niet naar grammaticaal geslacht of naamval. In deze zin is 我 degene die de handeling uitvoert. 就 geeft hier het gevolg of de daaropvolgende handeling aan: “dan”, “in dat geval”. Samen zeggen 那我就…… ongeveer: “Dan zal ik …” of “Dan doe ik …”. 就 is niet zelf de toekomstige tijd; de context bepaalt dat de handeling als volgende stap wordt opgevat. 把 leidt een constructie in waarin het object vóór het werkwoord wordt genoemd: 把 + object + handeling. Zo wordt duidelijk wat er met dat object gebeurt. Voorbeeld: 我把门关上了。 = “Ik heb de deur dichtgedaan.” 把 betekent hier dus niet op zichzelf “nemen”; het markeert de behandeling van het genoemde object. 它们 betekent “ze” of “die dingen” en is de meervoudsvorm voor niet-menselijke referenten. In deze context verwijst het, overeenkomstig de vaste vertaling en de vorige zin, naar de lichten. Het voornaamwoord zelf drukt geen geslacht uit. 关掉 betekent “uitzetten” of “uitschakelen”. 关 draagt het idee van sluiten of uitdoen, en 掉 maakt duidelijk dat de toestand wordt verwijderd of beëindigd: iets gaat uit. Samen vormt dit één bruikbare werkwoordelijke combinatie. Voorbeeld: 请把电视关掉。 = “Zet de televisie uit, alsjeblieft.” De delen worden als volgt gecombineerd: 那 (“dan/in dat geval”) + 我 (“ik”) + 就 (“dan, als gevolg daarvan”) + 把它们 (het object “ze” vóór de handeling) + 关掉 (“uitzetten”). De volledige betekenis is daarom: “Dan zet ik ze uit.”

8. 应该就这些了。

   Dat zou alles moeten zijn.

   应该

   zou moeten

   就这些

   dat is alles

   Uitgebreide uitleg

   应该 betekent hier “zou moeten” en drukt een verwachting of waarschijnlijke conclusie uit. Het is een modaal woord dat vóór de rest van de bewering staat; het is dus geen verleden-tijdsvorm. Een herbruikbaar patroon is: 应该 + bewering, bijvoorbeeld 他应该到了。 — “Hij zou aangekomen moeten zijn.” 就这些 betekent letterlijk ongeveer “alleen dit/deze dingen” en wordt hier gebruikt als compacte manier om te zeggen dat dit de volledige lijst is. 就 beperkt de omvang (“alleen/precies”), terwijl 这些 “deze dingen” betekent. Het patroon 就这些 kan zelfstandig staan wanneer de spreker wil aangeven dat er niets meer bij hoort. In deze zin verwijst het niet noodzakelijk naar één specifiek soort voorwerp; de precieze lijst wordt door de context bepaald. Samen vormen 应该就这些了。 een inschatting: “Dat zou alles moeten zijn.” 应该 maakt de uitspraak niet absoluut zeker, 就这些 geeft aan dat de genoemde of bedoelde verzameling compleet lijkt, en het slotpartikel 了 markeert de situatie als nu vastgesteld of veranderd. De zin is daardoor een natuurlijke afronding wanneer iemand controleert of er nog iets ontbreekt.

9. 我们走吧，别太晚了。

   Laten we gaan voordat het te laat wordt.

   我们

   wij

   走吧

   laten we gaan

   别

   niet doen / moet niet

   太

   te, te erg

   晚

   laat

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier ‘wij’ of ‘we’: de spreker rekent zichzelf mee met minstens één andere persoon. Het is een persoonlijk voornaamwoord; het verandert hier niet van vorm voor onderwerp of object. Voorbeeld: 我们回家。— ‘Wij gaan naar huis.’ 走吧 combineert het werkwoord 走 (‘gaan/lopen’) met 吧. 走 geeft de handeling weer; 吧 maakt er hier een voorstel of uitnodiging van: ‘laten we gaan’. Het is dus niet alleen een neutrale mededeling dat iemand gaat. Voorbeeld: 我们吃饭吧。— ‘Laten we eten.’ 别 drukt in deze zin een aansporing uit om iets niet te doen: ‘doe niet’ of ‘laten we niet’. Het staat vóór de handeling of eigenschap waarop de aansporing betrekking heeft. Voorbeeld: 别走。— ‘Ga niet weg.’ 太 betekent ‘te’ of ‘te erg’ en versterkt hier 晚 tot ‘te laat’. Het geeft aan dat een grens als ongewenst wordt beschouwd; het betekent hier niet simpelweg ‘erg’ zonder die grens. Voorbeeld: 太贵了。— ‘Het is te duur.’ 晚 betekent hier ‘laat’, in de zin van een laat tijdstip. Het is een beschrijvend woord dat met 太 een grens overschrijdt: 太晚 = ‘te laat’. Het tegenovergestelde is 早 (‘vroeg’). Voorbeeld: 现在不晚。— ‘Het is nu niet laat.’ Aan het einde staat 了. Hier markeert het een relevante nieuwe toestand of verandering: het wordt te laat. De combinatie 别太晚了 drukt daardoor uit dat men moet voorkomen dat het te laat wordt, niet alleen dat een bestaand laat tijdstip wordt beschreven. Samen vormt 我们走吧 een voorstel om nu te gaan. Daarna voegt 别太晚了 de reden of tijdsgrens toe: men wil niet wachten tot het te laat wordt. De volledige betekenis is daarom: ‘Laten we gaan voordat het te laat wordt.’