Een afspraak maken bij de dokter | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我咳嗽，今天觉得很累。

   Ik hoest en voel me vandaag moe.

   我

   ik

   咳嗽

   hoesten

   今天

   vandaag

   觉得

   voelen

   很累

   erg moe

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: een persoonlijk voornaamwoord in de eerste persoon enkelvoud. Chinese voornaamwoorden krijgen geen verbuiging voor geslacht; het meervoud is bijvoorbeeld 我们 (“wij”). 咳嗽 is hier een zelfstandig gebruikt werkwoord: “hoesten”. Het verandert niet volgens persoon of tijd. Een bruikbaar patroon is 我咳嗽 (“ik hoest”); de tijd wordt in het Chinees vaak door contextwoorden of tijdsbepalingen duidelijk, niet door een werkwoordsuitgang. 今天 betekent “vandaag” en geeft het tijdstip aan. Het staat in deze zin vóór 觉得, zodat het de daaropvolgende ervaring in de context van vandaag plaatst. Bijvoorbeeld: 今天我很累 — “Vandaag ben ik erg moe.” 觉得 betekent hier “voelen” in de betekenis van een persoonlijke gewaarwording of indruk. Het onderwerp is degene die de ervaring heeft: 我觉得很累 betekent “ik voel me erg moe”. In andere contexten kan 觉得 ook “vinden” betekenen, bijvoorbeeld bij een mening, maar dat is hier niet de bedoelde lezing. 很累 bestaat uit 很 (“erg” of een graadaanduiding) en 累 (“moe”). 累 is een beschrijvend woord; Chinese beschrijvende woorden kunnen zonder apart werkwoord als gezegde optreden. 很 maakt zo’n beschrijving natuurlijk en geeft hier een sterke graad aan. Een contrast is 不累 — “niet moe”, met 不 als ontkenning. Samen vormen de delen: 我咳嗽 (“ik hoest”) en 今天觉得很累 (“ik voel me vandaag erg moe”). De komma verbindt hier twee mededelingen over dezelfde spreker, zodat de volledige betekenis is: “Ik hoest en voel me vandaag erg moe.” De Chinese zin gebruikt daarvoor geen apart zichtbaar woord dat letterlijk “en” betekent; de opeenvolging maakt de verbinding duidelijk.

2. 你应该打电话给诊所，预约时间。

   Je moet de kliniek bellen en om een afspraak vragen.

   你应该

   je zou moeten

   打电话

   bellen

   给诊所

   naar de kliniek

   预约

   reserveren

   时间

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   你应该 betekent hier dat de aangesprokene iets hoort te doen: “je moet / je zou moeten”. 你 is het persoonlijke voornaamwoord voor “jij/je”; 应该 is een modaal werkwoord dat een aanbeveling of plicht uitdrukt en vóór de daaropvolgende handeling staat. Een bruikbaar patroon is onderwerp + 应该 + handeling. Voorbeeld: 你应该休息。 — “Je zou moeten rusten.” 打电话 betekent “bellen”, letterlijk een telefoongesprek voeren. Het is hier de volledige werkwoordelijke uitdrukking; behandel 打电话 dus als één herbruikbare eenheid voor “telefoneren/bellen”. Voorbeeld: 我打电话给医生。 — “Ik bel de dokter.” 给诊所 geeft aan naar wie of welke instantie de handeling gericht is: “naar de kliniek”. 给 kan vóór een ontvanger of doel staan; 诊所 betekent “kliniek”. In dit fragment hoort 给诊所 bij 打电话: samen betekent het “de kliniek bellen”. Voorbeeld: 她给学校打电话。 — “Zij belt de school.” 预约 is het werkwoord “reserveren” of “een afspraak maken”. Het kan vóór datgene staan wat gereserveerd wordt. Hier wordt het verbonden met 时间, dus het gaat om een tijdstip voor een afspraak. Voorbeeld: 我想预约。 — “Ik wil een afspraak maken.” 时间 betekent “tijd”; in deze zin gaat het concreet om een beschikbaar tijdstip voor een afspraak. Het is een zelfstandig naamwoord en volgt hier op 预约 als het gereserveerde tijdstip. Voorbeeld: 请给我一个时间。 — “Geef me alstublieft een tijdstip.” Samen vormt 你应该打电话给诊所，预约时间。 de structuur je zou moeten + de kliniek bellen + een tijdstip reserveren: “Je moet de kliniek bellen en om een afspraak vragen.” De komma verbindt hier twee handelingen met hetzelfde impliciete onderwerp: eerst bellen en vervolgens een afspraaktijd regelen.

3. 我打电话时应该说什么？

   Wat moet ik zeggen als ik bel?

   我

   ik

   打电话

   bellen

   时

   wanneer; als

   应该

   moeten; horen te

   说

   zeggen

   什么

   wat

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het is een zelfstandig persoonlijk voornaamwoord; het verandert niet naar gelang van de grammaticale rol. Voorbeeld: 我是学生。 — “Ik ben student.” 打电话 betekent “bellen” en is een vaste werkwoordelijke verbinding: 打 plus 电话, letterlijk ongeveer “een telefoongesprek voeren”. In deze zin is 我 degene die belt. Het woord kan met een bestemming worden uitgebreid, bijvoorbeeld 打电话给诊所 — “de kliniek bellen”; 给 en de bestemming horen niet bij de vaste zin hier. 时 staat na de gebeurtenis waarop het tijdsverband betrekking heeft. In 我打电话时 betekent het “wanneer/als ik bel” of “terwijl ik bel”. Een bruikbaar patroon is werkwoordelijke zin + 时 + hoofdzin: 吃饭时不要说话。 — “Praat niet tijdens het eten.” Hier maakt 时 van 我打电话 een tijdsbepaling; het is niet zelf het werkwoord “bellen”. 应该 drukt uit wat volgens de spreker passend, verstandig of verwacht is: “moeten” of “horen te”. Het staat vóór het werkwoord waarop het betrekking heeft. Het is dus 应该说, niet een verbogen vorm van 说; Chinese werkwoorden krijgen hier geen persoonsuitgang. Voorbeeld: 你应该休息。 — “Je zou moeten rusten.” 说 betekent “zeggen” of “spreken”. De vorm blijft hier hetzelfde bij verschillende personen en tijden; de context en woorden zoals 应该 geven de betekenis en modaliteit aan. Voorbeeld: 我说中文。 — “Ik spreek Chinees.” 什么 is het vraagwoord “wat”. Het blijft op de plaats staan waar het antwoord zou staan. In deze zin is het het object van 说: de vraag gaat dus over wat iemand moet zeggen, niet over wie moet spreken. Voorbeeld: 你想吃什么？ — “Wat wil je eten?” Samen vormen 我打电话时 de tijdsomstandigheid “als ik bel”. Daarna geeft 应该说 aan wat passend is om te zeggen, en 什么 vraagt naar de inhoud daarvan. De volledige betekenis is daarom: “Wat moet ik zeggen als ik bel?” De vraagvorm ontstaat hier zonder een apart vraagwoord aan het begin; 什么 blijft op zijn normale plaats als object.

4. 告诉他们你感觉不舒服，想看医生。

   Zeg dat je je niet goed voelt en graag een dokter wilt zien.

   告诉

   zeggen; vertellen

   他们

   hen

   你

   je; jij

   感觉

   zich voelen

   不舒服

   zich niet goed voelen

   想

   willen

   看

   zien

   医生

   dokter

   Uitgebreide uitleg

   告诉 betekent hier “zeggen/vertellen”. Een veelbruikbaar patroon is 告诉 + persoon + inhoud: “iemand vertellen/zeggen dat …”. In dit patroon is 他们 de persoon aan wie iets gezegd wordt; de inhoud volgt daarna. Voorbeeld: 告诉我你的名字。 — “Vertel me je naam.” 他们 betekent “hen” of “hun” als meervoudig persoonlijk voornaamwoord. In 告诉他们 is het de ontvanger van de mededeling. Deze vorm heeft geen naamvalsvorm voor de objectfunctie. In het geschreven Chinees verwijst 他们 doorgaans naar een mannelijke of gemengde groep; voor een uitsluitend vrouwelijke groep wordt vaak 她们 geschreven. De zin zelf specificeert niet wie de ontvangers zijn. 你 betekent “je/jij” en is hier de persoon die moet vertellen en zich niet goed voelt. Het Chinese voornaamwoord heeft in deze vorm geen aparte verbuiging voor onderwerp- of objectfunctie; de positie en de context maken de rol duidelijk. 感觉 betekent “zich voelen” of letterlijk “voelen”. In 你感觉不舒服 beschrijft het hoe je je voelt. Voorbeeld: 我感觉很好。 — “Ik voel me goed.” 不舒服 betekent “zich niet goed voelen” of “ongemakkelijk zijn”. 不 staat vóór het woord dat ontkend wordt: 不舒服 is dus de ontkende toestand “niet comfortabel/niet goed”. Voorbeeld: 她今天不舒服。 — “Zij voelt zich vandaag niet goed.” 想 betekent hier “willen” of “graag willen”. Het staat vóór de gewenste handeling: 想 + werkwoord. Voorbeeld: 我想休息。 — “Ik wil rusten.” In deze zin drukt 想 een wens uit, niet noodzakelijk een vast besluit. 看 betekent hier “zien” in de betekenis “een dokter bezoeken/raadplegen”. In 想看医生 volgt het na 想 en benoemt het de gewenste handeling. Het kan in andere zinnen ook gewoon “kijken” of “zien” betekenen; de combinatie met 医生 geeft hier de betekenis “een dokter zien”. 医生 betekent “dokter”. Het is een zelfstandig naamwoord en staat hier na 看 als de persoon die men wil zien. Voorbeeld: 他去看医生。 — “Hij gaat naar de dokter.” Samen vormen de delen 告诉他们 (“zeg het tegen hen”), 你感觉不舒服 (“je voelt je niet goed”) en 想看医生 (“je wilt een dokter zien”). De verbindingskomma scheidt de twee dingen die verteld moeten worden: dat je je niet goed voelt en dat je een dokter wilt zien. Het geheel betekent daarom: “Zeg tegen hen dat je je niet goed voelt en graag een dokter wilt zien.”

5. 我还想问什么时候有空。

   Ik wil ook vragen welke tijden beschikbaar zijn.

   我

   ik

   还

   ook

   想

   willen

   问

   vragen

   什么时候

   wanneer; op welk moment

   有空

   vrije tijd hebben; beschikbaar zijn

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud. Hetzelfde woord kan onderwerp of object zijn; de rol blijkt uit de zinsbouw. Voorbeeld: 我想看医生。 — “Ik wil een dokter zien.” 还 voegt hier “ook” toe: naast wat al genoemd is, wil de spreker nog iets doen. In andere contexten kan 还 ook “nog” betekenen, maar hier past de aanvullende betekenis. Voorbeeld: 我还想问一个问题。 — “Ik wil ook nog een vraag stellen.” 想 betekent hier “willen”. Het staat vóór 问 en geeft aan wat de spreker wil doen. In andere constructies kan het ook “denken” of “missen” betekenen; die betekenissen gelden hier niet. Voorbeeld: 我想休息。 — “Ik wil rusten.” 问 is het werkwoord “vragen”. De vorm verandert hier niet om persoon of tijd aan te geven. Het kan een zelfstandig object hebben, zoals in 问问题 (“een vraag stellen”), of een ingebedde vraag inleiden, zoals hier. 什么时候 betekent “wanneer” of “op welk moment”. Het vraagt naar een tijdstip of een periode. Voorbeeld: 你什么时候有空？ — “Wanneer heb je tijd?” 有空 betekent hier “vrije tijd hebben” of “beschikbaar zijn”. 有 betekent “hebben”, terwijl 空 in deze combinatie naar vrije tijd verwijst. De combinatie beschrijft beschikbaarheid, niet het bezit van een concreet voorwerp. Voorbeeld: 明天我有空。 — “Morgen heb ik tijd.” Samen vormen 什么时候有空 de ingebedde vraag “wanneer er beschikbaarheid is” of natuurlijker “welke tijden beschikbaar zijn”. In het Chinees wordt het onderwerp van deze ingebedde vraag hier niet afzonderlijk genoemd; de vaste Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat het om beschikbare tijden gaat, niet noodzakelijk om één expliciet genoemde persoon. 想问 betekent “willen vragen”, en 我还想问 maakt duidelijk dat dit een extra vraag van de spreker is. De volledige zin betekent daarom: “Ik wil ook vragen welke tijden beschikbaar zijn.”

6. 这样他们就能帮你找到合适的预约时间。

   Dat helpt hen een afspraak te vinden die voor jou goed uitkomt.

   这样

   zo; op die manier

   他们

   zij; hen

   就能

   dan kunnen

   帮

   helpen

   你

   jou

   找到

   vinden

   合适

   geschikt

   预约时间

   afspraaktijd

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier “zo” of “op die manier”. Het verwijst naar een manier of gevolg dat uit de context blijkt; het is geen zelfstandig naamwoord voor een specifiek ding. Een bruikbaar patroon is 这样 + onderwerp + ...: “zo kan/zal ...”. 他们 betekent hier “zij/hen” en is het onderwerp van de handeling. Deze vorm verandert in het Chinees niet voor naamval, geslacht of getal; de precieze personen worden door de context bepaald. 就能 bestaat uit 就 en 能. 能 betekent “kunnen” in de zin van mogelijkheid of vermogen. 就 geeft hier het daaropvolgende gevolg aan: “dan” of “daardoor”. Samen laat 这样 ... 就能 ... een middel-gevolgrelatie zien: “op die manier kunnen zij ...”. Chinese werkwoorden veranderen niet naar persoon of getal: 他们能 en 你能 gebruiken beide 能. 帮 betekent “helpen”. Het kan direct gevolgd worden door degene die hulp krijgt, zoals in 帮你: “jou helpen”. Voorbeeld: 我帮你。 — “Ik help je.” 你 betekent hier “jou”, de persoon die hulp krijgt. Deze vorm kan in andere zinsposities ook “jij” betekenen; de grammaticale rol blijkt uit de zin. In 帮你 is 你 het object van “helpen”. 找到 betekent “vinden” met het resultaat dat iets gevonden is. 找 is de basisvorm “zoeken”; 到 na een werkwoord kan hier aangeven dat het bedoelde resultaat bereikt wordt. Daardoor is 找到 sterker dan alleen “zoeken”: het gaat om het vinden van de afspraakstijd. 合适 betekent “geschikt” of “passend”. Het beschrijft hier welke afspraakstijd goed past. Het is een beschrijvend woord en verandert in deze zin niet naar getal of geslacht. Voorbeeld: 这个时间合适。 — “Dit tijdstip is geschikt.” 预约时间 betekent “afspraaktijd”: een tijdstip voor een vooraf gemaakte afspraak. 预约 betekent “een afspraak reserveren/maken” en 时间 betekent “tijd”; samen vormen ze hier één inhoudelijke woordgroep. Voorbeeld: 我们需要预约时间。 — “We moeten een afspraaktijd vastleggen.” Samen ontstaat de betekenis: 这样 (“op die manier”) + 他们就能 (“kunnen zij dan”) + 帮你找到 (“je helpen vinden”) + 合适的预约时间 (“een geschikte afspraaktijd”). De volledige uiting betekent daarom: “Zo kunnen zij je helpen een afspraak te vinden die voor jou goed uitkomt.”

7. 我现在就给诊所打电话。

   Ik bel de kliniek nu.

   我

   ik

   现在

   nu

   就

   meteen

   给

   aan/naar

   诊所

   kliniek

   打电话

   bellen

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Dit is de eerste persoon enkelvoud; de meervoudsvorm is 我们 (“wij”). Voorbeeld: 我是学生。 — “Ik ben student.” 现在 betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Het kan ook vóór een andere tijdsbepaling staan om het tijdscontrast duidelijk te maken. Voorbeeld: 现在开始。 — “We beginnen nu.” 就 geeft hier aan dat de handeling meteen of zonder uitstel gebeurt. Samen met 现在 maakt het de nadruk op onmiddellijke uitvoering sterker. In andere zinnen kan 就 ook een gevolg of een vroege tijd aangeven; die functies moet je uit de context afleiden. 给 leidt hier de ontvanger of het doel van de handeling in: 给 + persoon/instantie + 打电话 betekent “naar iemand/een instantie bellen”. Het is in deze zin dus niet het werkwoord “geven”. Voorbeeld: 给老师打电话。 — “De leraar bellen.” 诊所 is het zelfstandig naamwoord “kliniek”. Het bestaat uit 诊 (“medisch onderzoeken/behandelen”) en 所, maar in deze vaste combinatie leer je het als één gewoon woord voor een kliniek. Voorbeeld: 这家诊所很近。 — “Deze kliniek is dichtbij.” 打电话 is de gebruikelijke vaste werkwoordelijke combinatie voor “bellen”. Het werkwoord is 打; in deze combinatie vormt het samen met 电话 één alledaagse uitdrukking. Voorbeeld: 我给朋友打电话。 — “Ik bel een vriend.” De structuur is 我 + 现在 + 就 + 给 + 诊所 + 打电话: “ik” is degene die handelt, 现在 bepaalt het moment, en 就 benadrukt dat het meteen gebeurt. 给诊所 noemt de kliniek als doel van het telefoongesprek, en 打电话 benoemt de handeling. Samen betekent de zin: “Ik bel de kliniek nu.”

8. 把你的症状写下来，这样你就能清楚地说明这些症状。

   Schrijf je symptomen op, zodat je ze duidelijk kunt uitleggen.

   你的

   je

   症状

   symptoom

   写下来

   opschrijven

   这样

   zo; op die manier

   能

   kunnen

   清楚

   duidelijk

   说明

   uitleggen

   这些

   deze

   Uitgebreide uitleg

   你的 bevat 你 (“jij/je”) met 的, dat hier bezit of betrekking uitdrukt: “je”. Het zegt dus wie bij de symptomen hoort. 你 verandert niet naar geslacht; 的 markeert hier de bezitsrelatie. 症状 betekent “symptomen”. Het woord staat zowel na 你的 als later na 这些; in beide gevallen gaat het om symptomen. Een bruikbaar patroon is 的 + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld 我的名字 = “mijn naam”. 写下来 betekent hier “opschrijven”. 写 is de basisvorm “schrijven”; 下来 voegt het resultaat toe: de informatie wordt opgeschreven en vastgelegd. Zonder dit complement zou 写 alleen “schrijven” betekenen. Voorbeeld: 请写下来。 = “Schrijf het alstublieft op.” 这样 betekent “zo” of “op die manier”. Het kondigt hier het gevolg van de voorafgaande handeling aan. Het is niet hetzelfde als 这些, dat een bepaald zelfstandig naamwoord aanwijst. 能 betekent hier “kunnen” in de zin van mogelijkheid of in staat zijn. Het staat vóór de daaropvolgende handeling: 能 + werkwoord. In deze zin maakt 就 de gevolgrelatie directer: “dan kun je ...”. 清楚 betekent hier “duidelijk”. Met 地 wordt het een manier waarop de volgende handeling gebeurt: 清楚地说明 = “duidelijk uitleggen”. 清楚 beschrijft dus hier niet de symptomen zelf, maar de manier van uitleggen. 说明 betekent hier “uitleggen” of “duidelijk uiteenzetten”. Het is de handeling die mogelijk wordt gemaakt door 能. Voorbeeld: 请说明原因。 = “Leg de reden alstublieft uit.” 这些 betekent “deze” en staat vóór 症状 om die symptomen aan te wijzen. In deze zin verwijst het door de herhaling naar de symptomen die eerder genoemd en opgeschreven zijn. Het is een aanwijzend woord; het drukt niet op zichzelf het aantal uit. Samen vormt 把你的症状写下来 een 把-constructie: het object 你的症状 wordt vóór de handeling geplaatst, waarna 写下来 het gewenste resultaat beschrijft. 这样 leidt het gevolg in. 你就能清楚地说明这些症状 betekent dat je daardoor de genoemde symptomen duidelijk kunt uitleggen. De volledige betekenis is: “Schrijf je symptomen op, zodat je ze duidelijk kunt uitleggen.”