De gemeenschappelijke ruimte opruimen | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我们用了公共休息室一会儿。

   We hebben de gemeenschappelijke ruimte een tijdje gebruikt.

   我们

   wij

   用了

   gebruikten

   公共休息室

   gemeenschappelijke ruimte

   一会儿

   een tijdje

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij”: de spreker rekent zichzelf en minstens één andere persoon tot de groep. Het is een persoonlijk voornaamwoord; de vorm verandert niet naar mannelijk of vrouwelijk. Voorbeeld: 我们回家。 = “Wij gaan naar huis.” 用了 is de vorm van 用 (“gebruiken”) met 了. 用 is het werkwoord; 了 markeert hier dat het gebruik als afgeronde gebeurtenis wordt voorgesteld. Het betekent dus in deze zin “gebruikten” of “hebben gebruikt”, niet alleen “gebruiken”. Voorbeeld: 我用了这把椅子。 = “Ik heb deze stoel gebruikt.” 公共休息室 is een zelfstandig naamwoordelijk geheel voor “gemeenschappelijke ruimte” of “openbare rustruimte”. 公共 geeft aan dat de ruimte gemeenschappelijk of openbaar is, en 休息室 is een ruimte om te rusten of te pauzeren. In deze zin is het de plaats die als object bij 用 hoort. Voorbeeld: 他们在公共休息室休息。 = “Zij rusten in de gemeenschappelijke ruimte.” 一会儿 betekent “een tijdje” of “even”. Het geeft hier de korte duur van het gebruik aan. Het is geen precieze tijdsmaat. Voorbeeld: 请等一会儿。 = “Wacht alsjeblieft even.” Samen vormt de volgorde 我们 + 用了 + 公共休息室 + 一会儿 een zin met de betekenis: “Wij hebben de gemeenschappelijke ruimte een tijdje gebruikt.” 我们 is de gebruiker, 用了 beschrijft het afgeronde gebruik, 公共休息室 is wat gebruikt werd en 一会儿 beperkt de duur.

2. 我们出去前把这里收拾干净吧。

   Laten we de ruimte opruimen voordat we weggaan.

   我们 … 吧

   laten we …

   出去

   naar buiten gaan; weggaan

   前

   voordat; vóór

   这里

   hier; deze plek

   收拾

   opruimen

   干净

   schoon

   Uitgebreide uitleg

   我们 … 吧 betekent hier: “laten we …”. 我们 is het onderwerp “wij”; 吧 aan het einde maakt van de uitspraak een voorstel of aansporing. Het is dus geen bevel aan één persoon. Voorbeeld: 我们走吧。 — “Laten we gaan.” 出去 betekent hier “naar buiten gaan” of algemener “weggaan”. Het is opgebouwd uit 出 (“naar buiten gaan/komen”) en 去 (“gaan”); samen geeft het een beweging naar buiten vanuit de huidige plaats. Voorbeeld: 他出去了。 — “Hij is naar buiten gegaan.” 前 betekent “ervoor” of “voordat” wanneer het na een gebeurtenis of werkwoordelijk deel staat. In 出去前 vormt het met 出去 de tijdsbepaling “voordat we weggaan”. Chinees markeert hier geen verleden of toekomst door een vervoegde werkwoordsvorm; de tijdsrelatie komt uit de constructie en de context. Voorbeeld: 睡觉前，我看书。 — “Voordat ik ga slapen, lees ik.” 这里 betekent “hier” of “deze plek”. 这 wijst naar iets dichtbij de spreker of naar de huidige situatie, en 里 geeft “binnen/in” aan. In deze zin verwijst het volgens de vaste vertaling naar de ruimte die moet worden opgeruimd. Voorbeeld: 请坐这里。 — “Ga hier zitten.” 收拾 betekent “opruimen” of “ordenen”. Het is een werkwoord dat vaak voor een plaats, ruimte of spullen wordt gebruikt. In deze zin krijgt het direct het doel 这里: de huidige ruimte wordt opgeruimd. Voorbeeld: 我收拾房间。 — “Ik ruim de kamer op.” 干净 betekent “schoon”. Hier staat het na 收拾 als resultaatcomplement: 收拾干净 betekent “opruimen totdat het schoon/netjes is”, niet alleen “bezig zijn met opruimen”. Voorbeeld: 请把桌子擦干净。 — “Maak de tafel schoon door haar goed af te vegen.” Samen gebruikt de zin de constructie 把 + voorwerp + werkwoord + resultaat: 把这里收拾干净 legt de nadruk op wat er met “deze plek” gebeurt en op het bereikte resultaat. De volledige opbouw is 我们 + 出去前 + 把这里收拾干净 + 吧: “Laten we deze ruimte opruimen voordat we weggaan.” 吧 maakt het geheel tot een voorstel.

3. 我把椅子放回原来的地方。

   Ik zet de stoelen terug op hun plaats.

   我

   ik

   把

   objectmarkering vóór de handeling

   椅子

   stoel(en)

   放回

   terugzetten

   原来的

   oorspronkelijke

   地方

   plaats

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het verwijst naar de spreker; deze vorm verandert niet omdat het genoemde voorwerp meervoudig is. 把 leidt een constructie in waarin het doelobject vóór de handeling wordt genoemd: 把 + object + handeling/resultaat. De zin legt zo de nadruk op wat er met het object gebeurt. Voorbeeld: 我把书放在桌上。 — “Ik leg het boek op tafel.” 椅子 betekent hier “stoelen”. Het Chinese zelfstandig naamwoord krijgt hier geen aparte meervoudsvorm; het aantal blijkt uit de context of vertaling. 子 is in dit woord onderdeel van het woord en betekent hier niet zelfstandig “meervoud”. 放回 betekent “terugzetten” of algemener “terugplaatsen”: 放 is “zetten/plaatsen” en 回 voegt de richting “terug” toe. Het is dus niet alleen plaatsen, maar plaatsen op een eerdere of oorspronkelijke plek. Voorbeeld: 请把书放回去。 — “Zet het boek alsjeblieft terug.” 原来的 betekent “oorspronkelijke” of “de vroegere”. 原来 beschrijft hier de eerdere toestand of plaats, en 的 maakt er een bepaling van bij het volgende zelfstandig naamwoord. De vorm 原来的地方 betekent daarom “de oorspronkelijke plaats”. 地方 betekent “plaats” of “plek”. In deze zin is het de plek waarnaar de stoelen worden teruggezet. Voorbeeld: 这是我的地方。 — “Dit is mijn plek.” Samen bestaat de zin uit 我 + 把 + 椅子 + 放回 + 原来的地方: de spreker zet de stoelen terug naar hun oorspronkelijke plek. De Chinese 把-constructie presenteert eerst de stoelen als object en beschrijft daarna de concrete verandering: ze worden teruggeplaatst.

4. 我来清理桌上的垃圾。

   Ik haal het afval van de tafels.

   我来

   ik doe het wel

   清理

   opruimen

   桌上

   op de tafels

   垃圾

   afval

   Uitgebreide uitleg

   我来 betekent hier dat de spreker de taak op zich neemt: “ik doe het wel” of “ik zal het doen”. 来 betekent in deze constructie niet noodzakelijk dat de spreker ergens naartoe komt; het markeert een aanbod of voornemen om iets te doen. Voorbeeld: 我来帮你。 — “Ik help je wel.” 清理 is het werkwoord “opruimen, schoonmaken” en bestaat uit 清理 als geheel. De vorm verandert hier niet voor persoon of aantal. Het kan niet alleen iets opruimen betekenen, maar ook vuil of rommel verwijderen. Voorbeeld: 我清理房间。 — “Ik maak de kamer schoon.” 桌上 duidt een plaats aan: “op de tafels” in de vaste vertaling. Het Chinees markeert in 桌上 zelf geen enkelvoud of meervoud; het meervoud komt hier uit de vaste Nederlandse betekenis, niet uit een zichtbare uitgang. Voorbeeld: 书在桌上。 — “Het boek ligt op tafel.” 垃圾 is het zelfstandig naamwoord “afval” of “rommel”. Het kan als stof- of verzamelnaam worden gebruikt en krijgt hier geen zichtbare meervoudsuitgang. In 桌上的垃圾 verbindt 的 de plaatsbepaling 桌上 met het zelfstandig naamwoord 垃圾: “het afval dat op de tafels ligt”. De delen komen zo samen als 我来 + 清理 + 桌上的垃圾: “Ik haal het afval van de tafels.”

5. 我们也要把灯关掉吗？

   Zullen we de lichten ook uitdoen?

   我们

   wij

   也

   ook

   要

   zullen

   把

   maakt de handeling op het object gericht

   灯

   licht(en)

   关掉

   uitdoen; uitzetten

   吗

   maakt er een ja-neevraag van

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier “wij”: de spreker rekent zichzelf en minstens één andere persoon tot de groep. Het is de meervoudige persoonlijke vorm tegenover 我 (“ik”). Voorbeeld: 我们走。 — “Wij gaan.” 也 betekent “ook”. Het voegt deze handeling toe aan iets dat al in de context genoemd is. In de vaste zin gaat het dus om het eveneens uitdoen van de lampen, naast de eerder genoemde opruimactie. Voorbeeld: 我也去。 — “Ik ga ook.” 要 geeft hier aan dat de spreker een voorgenomen of te nemen handeling ter sprake brengt: “zullen we …?” In combinatie met een onderwerp kan het ook “willen” of “van plan zijn te” betekenen; de precieze Nederlandse weergave hangt van de context af. Voorbeeld: 我们要走了。 — “We gaan vertrekken.” 把 is een constructiemarker die het object vóór de handeling plaatst. Het patroon is onderwerp + 把 + object + handeling; zo wordt duidelijk dat de handeling op een bepaald object wordt uitgevoerd. Het is geen zelfstandig Nederlands woord dat altijd met één vaste vertaling overeenkomt. Voorbeeld: 把门关上。 — “Doe de deur dicht.” 灯 betekent “lamp” of, in deze context, “lampen/lichten”. Het woord zelf markeert hier niet noodzakelijk een meervoud; het aantal blijkt uit de context en de Nederlandse vertaling. Voorbeeld: 灯亮了。 — “Het licht is aangegaan.” 关掉 betekent “uitdoen” of “uitzetten” wanneer het om een licht of apparaat gaat. 关 draagt de betekenis “sluiten/uitdoen”, en 掉 vormt hier een resultaatscomplement dat aangeeft dat het object uitgeschakeld is. Samen is 关掉 dus meer dan alleen de losse betekenis van 关. Voorbeeld: 请关掉电视。 — “Zet de televisie uit, alsjeblieft.” 吗 maakt van de voorafgaande mededeling een ja-neevraag. Het staat aan het einde van de zin; het verandert de woordvolgorde niet. Voorbeeld: 你去吗？ — “Ga je?” Samen vormt de zin het patroon 我们 + 也 + 要 + 把 + object + handeling + 吗？: “Zullen wij het object ook uitdoen?” 我们 is de handelende groep, 把灯 markeert de lampen als object, en 关掉 beschrijft het uitdoen ervan. 要 maakt het voorstel of de voorgenomen handeling expliciet, terwijl 吗 er een ja-neevraag van maakt. De volledige betekenis is: “Zullen we de lichten ook uitdoen?”

6. 把灯关掉。

   Doe de lichten uit.

   把

   met ... als object

   灯

   licht; lamp

   关掉

   uitdoen; uitschakelen

   Uitgebreide uitleg

   把 zet het object vóór het werkwoord in een zogenoemde 把-constructie. Het patroon is: 把 + object + werkwoord (+ resultaat of richting). Het werkwoord moet daarbij normaal een duidelijke uitwerking op het object aangeven; hier worden de lichten uitgeschakeld. 灯 betekent hier, volgens de vertaling, “lichten”. Het is een zelfstandig naamwoord; het Chinees markeert hier niet afzonderlijk enkelvoud of meervoud. In een ander voorbeeld kan hetzelfde patroon met een ander object worden gebruikt: 把门关掉 betekent “de deur dichtdoen”. Dat is een nieuw voorbeeld van hetzelfde patroon, niet extra informatie over de bronzin. 关掉 betekent “uitdoen” of “uitschakelen”. 关 drukt de handeling van sluiten of uitzetten uit; 掉 geeft aan dat het resultaat bereikt is of dat de werking verdwijnt. Samen maakt 关掉 duidelijk dat de lichten uitgaan. Een vergelijkbaar resultaatpatroon is 把门关好: “de deur goed dichtdoen”; daar geeft 好 aan dat de handeling goed uitgevoerd is. Samen vormt 把灯关掉 een directe opdracht met de betekenis “Doe de lichten uit.” Het onderwerp is niet uitgedrukt; in zo’n opdracht is de aangesprokene normaal de uitvoerder. De punt is alleen leestekensignaal en bepaalt op zichzelf niet dat de zin een bevel is. De formulering is alledaags en direct.

7. 我们锁门前把窗户关好。

   Doe de ramen dicht voordat we de ruimte op slot doen.

   我们

   wij

   锁门

   de deur op slot doen

   前

   voordat / ervoor

   窗户

   ramen

   关好

   goed sluiten

   Uitgebreide uitleg

   我们 betekent hier ‘wij’: een meervoudig eerste-persoonsvoornaamwoord voor de uitvoerders van de handeling. Het zegt niet op zichzelf of de aangesprokene bij die groep hoort. 我 is de gebruikelijke enkelvoudige tegenhanger ‘ik’; 们 maakt hier van 我 een meervoudsvorm. 锁门 is een vaste werkwoordelijke combinatie van 锁 ‘op slot doen’ en 门 ‘deur’; samen betekent het ‘de deur op slot doen’. Het is hier de handeling die als tijdsreferentie dient. Een vergelijkbaar patroon is 锁窗 ‘het raam op slot doen’, maar dat is een ander object. 前 betekent ‘voordat’ wanneer het na een werkwoordelijke groep staat. Het patroon werkwoordelijke groep + 前 geeft aan dat iets eerder gebeurt: 吃饭前 ‘voordat je eet’. In deze zin volgt 前 op 锁门, zodat het sluiten van de ramen voorafgaat aan het op slot doen van de deur. 窗户 betekent ‘raam’ of, zoals hier, ‘ramen’. Het woord zelf verandert in het Chinees niet voor enkelvoud of meervoud; de context bepaalt het aantal. Het is het object dat met 把 naar voren wordt gehaald in het volgende deel. 关好 betekent ‘goed sluiten’ of ‘dichtdoen zodat het goed geregeld is’. 关 betekent ‘sluiten’; 好 is hier een resultaatscomplement en geeft aan dat het sluiten tot een gewenste, voltooide toestand leidt. Het zegt dus meer dan alleen de handeling 关. Bijvoorbeeld: 请把门关好。— ‘Doe de deur goed dicht.’ In 把窗户关好 markeert 把 het concrete object 窗户 vóór het werkwoord. Daarna beschrijft 关好 wat er met dat object gebeurt en welk resultaat wordt bereikt. De volledige volgorde is: 我们 ‘wij’ + 锁门前 ‘voordat we de deur op slot doen’ + 把窗户关好 ‘de ramen goed dichtdoen’. Samen betekent de zin: ‘Doe de ramen dicht voordat we de ruimte op slot doen.’

8. 这个房间看起来可以给下一组人用了。

   De ruimte lijkt klaar voor de volgende groep.

   这个

   deze

   房间

   kamer; ruimte

   看起来

   lijken

   可以

   kunnen

   下一组人

   de volgende groep mensen

   用了

   gebruiken

   Uitgebreide uitleg

   这个 betekent hier “deze” en wijst naar de kamer die meteen erna wordt genoemd. In het Chinees staat zo’n aanwijzend woord vaak vóór het zelfstandig naamwoord: 这个 + zelfstandig naamwoord. Het onderscheid met 那个 is “die/dat”. 房间 betekent “kamer” en kan, zoals in de vaste vertaling, afhankelijk van de context ook als “ruimte” worden vertaald. Het is hier het onderwerp van de hele zin. 看起来 betekent hier “lijken” of “eruitzien alsof”. Het gaat niet om letterlijk ergens naar kijken. Een bruikbaar patroon is onderwerp + 看起来 + beschrijving, bijvoorbeeld: 他看起来很累。 — “Hij lijkt erg moe.” Hier volgt na 看起来 geen eenvoudig bijvoeglijk naamwoord, maar de mogelijkheid die met 可以 wordt uitgedrukt. 可以 geeft hier aan dat iets mogelijk of geschikt is: de kamer kan voor de volgende groep worden gebruikt. In andere contexten kan hetzelfde woord ook toestemming uitdrukken, maar dat is niet de bedoeling in deze zin. Het patroon 可以 + werkwoord betekent vaak “kunnen + werkwoord”; de precieze lezing komt uit de context. 下一组人 betekent “de volgende groep mensen”. 下 draagt in 下一 de betekenis “volgend”, 一组 duidt een groep aan en 人 betekent “mensen/persoon”. 组 groepeert personen of andere zaken als een groep. In deze zin verwijst de groep naar de mensen die de ruimte hierna zullen gebruiken; de zin zegt niet hoeveel mensen die groep precies bevat. 用了 bevat het werkwoord 用, “gebruiken”, gevolgd door 了. 用 is het zelfstandige werkwoord; 了 markeert hier een nieuwe stand van zaken aan het einde van de zin: de kamer is nu beschikbaar om gebruikt te worden. Het betekent dus niet dat de volgende groep de kamer al heeft gebruikt. Een vergelijkbaar voorbeeld is 现在可以用了。 — “Nu kan het gebruikt worden.” De combinatie 给下一组人用了 maakt duidelijk voor wie het gebruik bedoeld is: letterlijk ongeveer “aan/voor de volgende groep mensen gebruiken”. In het patroon 给 + persoon of groep + werkwoord markeert 给 de ontvanger of degene voor wie de handeling bestemd is. Samen betekent 这个房间看起来可以给下一组人用了。: “Deze kamer lijkt klaar voor de volgende groep” of natuurlijker: “Deze ruimte lijkt nu door de volgende groep gebruikt te kunnen worden.” 这个房间 is het onderwerp, 看起来 maakt er een indruk van, 可以 drukt de mogelijkheid uit, en 给下一组人用了 specificeert dat de ruimte voor de volgende groep beschikbaar is.

9. 那我们就可以锁门离开了。

   Dan kunnen we de deur op slot doen en weggaan.

   那

   dan

   我们

   wij

   就可以

   dan kunnen

   锁门

   de deur op slot doen

   离开

   weggaan

   Uitgebreide uitleg

   那 betekent hier ‘dan’ en verwijst naar de zojuist gegeven situatie: de ruimte lijkt klaar voor de volgende groep. Aan het begin van de zin markeert het de gevolgtrekking: ‘dan …’. In een andere context kan 那 ook ‘die/dat’ betekenen, maar dat is hier niet de bedoelde functie. 我们 betekent ‘wij/we’. Dit voornaamwoord noemt de spreker samen met minstens één andere persoon; de precieze groepssamenstelling wordt hier niet verder bepaald. Voorbeeld: 我们走。— ‘Wij gaan.’ 就可以 vormt hier de combinatie ‘dan kunnen’. 就 koppelt de voorwaarde of situatie aan een direct gevolg; 可以 drukt uit dat iets mogelijk of toegestaan is. Samen geeft 就可以 aan dat de beschreven situatie het mogelijk maakt om de volgende handelingen uit te voeren. 可以 kan ook toestemming betekenen, maar in deze zin ligt de nadruk op de mogelijkheid die uit de situatie volgt. 锁门 betekent ‘de deur op slot doen’. Het is een samengesteld werkwoord: 锁 betekent ‘op slot doen/vergrendelen’ en 门 betekent ‘deur’. In deze combinatie is 门 het object van de handeling; het geheel betekent dus niet alleen ‘sluiten’, maar specifiek ‘de deur vergrendelen’. Voorbeeld: 请锁门。— ‘Doe de deur alstublieft op slot.’ 离开 betekent ‘weggaan’ of ‘vertrekken’. Het beschrijft het verlaten van een plaats. Het is niet hetzelfde als alleen lopen: de kern is dat iemand van de huidige plaats weggaat. Voorbeeld: 我们现在离开。— ‘Wij vertrekken nu.’ Na de vijf geselecteerde delen staat 了. Hier markeert het dat de mogelijkheid of de nieuwe situatie nu is ingetreden: na de voorafgaande situatie kunnen de betrokken personen de deur op slot doen en vertrekken. Het is geen zelfstandig woord voor ‘al’ in deze zin. De hele zin bouwt zo op: 那 ‘dan’ + 我们 ‘wij’ + 就可以 ‘kunnen dan’ + 锁门 ‘de deur op slot doen’ + 离开 ‘weggaan’ + 了 als markering van de ontstane situatie. De betekenis is: ‘Dan kunnen we de deur op slot doen en weggaan.’ De twee handelingen na 可以 delen hetzelfde onderwerp, 我们.